Citation
Modus Jaargang 7 Nummer 1

Material Information

Title:
Modus Jaargang 7 Nummer 1

Subjects

Genre:
serial ( sobekcm )

Record Information

Source Institution:
Central Bureau of Statistics Curaçao
Holding Location:
Central Bureau of Statistics Curaçao
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item is only available as the following downloads:


Full Text

PAGE 1

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 1

PAGE 2

Modus Statistisch Magazine 2 Jaargang 7 Recent life expectancies and life tables for the Netherlands Antilles Taeke Gjaltema Introduction The most commonly used mortality indicator is the life expectancy at birth. Life expectancies can be calculated for any age. In general the life expectancies at a certain age are calculated from period data (and not from cohort data) and therefore reflects average number of additional years persons would live if the mortality experiences found in a calendar among persons at each age would be their future mortality pattern at each respective age in the rest of their lives. It is therefore a mixture of the mortality experiences of different cohorts. As mortality depends at least pa rtly on life style and past experiences and these change from generation to generation, inte rpretation in the sense of additional years of life pers ons of a certain age might on average expect to live, should be done with care. Life expectancies are calcula ted by using life tables. In a life table the age-specific mortality experiences of a population are used to constr uct a uniform standardized description. They are built from deaths registered in a certain year and the populat ion present during the same year. For small populations, the number of deaths is too small to construct reliable life tables. Aggregating data for a number of calendar years might solve the problem. The less populous islands of the Netherlands Antilles have such small populations and low number of deaths that this is neith er a solution. Even on this level, the mortality rates can fluctuate strongly from age to age. Further with regi stration errors, this can lead to unreliable and inconsistent life tables. Therefore, additionally the life table mort ality rates are modeled to an especially developed parametric mathematical age schedule. Further details on life table functions and modeling can be found in the appendix. Life expectancies are calculated for the Netherlands Antilles, Curaao and for Curaao and Bonaire together. Because of the differences in pattern and level of mortality, figures are calculated for males and for Recent calculations show that life expectancies not only differ between men and women, but that the gap between the sexes has widened. Lifestyle and risk-taking of younger males might explain this development.

PAGE 3

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 3 females separate. Figures are estimated fo r the periods 2001-2003 an d 2002-2004. Deaths of persons that are registered in the population regi sters of the islands of the Netherlands Antilles are considered, regardless where they died. Please note that figures are estimations and because of statistical uncertainty the exact values are not known. Life expectancies Table 1 shows the new life expectancies at birt h that were calculated together with earlier estimates. The latest available data show that the life expectancy at birth of males of the Netherlands Antilles is 70.6 and of females 79.0 y ears. Figures for Curaao are slightly lower for males. Life expectancies of males from the ot her islands therefore seem to be more favorable than in Curaao1. The difference in life expectancy between males and females from Curaao has increased and is now nearly nine years. Alt hough women have a biological a dvantage compared to men, the largest part of the difference in life expect ancies between the sexes is probably due to differences in life style and risk behavior. Du e to differences in methodology, quality of data and statistical uncertainty the figures for the diff erent periods might not be strictly comparable. It seems however that at least for Curaao th e life expectancies at birth for males have deteriorated, while those for wo man have improved. While females seem to lead healthier and less risky lives, males have not followed suit an d even worsened their survival prospects. TABLE 1: Life expectancies at birth for various periods Curaao Curaao + BonaireNetherlands Antilles Male FemaleMale Female Male Female 1960-63 69.2 73.5 1960-70 70.3 75.5 1981 71.1 75.7 1986-91 71.8 77.7 1998-2002 72.1 78.7 2001-03 70.5 78.6 70.9 79.3 71.1 79.5 2002-04 70.1 79.0 70.4 79.0 70.6 79.0 Table 2 shows the life expectancies at other ages for the Netherlands Antilles and Curaao. Note that age is defined as age that will be reached during the year. Age 0 relates to those born in the year (at the end of the year they are still 0 years of age). The s econd refers to t hose who at the start of the year are 0 and at the end of the year 1; they ar e therefore on average one year exactly. Children that will be one at the end of the year have a higher life expectancy than babies born in that year. This is because mortal ity is relatively high in the first months of life and those that survived will therefore on aver age have a higher expectancy than at the time when they still had the chance to die before the end of their year of birth. At pension age (60), males from the Netherlands Antilles had a life expectancy of some 19 years. This means that those that survive until age 60, are expected to live on average until age 79. Females at age 60 are on average expected to live about 23 years or until about age 83. Differences between males and females decline towards higher ages. 1 Life tables based on observed or fitted mortality rate s show higher life expectancies for the Dutch Windward Islands (Sint Maarten, Sint Eustatius and Saba). However, as explained above, these estimates are not included because they are based on small numbers.

PAGE 4

Modus Statistisch Magazine 4 Jaargang 7 TABLE 2: Life expectancies, Netherlands Antilles and Curaao Netherlands Antilles Curaao 2001-2003 2002-2004 2001-2003 2002-2004 age male female male female Male female male female 0 71.1 79.5 70.6 79.0 70.5 78.6 70.1 79.0 1 71.7 79.9 71.3 79.2 71.1 79.2 70.8 79.3 10 63.0 71.0 62.6 70.3 62.4 70.3 62.0 70.4 20 53.4 61.1 53.1 60.4 52.8 60.4 52.6 60.5 30 44.8 51.3 44.6 50.6 44.6 50.6 44.4 50.8 40 35.7 41.7 35.5 41.0 35.6 41.0 35.5 41.2 50 27.1 32.5 26.9 31.8 26.9 31.8 26.8 32.0 60 19.4 23.9 19.1 23.3 19.1 23.3 19.0 23.5 70 12.8 16.3 12.5 15.8 12.5 15.8 12.4 16.0 80 7.8 10.1 7.5 9.7 7.5 9.7 7.4 9.9 Mortality rates Two other common mortality indica tors that are calculated in a life table are th e age-specific probabilities of dying and the age-sp ecific mortality rates. The first refers to the probability that a person of age x alive at the start of an inte rval will die before reaching age x + n Mortality rates are number of deaths at a certain age in an interv al to the average years lived by persons of that age in the interval. In contrary to probabilities of dying it therefore takes into account the total period of risk that persons on average had. Figure 1 and Figure 2 show the mortality rates a nd the effect of applying the age model to the data (the whole age-span on the log scale can be found in figure 3 in the appendix). Mortality rates are now consistent from ag e to age and are more in line with underlying mort ality risks of the population. For example, no male died be tween 2001 and 2003 at the age of 12 but this doesnt mean that 12 year olds do not have any risk to die. The risk is however so low that nobody died at that age in the obs ervation period (at other ages by coincidence some more or some less die than on average). For example if of 6 males alive at age 91, 4 die and of the 6 males alive at age 92, 1 dies, this doesnt mean that other people might expect to have a chance of 4/6 to die at age 91 and of 1/6 at age 92. Or if the only person alive at age 93 dies, this should not lead to the conclusion that everybody will die at age 93. The modeling makes the expected mortality risks more realistic. From figure 1, the accident hump for males is clea rly visible. At around age 20 risk behavior of males causes mortality to increase rapidly. The main causes are accidents and violent deaths. Females do not suffer from a change towards a more dangerous life style. At all ages mortality rates are lower for females. At higher ages mortality increases rapidly (refe r to figure 2). For example a 50-year old has more than double the chance of dyi ng than a 25-year old, while a 75-year has near ly eight times as much chance of dying than a 50-year old. Becau se of smaller numbers of persons alive, the absolute fluctuations at hi gher ages fluctuate stronger.

PAGE 5

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 5 Figure 1: Mortality rates for ages 0 to 45, Netherlands Antilles 2002-2004 0 0,001 0,002 0,003 0,004 0,005 0,006 0,007 051015202530354045 males obs males model females obs females model Figure 2: Mortality for ages 45 to 90, Netherlands Antilles 2002-2004 0 0.05 0.1 0.15 0.2 4555657585 males obs males model females obs females model

PAGE 6

Modus Statistisch Magazine 6 Jaargang 7 Appendix: Detailed Tables and Figures Figure 3: Mortality rates: observed, aggregated and fitted data, Curaao 2002-2004 0.000 0.001 0.010 0.100 1.000 020406080 2002 2003 2004 2002-04 fitted TABLE 3a: Abridged life table for th e Netherlands Antilles, 2001-2003 Males Females x qx lx mx Lx ex ax qx lx mx Lx ex ax 0-0 .01516100 000.01538 49 27371.10.04 .01162100 000.0117649 44279.50.04 1-9 .0038198 484.00042 884 01671.70.31 .0008998 838.00010889 08879.90.43 10-19 .0077598 109.00078 978 74263.00.69 .0016298 749.00016986 79671.00.57 20-29 .0278797 349.00283 959 25553.40.48 .0037398 589.00037984 30161.10.57 30-39 .0236194 636.00239 935 77844.80.53 .0087398 221.00088978 52051.30.57 40-49 .0440092 402.00449 906 08935.70.56 .0207197 364.00209964 95941.70.57 50-59 .0944288 336.00985 846 44527.10.56 .0492895 347.00504933 18232.50.57 60-69 .1993879 995.02191 727 90119.40.55 .1160490 648.01222860 52323.90.56 70-79 .3951764 046.04862 520 53612.80.53 .2619080 130.02970706 68816.30.55 80+ 1.0000038 737.12818 302 2097.8 1.0000059 143.09918596 29410.1 TABLE 3b: Abridge life table for the Netherlands Antilles, 2002-2003 Males Females x qx lx mx Lx ex ax qx lx mx Lx ex ax 0-0 .01666100 000.01693 49 20070.60.04.00831100 000.0083849 60179.00.04 1-9 .0038098 334.00042 882 65471.30.30.0011799 169.00013891 84379.20.35 10-19 .0090697 960.00091 977 03162.60.71.0016999 053.00017989 80970.30.57 20-29 .0294197 073.00299 955 59153.10.47.0039298 886.00039987 18860.40.57 30-39 .0239794 217.00242 931 37444.60.52.0092698 498.00093981 05650.60.57 40-49 .0434291 959.00443 901 98135.50.56.0220697 586.00223966 59441.00.57 50-59 .0939287 967.00980 843 19926.90.56.0525795 433.00538932 65231.80.57 60-69 .2014779 705.02216 724 72019.10.55.1234790 416.01305855 29523.30.56 70-79 .4051863 647.05013 514 39712.50.53.2766379 252.03162693 28215.80.55 80+ 1.0000037 858.13321 284 2027.5 1.0000057 328.10281557 5989.7

PAGE 7

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 7 Table 4a: Abridged life ta ble for Curaao, 2001-2003 Males Females x qxlxmx Lxexax qxlxmxLxexax 0-0 .01602100 000.01627 49 23170.50.04 .01386100 000.0140449 33578.60.04 1-9 .0034798 398.00039 883 49671.10.32 .0010198 614.00011886 98779.20.4 10-19 .0084298 056.00084 978 17162.40.71 .0016998 514.00017984 42670.30.57 20-29 .0346497 230.00353 954 77352.80.48 .0039298 348.00039981 82060.40.57 30-39 .0255993 862.00259 926 78844.60.51 .0092697 962.00093975 72150.60.57 40-49 .0429991 460.00438 897 20735.60.56 .0220697 055.00223961 33841.00.57 50-59 .0927787 528.00967 839 46826.90.56 .0525794 914.00538927 58131.80.57 60-69 .2000179 408.02198 722 64119.10.55 .1234789 924.01305850 64423.30.56 70-79 .4047163 525.05004 513 72612.50.53 .2766378 821.03162689 51215.80.55 80+ 1.0000037 816.13379 282 6427.50.75 1.0000057 017.10281554 5669.70.97 Table 4b: Abridged life ta ble for Curaao, 2002-2004 Males Females x qxlxmx Lxexax qxlxmxLxexax 0-0 .01681100 000.01708 49 19370.10.04.01041100 000.0105149 50079.00.04 1-9 .0037998 319.00042 882 51970.80.30.0013598 959.00015889 80479.30.31 10-19 .0106797 946.00107 976 65262.00.73.0017298 825.00017987 51770.40.57 20-29 .0363996 901.00371 950 06152.60.46.0040298 655.00040984 84260.50.57 30-39 .0254893 375.00258 922 09244.40.51.0094698 259.00095978 58850.80.57 40-49 .0433990 996.00442 892 50635.50.56.0223997 330.00226963 90741.20.57 50-59 .0937987 048.00978 834 47126.80.56.0529395 150.00542929 70432.00.57 60-69 .2023378 883.02226 717 02519.00.55.1230990 114.01301852 49323.50.56 70-79 .4091662 923.05074 507 40412.40.53.2730879 021.03117692 39616.00.55 80+ 1.0000037 177.13520 274 9717.40.74 1.0000057 442.10084569 6219.90.99 Life table formulas Age-specific mortality rate: x n x n x n x n x n x x xq n ) a 1 ( n q n L d P D m Where Dx is the number of deaths and Px the midyear population or the person years lived by persons of age x and a x the fraction lived in age interval x by those who died in the interval (In complete life table: 0.02 and 0.4 for the fi rst two intervals, 0. 5 for all others): x n x n x nm n 1 q 1 1 = a Age-specific probability of dying: Number of persons who will survive until age x (out of a stationary population of 100,000): x n x x n x xd l q l l ) 1 (1 l d m n ) a 1( + 1 m n = qx x n x n x n x n x n

PAGE 8

Modus Statistisch Magazine 8 Jaargang 7 Number of persons who w ill die in the interval: n x x x nl l d The fraction lived in age interval x by those who die in the interval The number of years liv ed by persons of age x (person years): x x n x x nd a nl L Life expectancy at age x : n x x n x x x x nT + L = T ; l T = e Tx is therefore the total number of person years lived beyond age x The final age group, 100 years, was closed using the formula Lx=lx/mx (if Dx or Px = 0 or very low, the average mx of the previous 5 year age groups was used). Parametric age model of mortality rates Mortality declines rapidly from age 0.5 and 1.5 to a very low level. This level continues until age 10. The model for higher ages can take care of the minimum level for the ages 0-10. Modeling for ages 0 to 10 is th erefore parsimonious (the model w ould need 2 to 3 parameters to basically fit ages 0.5 and 1.5). A separate se ction for the youngest ages was therefore not included in the age-model. The following parametric function was developed to model the age schedule of mortality: 3 3 2 2 2 23 ) ( 2 c x b c x x b xe a e a m The final part, an adjusted Weibull function, cove rs the increasing mortality at higher ages. The first part was added to model the excess mortal ity found at young ages with high-risk behavior. The so-called accident hump is found in most populations, especially among males. In the Netherlands Antilles, excess mortality was present more or less from ages 10 to 40 for males. A separate section was used to fit this accident hump. For females the accident hump was not clearly present. The model was fitted to the data from age 2.5 to 79.5 (population at higher ages small and instable rates). Model extrapolations were us ed for ages beyond 80. Parameter A3 was fixed to 0.00015 for males and to 0.00005 for females (and .00010 fo r total). This leads to the mortality at ages 2 to 11 to be as observed in the 2001-200 4 period. It reduces the number of variables and it increases the stab ility of the model and gives a better fit for the younger ages.

PAGE 9

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 9 Perceptie van corruptie in Sint Maarten Ellen Maduro-Jeandor Inleiding In oktober 2005 is voor het eerst in Sint Maarten onderzoek verricht naar de perceptie van burgers inzake corruptie. Middels een drieta l vragen werd de mening en toekomstverwachting van burgers gepeild, alsmede de prioriteit voor eliminering van corruptie in instituten. Dezelfde meting we rd in 2004 in Bonaire en Curaao verricht2 op verzoek van de Tri-partite werkgroep, Kolaborativo genaamd, waarin vertegenwoordigers zitten van het va kbondswezen, bedrijfsleven en de overheid. Deze zogeheten corruptiemeting wordt jaarlijks door Transparency International 3wereldwijd uitgevoerd. Middels deze meting tracht men inzicht te krijgen in de publieke opinie over corruptie. Tevens geeft de zienswijze van respondenten een beeld van hoe burgers tegen eventuele corruptie bestrijdende maatregelen aankijken. De vragen luiden als volgt: 1) Hoe ernstig is volgens u de invloed van corruptie op dit eiland op uw persoonlijk en gezinsleven, het bedrij fsleven, de politiek, de normen en waarden in de maatschappij? 2) Denkt u dat de mate van corruptie de komende drie jaar zal veranderen? 3) Indien u met een toverstok corruptie zou kunnen verwijderen uit institu ten, welke zou dan uw eerste keuze zijn? De huidige publicatie geeft de resultaten weer van de in Sint Maarten gehouden enqute. 2 Perceptie van corruptie in Bonaire en Curaao, 2004; Modus Statistisch Magazine jaargang 6, nr. 2 en nr. 3-4. 3 Transparency international (TI) is een internationale non -profit organisatie die middels bestrijding van corruptie nationaal en internationaal de burgers, het bedrijfsleven en de overheid samnebrengt in een globale setting. Ook in Sint Maarten wordt de invloed van corruptie op de politiek, net als in Bonaire en Curaao, vaker dan op andere terreinen als ernstig ervaren. Voor wat betreft de invloed op het persoonlijke en het gezinsleven wordt corruptie duidelijk minder vaak als ernstig ervaren.

PAGE 10

Modus Statistisch Magazine 10 Jaargang 7 De invloed van corruptie op de vier levensterreinen In Sint Maarten werden 1030 personen genterviewd, waarvan 637 (62%) mannen en 393 (38%) vrouwen. Circa driekwart van de respondenten meent dat politiek in de meeste mate benvloed wordt door corruptie; 74 procent. Hierna volgen het bedrijfsleven (65%) en normen en waarden in de maatschappij (62%). Volgens perceptie van de respondenten wordt het persoonlijke en gezinsleven het minst benvloed (41%). Leeftijd Ten aanzien van het persoonlijke en gezinsleven en normen en waarden blijkt de variabele leeftijd geen rol te spelen in de perceptie van de respondenten. Voor wat betreft de invloed van corruptie op het bedrijfsleven komt de gecombineerde antwoordcategorie erns tig/ heel ernstig het vaakst (8 10 procentpunten) voor bij de 60plussers. Hoofden van huishoudens in de oudste leeftijdsgroep vinden iets minder vaak dan die in de jongere leeftijdsgroepen dat corruptie in de politie k een zeer ernstige zaak is. Opleidingsniveau en inkomen Zoals hierboven vermeld, bestaat bij respondenten de perceptie dat corruptie hun persoonlijk en gezinsleven in minder erge mate treft. Dit geldt met name voor de groep met hogere opleidingsni veaus en hoogste inkomens. Hoe lager het opleidingsniveau en het inkomen, des te vaker men de invloed van corruptie op het persoonlijk vlak als ernstig/heel ernstig beleeft. Wat de overige levensterreinen betreft blijken opleidingsniveau en hoogte van het inkomen geen rol te spelen in de perceptie van de respondenten. Figuur 1. Perceptie invloed corruptie op vier levensterreinen, Sint Maarten0 20 40 60 80 100 persoonlijk en gezinsleven bedrijfslevenpolitieknormen en waardenprocenten ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig Figuur 2. Perceptie invloed corruptie op politiek en normen en waarden naar leeftijd, Sint Maarten0% 20% 40% 60% 80% 100%15 3940 5960 +15 3940 5960 + persoonlijk en gezinsleven bedrijfsleven procenten ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig Figuur 3. Perceptie invloed corruptie op politiek en normen en waarden naar leeftijd, Sint Maarten0% 20% 40% 60% 80% 100% 15 3940 5960 +15 3940 5960 + politieknormen en waarden procenten ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig

PAGE 11

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 11 Verwachting t.a.v. toe-/afname corruptie Meer dan de helft van de respondenten heeft positieve verwachtingen t.a.v. het corruptieniveau in de toekomst; 53 procent verwacht dat corruptie in de komende dr ie jaren iets of veel zal afnemen. Respondenten die verwachten dat corruptie in de komende drie jaar veel zal toenemen vormen 21 procent van het totaal. Indien men het aandeel dat aangeeft dat corruptie iets zal toenemen erbij optelt, komt het erop neer dat 36 procent van de respondenten verwacht dat in de komende drie jaren sprake zal zijn van een toename van corruptie. De overige respondenten verwachten dat de situatie ongeveer gelijk zal blijven (11%). Leeftijd Met name de jongere hoofden van huishoudens (15-39 jaar) geven vaker te kennen dat ze de toekomst somber inzien. Bij samenvoeging van de antwoordcategorien veel en iets toenemen, is het percentage jongere respondenten (44,8%) duide lijk hoger dan de percentages hoofden van huishoudens in de middelbare leeftijdklasse (32,7%) en 60plussers (34%). Het zijn de jongeren die in mindere mate verwachten dat corruptie iets of veel zal afnemen. Opleidingsniveau en inkomen Respondenten verschillen qua opleiding niet veel van elkaar voor wat betreft hun verwachting ten aanzien van verandering in het voorkomen van corruptie in de nabije toekomst. Degenen met een hoog opleidingsniveau (39,7%) zijn iets vaker dan die met laag (36,5%) of middelbaar opleidingsniveaus (33,8%) van me ning dat corruptie in de komende drie jaren veel zal toenemen. Ook de variabele inkomen laat geen grote verschillen zien. Het aandeel hoofden van huishoudens dat een to ename van corruptie verwacht (iets of veel) ligt tussen 39 (hoogste inkomens) en 35 (middelhoge inkomens) Figuur 4 Perceptie invloed corruptie op persoonlijk en gezinsleven en bedrijfsleven naar opleidingsniveau, Sint Maarten 0% 20% 40% 60% 80% 100%laag midden hoog laag midden hoog persoonlijk en gezinsleven bedrijfsleven procenten ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig Figuur 5. Perceptie invloed corruptie op politiek en normen en waarden naar opleidingsniveau, Sint Maarten 0% 20% 40% 60% 80% 100% laag midden hoog laag midden hoog politiek normen en waarden ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig Figuur 6. Perceptie invloed corruptie op persoonlijk, gezinsen bedrijfsleven naar inkomen, Sint Maarten0% 20% 40% 60% 80% 100% 0-100010013999 4000+0-100010013999 4000+ persoonlijk en gezinslevenbedrijfsleven procenten ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig

PAGE 12

Modus Statistisch Magazine 12 Jaargang 7 procent. Daarentegen verwacht 52 (laagste inkomensgroepen) 53 procent (middelbare en hoogste inkomensgroepen) een afname van corruptie. Eerste keuze voor het elimineren van corruptie Het percentage respondenten dat op de eerste plaats corruptie in de politieke partijen gelimineerd wil zien bedraagt 35,6. Immigratie en het onderwijssysteem komen met respectievelijk 12 en 11 procent op de tweede en derde plaats en politie (circa 10%) op de vierde plaats, als eerste keuze ter eliminering van corruptie. Leeftijd Respondenten in de laagste leeftijdsgroep hebben het hoogste percen tage dat binnen de politieke partijen corruptie het eerst gelimineerd wilt zien. Wat het onderwijs betreft, valt het op dat het percentage 60-plussers 8 11 punten lager ligt dan dat van de overige leeftijdsgroepen. Opleidingsniveau en inkomen De variabelen opleidingsniveau en inkomen blijken geen invloed te hebben op de perceptie van prioriteiten ten aanzien van eliminatie van corruptie in de pol itieke partijen. Het percentage hoog opgeleide respondenten dat als eerste keuze het instituut Immigratie heeft is 4 5 punten meer dan het percentage respondenten met lagere opleidingsniveaus. Voor de variabele inkomen geldt, hoe hoger het inkomen hoe lager het percentage dat de politie als eerste keuze heeft. Vergelijking Bonaire, Curaao en Sint Maarten Op alle drie de eilanden is het aandeel respondenten dat meent dat politiek het levensterrein is dat heel ernstig door corruptie wordt getroffen het grootst. Voor Curaao en Bonaire komt normen en waarden en voor Sint Maarten het bedrijfsleven op de tweede plaats. Figuur 7. Perceptie invloed corruptie op politiek en normen en waarden naar inkomen, Sint Maarten 0% 20% 40% 60% 80% 100% 0-100010013999 4000+0-100010013999 4000+ politieknormen en waarden procenten ernstig/heel ernstig enigszins ernstig niet ernstig Figuur 8. Verwachting t.a.v. toe/-afname corruptie komende drie jaren naar leeftijd, Sint Maarten0 20 40 60 80 100 15-3939-5960+Leeftijdprocenten iets/veel afnemen ongeveer gelijk blijven veel/iets toenemen Figuur 9. Verwachting t.a.v. toe-/afname corruptie in de komende drie jaren naar opleidingsniveau, Sint Maarten0% 20% 40% 60% 80% 100% laagmiddenhoogprocenten iets/veel afnemen ongeveer gelijk blijven veel/iets toenemen

PAGE 13

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 13 Het persoonlijken gezinsleven is het levenste rrein waarvan respondenten in mindere mate vinden dat het ernstig door corruptie getroffen wordt. In Curaao is de perceptie daarbij negatiever en in Sint Maarten minder negatief. Onder de respondenten is geen sp rake van grote verschillen in perceptie tussen de leeftijdsgroepen. In Bonaire en Curaao laten de 60-plu ssers zich negatiever uit over de invloed van corruptie op hun persoonlijken gezinsleven. De 60-plussers in Bonaire bekommeren zich minder om bedrijfscorruptie terwijl in Curaa o en Sint Maarten de 60-plussers vaker hun bezorgdheid hierover tonen. Jongere respondenten (16-39) in Bonaire zi en corruptie in de politiek vaker als een ernstige tot zeer ernstige zaak. Respondenten met een laag oplei dingsniveau menen vaker dan de overige groepen in hun persoonlijken gezinsleven last te hebben van co rruptie. Voor de overige terreinen schijnt het opleidingsniveau niet een duidelijke rol te sp elen in de perceptie van de respondenten. Uit de resultaten van de drie eilanden blijkt dat naarmate het inkomen stijgt de respondent de invloed van corruptie op zijn persoonlijk en gezinsleven minder vaak heel ernstig neigt te vinden. Met betrekking tot veranderingen in het corruptieni veau in de komende drie jaren blijkt uit de meting dat om en nabij de helft van de resp ondenten in Bonaire en Curaao een toename verwacht. Voor Sint Maarten ligt het per centage lager, namelijk 36 procent. De jongeren zijn wat negatiever in hun verw achtingen ten aanzien van veranderingen in het corruptieniveau in de nabije toekomst. Voor Bonaire en Curaao is een richting w aarneembaar in die zin dat naarmate het opleidingsniveau en inkomen oplopen, de to ekomstverwachting positiever uitvalt. Respondenten van Bonaire en Curaao stemme n met elkaar overeen in hun prioriteit ter eliminering van corruptie. Een ove rgroot deel (50%) van de res pondenten wilt corruptie binnen de politieke partijen gelimineer d zien. In Sint Maarten is de verdeling van de prioriteit verschillend. Ruim een derde deel van de respo ndenten wil op de eerste plaats corruptie binnen de politieke partije n gelimineerd zien. Figuur 10. Eerste keuze eliminatie corruptie, Sint Maarten immigratie politieke partijen onderwijs overig politie utiliteitsbedrijven

PAGE 14

Modus Statistisch Magazine 14 Jaargang 7 Conclusie De resultaten van de eilanden stemmen gedeeltelijk met elkaar overeen. Op alle drie de eilanden is het percentage respondenten dat corruptie binnen de politieke partijen als ernstig tot zeer ernstig ervaart het hoogst. Het persoonlijk en gezi nsleven is het terrein waarvan het aandeel dat vindt dat de invloed van corrupt ie heel erg is, het kleinst. Hoe lager het opleidingsniveau en het inkome n, des te vaker men vindt dat corruptie het persoonlijk en gezinsleven benvloedt. Respondenten in Sint Maarten ve rwachten in de nabije toekom st een kleinere toename van corruptie dan die op de overige eilanden. Het percentage responde nten dat politieke corruptie gelimineerd wilt zien ligt voor Sint Maarten veel lager dan voor Bonaire en Curaao.

PAGE 15

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 15 De structuur van de intermediaire kosten van bedrijven in de financile en niet-financile sector op de Bovenwindse eilanden Resultaten Enqut e Intermediair Verbruik 2002 Lorette Ford Inleiding In de periode juni 2003-mei 2004 heeft het CBS als onderdeel van de Nationale Rekeningen enqute ee n onderzoek verricht naar het intermediair verbruik 2002 onder 1700 bedrijven in de Antillen. Van dit totaal zijn er ongeveer 600 bedrijven op de Bovenwindse eilanden4 genquteerd, waarbij de respons 53,4 procent bedraagt. De bedrijven die genquteerd zijn zitten in de financile, de niet-financile sector, de huishoudsector, de sector overheid5 en de stichtingen ten dienste van de huishoudsector. Doelstelling Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in de structuur van de intermediaire kosten van bedrijven. Zoals de titel aangeeft wo rden in dit artikel de onderzoeksresultaten van de financile en de niet-financile sector op de Bovenwindse eilanden besproken; dit vanwege het feit dat deze sectoren, gelet op de hoogte van het intermediair verbruik, de grootste zijn. In het navolgende zal worden ingegaan op: 4 Hiervan heeft Sint Maarten het grootste aantal, namelijk 522. Saba 34 en Sint Eustatius 45 5 Het gaat hier om stichtingen Intermediaire kosten vormen een belangrijk deel van de totale operationele kosten van bedrijven. Deze kosten verschillen sterk qua niveau en qua samenstelling tussen sectoren en bedrijfstakken.

PAGE 16

Modus Statistisch Magazine 16 Jaargang 7 de definitie van het intermediair verbruik de structuur van het intermediair verbruik in de financile sector op de Bovenwindse eilanden de structuur van het intermediair verbruik in de niet-financile sector op de Bovenwindse eilanden. De definitie van het intermediair verbruik6: Het intermediair verbruik vormt een belangrijk onderdeel van de totale kosten van bedrijven en wordt ook aangegeven als de intermediaire kosten of de intermediaire consumptie. Het intermediair verbruik of de intermediaire kosten maken tezamen met de exporten, de investeringen en finale consump tie deel uit van het totaal verb ruik of de totale vraag naar goederen en diensten. Het verschil met het finaal verbruik of consumptie is dat de intermediaire kosten bestaan uit niet-duurzame goederen en di ensten (dus goederen en diensten met een verwachte levensduur van 1 jaar), die in he t productieproces worden getransformeerd of opgebruikt en die aan het eind van het proces geheel in de nieuwe producten zijn opgegaan. Goederen en diensten met een verwachte leve nsduur van langer dan 1 jaar worden in de nationale rekeningen als investerin gen aangeduid en worden om die reden niet beschreven in dit artikel. Voorbeelden van goede ren die worden getransformeer d in het productieproces zijn grondstoffen (b.v graan in meel en meel weer in brood). Voorbeel den van intermediaire kosten die worden opgebruikt zijn elektriciteit, water en de meeste andere diensten. Van het intermediair verbruik worden behalv e investeringen ook uitges loten personeelskosten, afschrijving op vaste activa en uitgaven die door de bedr ijven worden opgegeven als waardevolle goederen (zoals kunstwerken en juw eelartikelen gemaakt van waardevolle metalen en stenen). Van deze groep wordt aangenomen dat ze niet worden opgebruikt en door de tijd heen niet in kwaliteit achteruitgaan. In de laatst gehouden enqute zijn o.a. de volgende inte rmediaire kosten opgegeven: de verschillende soorten grondsto ffen en materialen en goederen, accountantsen consultancykosten, bankkosten, brandstof, huur van gebouwen, machines en transportmiddelen, onderhouden reparatiekosten, onderzoek en ontwikkeling, water en elektriciteit, transportkosten, reisen verblijfskosten, advertentiekosten, kosten uitgegeven aan schoonmaak, kleding, en verzekeringskosten7. Waar in de tekst overige kosten voorkomt moet worden vermeld da t deze niet mee tellen in de analyse, omdat ze een samenvoeging zijn van restposten (zowel goederen als diensten). 6 System of National Accounts Brussels/Luxem burg, New York, Paris, Washington DC, 1993, pg 143 7 exclusief personeelsverzekeringen

PAGE 17

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 17 De structuur van het intermediair verbruik van de financile sector Het betreft hier de kredietver lenende instellingen welke geen depositos aanhouden en levensen schadeverzekeringsmaatschappijen. Het totaal intermediair verbruik in deze se ctor bedraagt NAf 29,3 miljoen. Hiervan zijn de belangrijkste kosten de zakelijke diensten met 37,2 procent, waaronder accountantsen administratiekosten, reclameen advertentiekoste n, consultancy en juridi sche kosten. De tweede grootste groep intermediaire kosten is communicatie (voornamelijk telecommunicatie) met 9,8 procent, gevolgd door huurkosten van gebouwen met 9,5 procent. Ook onderhoud en reparatie van gebouwen (8,0%), papier en overige kantoorbenodigdheden(7,5%), bankkosten (7,0%) en elektric iteit en water (7,0%) z ijn hier belangrijke intermediaire kosten. De structuur van het intermediai r verbruik van de niet-financile sector Het totaal intermediair verbruik in deze sector bedraagt NAf 1041,6 miljoen Tabel 1 geeft de indeling van dit verbruik per bedrijfstak in miljoenen guldens weer. Bij beschouwing van de tabel kan worden opge merkt dat het intermediair verbruik per bedrijfstak varieert tussen NAf 9,3 miljoen en 213,3 miljoen, waarbij de uitschieters zijn bouwnijverheid, handel, horeca, t ransport,opslag en communicatie, zakelijke dienstverlening en overige gemeenschapsdiensten. De volgende sub-paragrafen gaan in op de stru ctuur van de intermediaire kosten van deze zes grootste bedrijfstakken. Tevens worden van de drie grootste de belangrijkste intermediaire kosten in een grafiek weergegeven. Bouwnijverheid In deze bedrijfstak gaat het om het vervaardigen van complete bouwwerken of delen daarvan; airconditioning (installatie en se rvice); elektrische installatie bedrijven; loodgietersbedrijven Grafiek 1: De intermediaire kosten van de financile dienstverlening, Bovenwindse eilanden 20020510152025303540 Bankkosten Elektriciteit en water Papier en overige kantoorbenodigdheden Onderhoud en reparatie van gebouwen Huur van gebouwen Communicatiedienten Overige kosten Zakelijke diensten %

PAGE 18

Modus Statistisch Magazine 18 Jaargang 7 Zoals uit tabel 1 valt af te lezen heeft deze bedrijf stak het grootste aandeel intermediair verbruik binnen de sector (20,5%). Het intermediair verbruik bedraagt NAf 213,3 miljoen en bestaat voornamelijk uit bouwmaterialen en loondiensten met 50,9 procen t. Verder bestaan de intermediaire kosten uit de overige finale producten met 14,2 procent, waarin onder andere elek trische materialen en gereedschappen zijn opgenomen. Een kleiner aandeel gaat naar zakelijke diensten (7,9%), huur van gebouwen (4,7%), communicatiediensten (2,1%), vrachtkosten over land (2,1%) en brandstof (1,0%) De zakelijke diensten hebben betrekking op acc ountants, reclameen advertentie, accounts, beveiligingskosten. Handel Het betreft hier de grooten kl einhandel. Het totaal intermediair verbruik in deze bedrijfstak bedraagt NAf 193,1 miljoen (zie tabel 1). Dit in termediair verbruik bestaat voornamelijk uit zakelijke diensten met 16 procent, huur van gebouw en met bijna 15 procent, en personenen goederenvervoer in de lucht met 12 procent. Verzekeringen (hier transportverzekeringen), tran sportkosten over land en elektriciteit hebben een even groot aandeel van 6 procent, terw ijl bankkosten een aandeel van 4,3 procent vertegenwoordigen. De zakelijke diensten zijn hier voornamelijk consultancy, marketing en beveiliging. Horeca Deze bedrijfstak bestaat uit restaurant, hotels en appartementenverhuur, met een gezamenlijk intermediair verbruik van NAf 182,4 miljoen. De grootste groep kosten zijn voedingsproducten en dranken met 24,7 procent, gevolgd door zakelijke diensten met 18,2 procent en elektric iteit, kookgas en water samen 13,8 procent. De zakelijke diensten worden hier gevormd door kosten als beveiliging, marketing en accountancy. Verder zijn in deze bedrijfstak ook van belang onderhoud en reparatie van gebouwen (8,7%) en overige diensten n.e.g (6,4%), waarin onder andere muziekente rtainment en schoonmaak zijn Tabel 1. De intermedia ire kosten per bedrijfstak in de niet-financile sector, Bovenwindse eilanden 2002, Bedrijfstak N af. Mln. % Bouwnijverheid 213,320,5 Handel 193,118,5 Hotel, restaurant en caf 182,417,5 Zakelijke dienstverlening 108,210,4 Transport, opslag en communicatie 87,18,4 Overige gemeenschapsdiensten 85,58,2 Industrie 67,06,4 Openbare Nut 64,56,2 Gezondheidszorg en sociaal werk 18,61,8 Landbouw, veeteelt, visserij en mijnbouw 12,81,2 Onderwijs 9,30,9 Totaal 1.041,6100,0

PAGE 19

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 19 opgenomen. Twee andere belangrijke intermediaire kosten zijn verzekeringen (6,4%) en textiel en overige producten(4,5%). Zakelijke dienstverlening Hierin zijn ondergebracht de onroerend goed activiteiten; verhuur van machines en transportmiddelen en overi ge zakelijke activiteiten. Deze bedrijfstak neemt met NAf 108,2 miljoen de 4e plaats in het totaal intermediair verbruik van de niet-financile sector op de Bovenwindse eilanden in. De grootste kosten zijn hier elektriciteit met bijna 13,7 procent, verzekeringen met 11,8 procent, papier en overige kantoorbenodi gdheden met 10,8 procent en onderhoud en reparatie van gebouwen met 10,7 procent. De overige intermediaire kosten die in deze bedrijfstak een grote rol spelen zijn water (8,2%), communicatiediensten (6,6%) en de overige finale producten (6,0%). Transport, opslag en communicatie Tot deze bedrijfstak behoren vervoer over land, zee en lucht; vervoersondersteunende activiteiten van havendiensten, lichters; tour operators en gidsen; post en telecommunicatie. Van het intermediair verbruik van NAf 87,1 miljoen gaat 22,1 procent naar de zakelijke diensten, 13,3 procent wordt uitgegeven aan onderhoud en reparatie van transportmiddelen en machines, 12,8 procent naar transportverzekeringen en 8,6 procent naar elektriciteit. Andere belangrijke kosten hierin zijn huur van gebouwen (6,8%), brandstof (5,0%) en onderhoudskosten van gebouwen (4,9%). Overige gemeenschapsdiensten In deze bedrijfstak zijn ondergebracht de sportcenters (duikcenters, fitness, sportvisserij en jacht); kapsalons en schoonheidspecialisten, wasserij/ stomerij; radio en t.v. produc tie en uitzending van programmas; casino; overige schoonmaakactiviteiten (verhuur van handdoeken, tapijtreiniging). Deze bedrijfstak heeft een intermediair verbruik van NAf 85,5 miljoen dat voornamelijk bestaat uit zakelijke diensten (30,7%), huurkosten van gebouwen (14,6%) en huur van machines (14,7%). Andere intermediaire kosten zijn overige transp ortonderdelen, waaronder bootonderdelen met 7 procent, onderhoudskosten van transportmiddelen en machines (5,7%), el ektriciteit (5,5%) en verzekeringen (4,6%). Grafiek 2: De intermediaire kosten van de bouwnijverheid, Bovenwindse eilanden 20020510152025303540455055Brandstof Vrachtkosten over land Communicatiediensten Huur van gebouwen Zakelijke diensten Overige kosten Overige finale producten Bouwmaterialen en loondiensten% Grafiek 3: De intermediare kosten in de Handel, Bovenwindse eilanden 20020510152025303540 Bankkosten Electriciteit personen-en goederenvervoer te land Transportverzekering personen-en goederenvervoer in de lucht Huur van gebouwen Zakelijke diensten Overige kosten% Grafiek 4: De intermediaire kosten van de Horeca, Bovenwindse eilanden 2002051015202530 Textiel en overige producten Verzekeringen Overige diensten n.e.g. Onderhoudskosten gebouwen Electriciteit, kookgas en water Overige kosten Zakelijke diensten Voedingsmiddelen en dranken %

PAGE 20

Modus Statistisch Magazine 20 Jaargang 7 Inkomsten en uitgaven van de landsoverheid en eilandoverheid Curaao in 2004 Joyce Mahabali Inleiding Onderstaand volgt een overzicht van de inkomsten en uitgaven van de landsen eilandoverheid van Curaao over 2004. In tabel 1 worden de eilandcijfers gepresenteerd en in tabel 2 de landcijfers. De ontwikkeling van de cijfers wordt geanalyseerd gevolgd door een toelichting van de posten die gehanteerd zijn in de tabellen. Ontwikkelingen Eilandoverheid Curaao In 2004 zijn de inkomsten afgenomen met 4,8 procent van 833,0 miljoen naar 793,2 miljoen. Meer dan de helft van de inkomsten (ruim 52 procent) is afkomstig va n de directe belastingen betaald door gezinnen. Deze zijn toegenomen met 8,8 procent van 382,2 miljoen naar 415,7 miljoen. De loonbelastingen hebben het grootste aandeel in de directe belastinge n betaald door gezinnen. De directe belastingen be taald door bedrijven zijn afgenomen van 85,6 miljoen naar 62,6 miljoen (26,9%). Daarentegen zijn de indirecte belastingen van bedrijven toegenomen met 1,2 procent. De inkomensoverdrachten om niet van het buitenland zijn afgenomen evenals de overige inkomsten van bedrijven met respectievelijk 21,8 miljoen en 44,5 miljoen. Tot de overige inkomsten van bedrijven behoren voor een groot deel dividenden van overheid N.V.s en voor een klein deel verkoop van kapitaal goederen. Dat in 2003 een veel hoger bedrag aan dividend werd ontvangen heeft te maken met een inhaalslag van overheid N.V.s die eerder geen dividend hebben afgedragen aan de overheid. De uitgaven zijn in 2004 gestegen van 912,9 In 2004 zijn de inkomsten van de Eilandoverheid Curaao gedaald, en die van de Landsoverheid gestegen. Voor beide entiteiten is evenwel het tekort in vergelijking met het voorgaande jaar toegenomen.

PAGE 21

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 21 miljoen naar 953,6 miljoen. Deze toename wordt voornamelijk toegeschreven aan de stijging van inkomensoverdrachten om niet aan het Land met 34,5 procent, de stijging van bruto investeringen met 28,4 procent en de stijging van goederen en diensten door bedrijven met 24,8 procent. Verder zijn toegenomen de rente van overheid aan buitenland met 2,2 miljoen (16,7 procent) en inkomensoverdrachten om niet aan gezinnen met 17,5 miljoen (13,4 procent). Indien de totale inkomsten vergeleken worden met de totale uitgaven, dan is er een verschil van -79,9 miljoen voor 2003 en -160,3 miljoen voor 2004. Dit houdt in dat het tekort in 2004 is toegenomen. Landsoverheid Curaao In 2004 zijn de inkomsten licht gestegen en wel van 521,6 miljoen naar 534,5 miljoen. De indirecte belastingen van bedrijven hebben hierin het grootste aandeel, n.l. 83 procent. Deze zijn toegenomen van 440,4 miljoen in 2003 naar 444,9 miljoen in 2004. Hiervan is 43,4 procent afkomstig van de omzetbelasting. Verder zijn toegenomen goederen en diensten aan gezinnen en bedrijven met 40 procent, overige inkomsten van bedrijven met 17,1 pro cent en schenkingen met 1,9 procent. Afgenomen zijn de kapitaaloverdrachten om niet van gezinnen met 25 procent en de inkomensoverdrachten om niet van gezinnen met 5 procent. De uitgaven zijn toegenomen met 10 procent va n 663,3 miljoen in 2003 naar 729,6 miljoen in 2004. De posten die voor een groot deel de uitgav en bepalen zijn de inkomensoverdrachten om niet aan eilandgebieden met een aandeel van 33pr ocent, de lonen en sociale lasten met een aandeel van 27% en de binnenlandse renteb etalingen met een aandeel van 21 procent. De inkomensoverdrachten om niet aan de eilandg ebieden zijn toegenomen met 54,7 procent, de lonen en sociale lasten met 5,3 miljoen of te wel 2,7 procent, en de binnenlandse rentebetalingen met 7,0 procent. Afgenomen zijn de prijsverlage nde subsidies, de inkomensoverd rachten om niet aan gezinnen, bruto investeringen, kapitaalove rdrachten en netto leningen. Bij vergelijking van de totale uitgaven met de tota le inkomsten blijkt er een verschil te zijn van 141,7 miljoen voor 2003 en -195,1 miljoen voor 2004. Dit wil zeggen dat het tekort in 2004 verder is toegenomen en wel met 37.6 procent. Toelichting op de posten in de tabellen 1. Directe belastingen van gezinnen Directe belastingen worden geheven op het inkomen en vermogen van bedrijven en gezinshuishoudingen. Deze belastingen worden zoal s de naam reeds aangeeft rechtstreeks op het inkomen van de verschuldigde geheven. De directe belastingen van gezinshuishoudingen omvatten de inkomsten-, loonen motorrijtuigenbelas ting. De motorrijtuigenbelasting wordt voor het gedeelte dat betaald is door bedrijven als een indire cte belasting aangemerkt. 2. Directe belastingen van bedrijven Winstbelasting is de enige vorm van directe bela stingen betaald door bedrijven aan de overheid. De inkomstenbelasting welke in feite ook door bedrijven wordt beta ald, wordt in de nationale rekeningen echter aangemerkt als een dire cte belasting welke uitsluitend door

PAGE 22

Modus Statistisch Magazine 22 Jaargang 7 gezinshuishoudingen is verschuldi gd. De reden daarvan is dat he t nettoresultaat van niet-N.V.s rechtstreeks deel uitmaakt van he t inkomen van gezinshuishoudingen. 3. Inkomensoverdracht om niet van buitenland Het betreft hier dat deel van de winstbelasti ng dat off-shore maatsc happijen (niet-ingezeten bedrijven) aan de overheid afstaan. 4. Indirecte belastingen van bedrijven Indirecte belastingen zijn belastingen ten aan zien van de productie, verkoop, inkoop of gebruik van goederen en diensten die door de producenten als kosten van de productie worden beschouwd. De wijze van heffing gesc hiedt niet direct bij de cons ument, maar via de producent die deze belasting doorberekent in de kostprijs Voorbeelden zijn o.a invoerrechten, accijnzen, gebruiksen grondbelasting. 5. Overige inkomsten van bedrijven Deze post omvat de door het eilandgebied ontva ngen dividenden van de overheids-N.V.s en van de Centrale Bank, de netto pachten, alsmede de netto besparingen en rente van de nietrechtspersoonlijkheid bezittende overheidsbedrijven. De negatieve netto besparingen van de overheidsbedrijven zijn op deze bedragen in mindering gebracht. 6. Inkomensoverdrachten om niet van gezinnen Deze bedragen betreffen ontvangsten van de overhe id zoals school-, collegeen examengelden, boeten en vervolgingskosten, leges en retributies voor prestaties va n de overheid di e niet als een "verkoop' van een dienst zijn aan te merke n, de netto-opbrengsten van de Landsloterij, ouderlijke bijdragen in verleende studiebeurzen etc. 7. Goederen en diensten aan gezinnen en bedrijven Goederen en diensten aan bedrij ven heeft betrekking op de dienst en geleverd door hoofdzakelijk D.O.W., S.V.B. en Veterinaire Dienst aan de pa rticuliere en overheids bedrijven. Daarnaast zijn ook de leges en retribut ies ontvangen van bedrijven i.v.m. inklaring van goederen door de douane, ophalen van bedrijfsvuil door Selikor, ger echtskosten e.d., hierin begrepen. Slechts de betalingen voor diensten waartegenover geen uitdrukkelijke verplic hting opgelegd door de overheid staat, zijn als verkopen" van diensten aangemerkt. Het betaalde bedrag moet bovendien in een redelijke verhoud ing staan tot de geleverde di enst, wil dit als een verkoop" worden aangemerkt. Onder goederen en diensten aan.gezinshuis houdingen is opgenomen de gelden ontvangen van gezinshuishoudingen i.v.m. diensten geleverd door musea, bibliotheken, Hof van Justitie, onderwijs (boekengelden) etc. 8. Schenkingen Voor het eilandgebied Curaao gaat het voornamelijk om schenkingen gedaan door landsoverheid Curaao. (Bij de uitgaven van landsoverheid is het bedrag geplaatst onder inkomensoverdrachten om niet aan eilandgebieden.) Schenkingen bij landsoverheid Curaao zijn afkomstig van de eilandgebieden en van het buitenland (ontwikkelingshulp). 9. Loonsom overheid Tot de loonsom overheid worden gerekend de bezoldigingen, lonen, vergoedingen voor overwerk, loonindexeringen, standplaatstoelagen, kindert oelagen,vakantie-uitkeringen, gratificaties, kostwinnerstoelagen, detacheringt oelagen en doorbetaalde lonen i.v.m. ziekte,

PAGE 23

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 23 studie en andere korte afwezigheid van het we rk, met behoud van inkomen, de toeslagen A.O.V. en A.W.W., de kosten van medische verzorgi ng van het personeel, aanvullingsbijdragen op premies aan pensioenfondsen en levensverzeker ingmaatschappijen (niet het werknemersdeel), de kosten van uiten terugzendi ng van personeel, kledingtoelage n en andere bijdragen die niet tot de lonen en salari ssen zijn gerekend. 10. Goederen en diensten door bedrijven Deze post geeft aan, de totale waarde van de verkopen van zowel consumptieals kapitaalgoederen door bedrijven aan de overhei d. Ook de leveringen van overheidsbedrijven aan de overheid zijn inbegrepen. 11. Binnenlandse rentebetalingen Deze betreffen onder andere rentebetalinge n i.v.m. kapitaalverstrekkingen door levensverzekeringsmaatschappijen en pensio enfondsen aan de overheid bijv. onderhandse leningen en aankoop van staatsoblig aties en rentebetalingen aan commercile banken en de Centrale Bank. 12. Rente van overheid aan buitenland Het gaat hier hoofdzakelijk om rentebetalinge n door de overheid aan het buitenland i.v.m. ontvangen leningen. 13. Prijsverlagende subsidies De prijsverlagende subsidies, ontvangen van de overheid, hebben zoals de naam reeds aangeeft een kostprijsverlagend effect op de producten van bedrijven. Het doel van deze subsidies is om te voorkomen dat het bedrijf verlie s zal lijden indien zij haar producten ver koopt tegen een prijs die de kostprijs ni et dekt. Een (te) lage verkoopprijs kan door de overheid worden afgedwongen indien zij dit op sociale gronden wenselijk acht, b ijv. de waterprijs en huren van woningen. De overheid koopt dan a.h.w. middels de subs idie een gedeelte van de productie op. 14. Inkomensoverdracht om niet aan land Het gaat hier om schenkingen gedaan door de eilandoverheid aan de landsoverheid. Het bijvoegsel om niet brengt tot uitdrukking da t tegenover de overdracht geen tegenprestatie geleverd behoeft te worden, dus noch een terugbetaling noch een levering van een arbeidsprestatie of dienst. 15. Inkomensoverdracht om niet aan gezinnen Hier betreft het diverse overdra chten (schenkingen van de overheid) aan gezinshuishoudingen zoals onderstanden en noodvoorzien ingen aan behoeftigen, studiebeu rzen, eilandspensioenen en pensioenvervangende uitkeringen e.d.. 16. Bruto investeringen Bruto investeringen omvatten de uitgaven va n producenten aan verhandelbare goederen. Bruto investeringen in vaste activa, die zowel kunnen worden aangekocht als in eigen beheer kunnen worden voortgebracht, omvatten: Goederen met een levensduur van 1 jaar of langer, met uitzondering van gronden, minerale afzettingen en andere niet-reprodu ceerbare materile activ a. Voorbeelden zijn gebouwen, machines, transportmiddelen, wegen waterbouwkundige werken.

PAGE 24

Modus Statistisch Magazine 24 Jaargang 7 Uitgaven met betrekking tot de verbetering en ve randering van goederen met een levensduur van 1 jaar of langer, die de ve rwachte economische levensduur aanmerkelijk doet verlengen of de productiv iteit belangrijk doet toenemen. Uitgaven met betrekking tot de winning en verbetering van land en ontwikkeling en uitbreiding van bossen, mijnen, plantages e.d. Aankopen van vee voor de fokkerij, trekdieren, melkkoeien e.d. Dealer's marges en andere overdrachtskos ten met betrekking tot transacties in land, minerale afzettingen e.d. Naast de bruto investeringen in vaste activa wo rdt ook tot de bruto investeringen gerekend de verandering in de voorraden; een afname van de voorraden vor mt een desinvestering. De voorraden bestaan voornamelijk uit materialen, hul pstoffen, goederen in bewerking en nog niet afgezette eindproducten. 17. Kapitaaloverdrachten Het betreft hier alle schenki ngen aan gezinshuishoudingen en in stellingen zonder winstoogmerk ten behoeve van investeringen in vaste activa, uitkeringen aan de pensioenfondsen wegens tekorten in het fonds en de afdrachten van ontwi kkelingsgelden bestemd voor kapitaalprojecten, aan de overheidsbedrijven. Tabel 1. Inkomsten en uitgaven van de Eilandoverheid Curaao Mutatie 2003-2004 2003 2004 absoluut relatief mln NAF. % Inkomsten Directe belastingen van gezinnen 382,2 415,7 33,5 8,8 Directe belastingen van bedrijven 85,6 62,6 -23,0 -26,9 Inkomensoverdrachten om niet van buitenland 121,8 100,0 -21,8 -17,9 Indirecte belastingen van bedrijven 48,9 49,5 0,6 1,2 Overige inkomsten van bedrijven 48,0 3,5 -44,5 -92,7 Inkomensoverdrachten om niet van gezinnen 19,7 21,4 1,7 8,6 Goederen en diensten aan gezinnen en bedrijven 2,7 4,2 1,5 55,6 Schenkingen 124,1 136,3 12,2 9,8 Totale inkomsten 833,0 793,2 -39,8 -4,8 Uitgaven Loonsom overheid 283,9 262,0 -21,9 -7,7 Goederen en diensten door bedrijven 263,9 329,3 65,4 24,8 Binnenlandse rentebetalingen 105,0 99,4 -5,6 -5,3 Rente van overheid aan buitenland 13,2 15,4 2,2 16,7 Prijsverlagende subsidies 72,9 42,6 -30,3 -41,6 Inkomensoverdrachten om niet aan land 16,8 22,6 5,8 34,5 Inkomensoverdrachten om niet aan gezinnen 130,4 147,9 17,5 13,4 Bruto investeringen 26,8 34,4 7,6 28,4 Totale uitgaven 912,9 953,6 40,7 4,5 Bron: Bank van de Nederlandse Antillen

PAGE 25

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 25 Tabel 2. Inkomsten en uitgaven van de Landsoverheid Curaao 2003* 2004* Mutatie 2003-2004 absoluut relatief mln NAF. % Inkomsten Kapitaaloverdrachten om niet van gezinnen 2,4 1,8 -0,6 -25,0 Indirecte belastingen van bedrijven 440,4 444,9 4,5 1,0 Overige inkomsten van bedrijven 52,1 61,0 8,9 17,1 Inkomensoverdrachten om niet van gezinnen 14,9 14,2 -0,7 -5,0 Goederen en diensten aan gezinnen en bedrijven 1,5 2,1 0,6 40,0 Schenkingen 10,3 10,5 0,2 1,9 Totale inkomsten 521,6 534,5 12,9 2,5 Uitgaven Loonsom overheid 193,9 199,1 5,3 2,7 Goederen en diensten door bedrijven 88,1 90,3 2,2 2,5 Binnenlandse rentebetalingen 139,9 149,7 9,8 7,0 Rente van overheid aan buitenland -6,2 -7,7 -1,5 24,2 Prijsverlagende subsidies 8,9 1,7 -7,2 -80,9 Inkomensoverdrachten om niet aan eilandgebieden 155,8 241,0 85,2 54,7 Inkomensoverdrachten om niet aan gezinnen 38,2 33,2 -5,0 -13,2 Bruto investeringen 5,4 4,9 -0,6 -10,4 Kapitaaloverdrachten 36,0 18,2 -17,7 -49,3 Netto leningen 3,3 -0,8 -4,1 -124,2 To tale uitgaven 663,3 729,6 66,3 10,0 *) Cijfers zijn schattingen

PAGE 26

Modus Statistisch Magazine 26 Jaargang 7 The quarterly overview of the foreign trade statistics Roeland Dreischor Introduction In this article an overview of the trade development of the Leeward Islands will be given for the second quarter of 2005. The foreign trade statistics of the Leeward Islands registers the flow of merchandise to and from the islands of Curaao and Bonaire. All movements of merchandise in free circulation between Curaao and Bonaire are excluded. The islands of Sint Maarten, Saba and Sint Eustatius are free ports and therefore no information is available through customs except for the trade between Cu raao, Bonaire and Sint Maarten. The CBS uses the Special Trade System for processing and publishing of all import and export data by commodity and by country for Curaao and Bonaire. Under this system the import statistics cover all good s cleared through customs for home use from abroad or from the national free zone. Export statistics c over all goods of national origin to be dispatched to another country. The value of the goods equals the value of the commodity at the place and time it crosses the border. The basis for valuation is cost of insurance and freight (cif) for import s and free on board (fob) for exports. The quarterly trade analysis indicates the trade flow excluding the value of petroleum products. In the following paragraphs the international merchandise flow of the Leeward islands is presented for the second quarter of 2005. Total import and export of goods Curaao and Bonaire In the second quarter of 2005 the total import of Curaao has increased with more than 56 million guilders to an estimated total of 375 million guilders compared to the same quarter of the previous year. This is an increase of approximately Both imports and exports of merchandise have increased in Curaao in the second quarter of 2005. In Bonaire imports increased but exports declined in the same period

PAGE 27

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 27 18 percent. The import in Bonaire went up from 18 to 29 million in the second quarter of 2005, an increase of approximately 11 million guilders (Table 1). Both islands of the Netherlands Antilles show a different development in their imports in the second qua rter of 2005. As can be seen in the table below the imports in Curaao fluctuate in each quarter and drop with 16 percent in the first quarter of 2005, and then incr ease with 12 percent in the second quarter of 2005. The island of Bonaire has shown an import de cline of 17 million in the second quarter of 2005 compared to the previous quarter. Table 1: Total import and export of Curaao and Bonaire Q2 2004 Q3 2004 Q4 2004 Q1 2005 Q2 2005 Curaao Import 318,138 355,961 396,311 333,020 374,618 Export 21,208 50,630 36,108 33,721 33,447 Bonaire Import 17,984 19,885 23,235 45,995 28,536 Export 6,240 4,542 7,134 7,164 5,370 Excluding oil products All values in estimated 1,000 of Naf. In the second quarter of 2005 Curaao has e xported approximately 33 million guilders. In comparison with the same quarter of last year the total export value of Curaao has increased with more than 12 million guilders in the second quarter of 2005. Bonaire has exported a total of 5 million guilders in the second quarter of 2005. If compared with the same quarter of the previous year the export from Bonaire ha s decreased with 870 thousand guilders, which represents a decline of 14 per cent. It should be noted that th e overall exports from Curaao and Bonaire include goods, which have been previ ously imported. This may cause significant fluctuations if the export figures ar e compared to previous quarters. Imports and exports by product Curaao, import and export of goods (excluding oil products) The import of general merchandise in the seco nd quarter of 2005 has incr eased in all of the SITC8 sections. The section of beverages and tob acco has increased the most with 32 percent. This section has gone up from 8 million to 11 million in imports compared to the previous quarter of 2004. The product categories that have cont ributed to an increase of the section is the import of alcoholic beverages with an estima ted 7 million guilders, and the product category non-alcoholic beverages with 4 million guilders. The imports of food and live animals has augmented with 18 million compared to the previous second quarter. This increase is more th an 28 percent. The increase in the imports of the food and live animals sectio n is mainly attributed to tw o product categories, which are: other meat and edible meat of all products with an import value of more than 11 million guilders, and milk and cream products with al most 7 million guilders. Another SITC section that shows an increase in imports is the comm odities and transactions not classified section with 26 percent. The import of these products clas sified under this section has risen with more than 800 thousand guilders in the second quarter of 2005. As shown in table 2, imports of some other products such as crude materials, chemicals products, and machinery and transport equipmen t have augmented with respectively 22, 21, and 20 percent in the second qua rter of 2005. The product category of wood in rough products 8 United Nations commodity classification system: SITC, Standard International Trade Classification, Revised 3.

PAGE 28

Modus Statistisch Magazine 28 Jaargang 7 has the highest import value of almost 2 million guilders in the section of crude materials. The chemical products section has a total import value of more than 49 million guilders of which the highest product category is attributed to m edicaments with a value of 17 million guilders. In the section machinery and transport equi pment the product categ ory with a high import value is motor cars, which accumulates to almost 24 million guilders. In the second quarter of 2005, two sections indicat e a lesser increase of 9 and 4 percent, which are miscellaneous manufactured articles and manuf actured goods classified by material. The import value of miscellaneous manufactured articles has augmented with almost 5 million guilders. This is attributed to the product categor y of plastic articles which has the highest value of 7 million guilders. Table 2: Curaao, General Merchandise (Excluding oil products) Import Export SITC Description Q2 2005 Q2 2004 Q2 2005 Q2 2004 0 Food and live animals 80,527 62,734 12,033 4,704 1 Beverages and tobacco 11,135 8,427 845 444 2 Crude materials, inedible, except fuels 4,164 3,421 247 2,218 4 Animals oils and fats 1,876 1,690 32 27 5 Chemicals and related products 49,138 40,569 3,701 1,197 6 Manufactured goods classifi ed chiefly by material 48,314 46,456 1,170 684 7 Machinery and transport equipment 116,413 97,331 9,365 5,572 8 Miscellaneous manufactured articles 58,728 54,068 3,135 4,103 9 Commodities and transactions not classified 4,323 3,442 2,919 2,259 Total 374,618 318,138 33,447 21,208 All values in estimated 1,000 of Naf. A zero value may indicate a rounding effect or no transac tion registered for a particular section or country The export from Curaao shows an augmentation in the majority of the sections in the second quarter of 2005. The section with the highest increase of more than double the amount is the section of chemical products. This section ha s incremented from 1 million to almost 4 million guilders in the second quarter of 2005. The produc t categories that indicate a high export value within the chemical products s ection are: soap products with almost 2 million guilders, and perfumery and cosmetic products with 1 milli on guilders. Another section that also has increased a lot is food and live animals, whic h has gone from approximately 5 million to 12 million guilders. This is mainly attributed to the export of sugar and other related products with an export value of 6 million guilders, fo llowed by the chocolate and cocoa products with almost 3 million. The export of the section beverages and tobacco has risen with 400 thousand guilders compared to the previous quarter of 2004. This is attributed to the product category of alcoholic beverage, which indicates a high export value of 640 thousand guilders in the second quarter of 2005. Another section that shows an increase is the machinery and transport equipment section with 68 percent. The section crude materials has dropped the most with more than 88 percent. This is a decline from 2 million guilders to 247 thousand guilders in the second quarter of 2005. The next export section that has shown a decline in the second quarte r of 2005 is the sec tion of miscellaneous manufactured articles with a decrease of 24 percent (almost 1 million guilders).

PAGE 29

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 29 Bonaire, import and export of goods (excluding oil products) In Bonaire the import of goods has shown an increase in six sections. The section machinery and transport equipment has a remarkable incr ease of 9 million guilders in the second quarter of 2005. This section indicates a high augmentation of more than twice the amount of the previous quarter. The product categ ory that has contributed to the development in this section is related to aircraft and other part s with an import value of 5 m illion guilders. It should be noted that the import of capita l goods does affect the trade flow over view of Bonaire compared to the same quarter of last year. The imports o animal and vegetable oils has increased from 69 thousand guilders to 104 thousand guilders. This increase is more than 50 percent in the second quarter of 2005. Another section increase is registered for the manufactured goods s ection, which has gone up from 3 million to almost 5 million guilders, an increm ent of 45 percent. The product category that contributed to the increase is t ubes, pipes and other related goods of iron or steel with a value of almost 2 million guilders. The import of crude materials has dropped the most, 19 percent, which is a decline from 433 to 350 thousand guilders in the second quarter 2 005. The next section that shows a significant decrease of 16 percent is the se ction of miscellaneous manufactur ed articles. This section has gone down with 582 thousand guilders (Table 3). The least declined se ction in the second quarter of 2005 is food and live animal s with approximately 4 percent. Table 3: Bonaire, General Merchandise (Excluding oil products) Import Export SITC Description Q2 2005 Q2 2004 Q2 2005 Q2 2004 0 Food and live animals 3,424 3,557 35 342 1 Beverages and tobacco 1,026 763 0 0 2 Crude materials, inedible, except fuels 350 433 3,921 5,443 4 Animals oils and fats 104 69 0 0 5 Chemicals and related products 1,075 1,001 0 2 6 Manufactured goods classifi ed chiefly by material 4,508 3,102 32 46 7 Machinery and transport equipment 14,316 5,324 990 99 8 Miscellaneous manufactured articles 3,099 3,681 49 308 9 Commodities and transactions not classified 634 54 343 0 Total 28,536 17,984 5,370 6,240 All values in estimated 1,000 of Naf. A zero value may indicate a rounding effect or no transac tion registered for a particular section or country Almost all sections in the export for Bonaire ha ve decreased in the second quarter of 2005. The two sections with a high export decline are: foods and live animals with 90 percent, and miscellaneous manufactured article s with 84 percent. Another e xport good that has declined is crude material. This section shows a decline of more than 1 million guilders in the second quarter of 2005. The salt production contributes to the major export of crude materials. The salt export is estimated to be 4 million guilders in the second quarter of 2005.

PAGE 30

Modus Statistisch Magazine 30 Jaargang 7 Imports and exports by main country and general merchandise Curaao, imports by origin (excluding oil products) In the second quarter of 2005 the import of goods from the United States of America has reached 35 percent of the total island imports ex cluding oil products (Table 4). The total import from this country amounts to 132 million guilders. The main products of import from the United States of America are machinery and trans port equipment. This is estimated to be approximately 48 million guilders in the second quarter of 2005. Besides the imports of the previously mentione d sections, other important products such as food and live animal with a value of 28 milli on guilders, and miscellaneous manufactured goods with a value of 20 million guilders are imported from the USA (Table 5). Table 4: Curaao, Import by main country in 2005-II Country Value % USA 132,218 35.3 Netherlands 82,446 22.0 Venezuela 25,042 6.7 Puerto Rico 17,912 4.8 Panama 12,459 3.3 Aruba 11,326 3.0 Japan 10,708 2.9 Colombia 9,432 2.5 Brazil 7,627 2.0 Rest of the world 65,448 17.5 Total 374,618 100.0 All values in estimated 1,000 of Naf. Curaao has imported 82 million guilders in products from the Netherlands in the second quarter of 2005. The import from the Netherlands is 22 percent of the total imports. The main import products from the Netherlands are: machinery a nd transport equipment with a value of about 21 million guilders, and food and live animals merchandise with a value of 18 million guilders. Another important import commodity from the Netherlands is the miscellaneous manufactured articles, wh ich amounts to 14 million. Table 5: Curaao, Import by main country and SITC section in 2005-II SITC Description USA Netherlands Venezuela Puerto Rico 0 Food and live animals 28,228 18,116 7,415 1,423 1 Beverages and tobacco 1,488 2,540 2,710 289 2 Crude materials, inedible, except fuels 2,081 573 90 21 4 Animal and vegetable oils, fats and waxes 964 112 40 16 5 Chemicals and related products, n.e.s. 15,220 9,549 3,528 4,516 6 Manufactured goods classified chiefly by material 15,648 13,049 4,068 941 7 Machinery and transport equipment 47,978 20,687 4,145 6,116 8 Miscellaneous manufactured articles 20,417 14,001 3,035 4,478 9 Commodities and transactions not classified 194 3,818 10 112 All values in estimated 1,000 of Naf. A zero value may indicate a rounding effect or no transac tion registered for a particular section or country

PAGE 31

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 31 In the second quarter of 2005, a total value of 25 million guilders has been imported from Venezuela, which represents almost 7 percent of the total imports of Curaao. Most products imported from afore mentioned neighbor country are food and live anim al products with a value of more than 7 million guilders. Curaa o imports about 18 million guilders from the Caribbean island of Puerto Rico, which consists mainly of produc ts from the section machinery and transport equipment with a value of about 6 million guilders. Curaao, exports by destination (excluding oil products) Most exports from Curaao are to the Netherla nds, which consists of 44 percent of the total exports in the second quarter of 2005. The main export products to the Netherlands are related to food and live animal products which amount to about 10 million guilders (Table 7). Other products that Curaao has exporte d to the Netherlands are relate d to machinery and transport equipment with a total value of about 2 million guilders. Table 6: Curaao, Export by main country in 2005-II Country Value % Netherlands 14,825 44.3 Aruba 3,975 11.9 United Kingdom 3,404 10.2 USA 3,061 9.2 Windward islands 1,724 5.2 Venezuela 1,129 3.4 Dominican Republic 301 0.9 Belgium 296 0.9 Antigua & Barbuda 279 0.8 Rest of the world 4,453 13.3 Total 33,447 100.0 All values in estimated 1,000 of Naf. Table 7: Curaao, Export by main country and SITC section in 2005-II SITC Description Netherlands Aruba United Kingdom USA 0 Food and live animals 9,800 754 0 7 1 Beverages and tobacco 247 312 0 2 2 Crude materials, inedible, except fuels 52 27 0 8 4 Animal and vegetable oils, fats and waxes 0 28 0 0 5 Chemicals and related products, n.e.s. 25 935 0 743 6 Manufactured goods classified chiefly by material 348 444 7 65 7 Machinery and transport equipment 1,978 660 3,397 1,549 8 Miscellaneous manufactured articles 496 697 0 591 9 Commodities and transactions not classified 1,878 118 0 96 A zero value may indicate a rounding effect or no transac tion registered for a particular section or country All values in estimated 1,000 of Naf. The neighbor island of Aruba is the second im portant export destinati on for Curaao in the second quarter of 2005. The exports to Aruba are estimated to 4 million guilders. Most of the export products to Aruba are chemical products with a total value of 1 million guilders. As shown in table 6, the United Kingdom also forms an important export market for the island of Curaao. In the second quarter of 2005, Curaao has exported 3 million guilders to the United Kingdom. The majority of exports to the Un ited Kingdom are related to machinery and transport equipment with a value of more than 3 million guilders. The United States of

PAGE 32

Modus Statistisch Magazine 32 Jaargang 7 America has an export market share of 9 percent. Most products that ar e exported from Curacao to the USA are machinery and transport equipment, which has a value of more than 1 million guilders. Bonaire, imports by origin (excluding oil products) Bonaire has imported more than 7 million guild ers in products from the United States of America in the second quarter of 2005; being the main import pa rtner with 27 percent of the total imports. The major import products from the USA pertain to the machinery and transport equipment products that amount to approximate ly 3 million guilders. In the second place are the imports of miscellaneous manufactured articles with 2 million guilders, followed by food and live animals with an import value of more than 1 million guilders. Table 8: Bonaire, Imports by main country in 2005-II Country Value % USA 7562 26.5 Netherlands 6747 23.6 France 5213 18.3 Venezuela 2724 9.5 Sweden 1749 6.1 Rest of the world 4541 15.9 Total 28536 100.0 All values in estimated 1,000 of Naf. From table 8 can be deduced that the Netherlands also has a high ranking as one of the import partners of Bonaire. A total am ount of almost 7 million has been imported from the Netherlands in the second quarter of 2005. The imports c onsist mostly of machinery and transport equipment which amount to 2 million guilder s. Another main product that Bonaire imports from the Netherlands is food and live animals w ith a value of more than 1 million guilders. Table 9: Bonaire, Import by main country and SITC section in 2005-II SITC Description USA Netherlands France Venezuela 0 Food and live animals 1,110 1,656 0 354 1 Beverages and tobacco 188 470 0 319 2 Crude materials, inedible, except fuels 194 32 0 32 4 Animal and vegetable oils, fats and waxes 83 21 0 0 5 Chemicals and related products, n.e.s. 466 417 19 20 6 Manufactured goods classified chiefly by material 1,078 959 25 388 7 Machinery and transport equipment 2,681 1,970 5,139 1,504 8 Miscellaneous manufactured articles 1,682 705 30 106 9 Commodities and transactions not classified 80 517 0 0 All values in estimated 1,000 of Naf. A zero value may indicate a rounding effect or no transac tion registered for a particular section or country The European country of France has a market sh are of 18 percent in the total import in the second quarter of 2005. The imports from Fran ce are estimated to 5 million guilders. Most imported products pertain to th e machinery and transport equipment section (Table 9). Bonaire has imported a total of about 3 million guilders from Venezuela. Most imports from Venezuela are also related to products from th e machinery and transport equipment section.

PAGE 33

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 33 Bonaire, exports by destination (excluding oil products) The exports from Bonaire to the USA amount to 1 million guilders in the second quarter of 2005 that is more than 20 percent of the total exports. The main expor t product to the USA is crude material (Table 11). The crude material se ction represents the sa lt production export from Bonaire. Table 10: Bonaire, Export by main country in 2005-II Country Value % USA 1.092 20.3 Uruguay 1.049 19.5 Guatemala 1.049 19.5 Windward Islands 542 10.1 Belgium 480 8.9 Rest of the World 1.158 21.6 Total 5.370 100.0 All values in estimated 1,000 of Naf. Bonaire has exported a value of 1 million guild ers to Uruguay (20 %). The export of crude material is also the main expor t product to Uruguay. The export value to the Central American country of Guatemala is equivalent to the one of Uruguay, which is 1 million guilders. This represents a share of also 20 percent of the tota l export from Bonaire. In the second quarter of 2005, the main products of export to Guatemala are also attributed to the crude materials section. Bonaire has exported a bout 10 percent of the total export value to the Windward Islands in the second quarter of 2005. The export produc ts from Bonaire to th e Windward Islands are related to machinery and trans port equipment section, with an estimated export value of 542 thousand guilders. Table 11: Bonaire, Exports by main country and SITC section in 2005-II SITC Description USA Uruguay Guatemala Windward Islands 2 Crude materials, inedible, except fuels 1030 1049 1049 0 6 Manufactured goods classified chiefly by material 25 0 0 0 7 Machinery and transport equipment 27 0 0 542 8 Miscellaneous manufactured articles 9 0 0 0 All values in estimated 1,000 of Naf. A zero value may indicate a rounding effect or no transac tion registered for a particular section or country

PAGE 34

Modus Statistisch Magazine 34 Jaargang 7 Woonlasten in Curaao Sean de Boer Inleiding Dit artikel gaat in op de woonlasten van huishoudens in Curaao en het aandeel van deze woonlasten in het huis houdinkomen. Dit artikel sluit derhalve aan op de discussies die heden ten dage plaatsvinden inzake de huisvestingssituatie en woningmarktontwikkelingen in de Nederlandse Antillen. Alvorens in te gaan op de voornoemde analyse is het verstandig om het concept woonlasten in de Nederlandse Antillen te definiren. Voor het concept bestaat in de Nederlandse Antillen geen gangbare definitie. Het WBO 9 in Nederland maakt onderscheid in woonuitgaven voor de huursector en woonuitgaven voor de koopsector (CBS, 1999). In de huursector bestaan de woonuitgaven uit de kale huur, subsidiale service kosten, individuele huurs ubsidie, uitgaven aan nutsvoorzieningen en overige Publiekrechtelijke lichamen (bijvoorbeeld rioolrecht, onroerend zaak belastingen e.d.). In de koop sector, daarentegen bestaan de woonuitgaven uit bruto hypotheek, opstalverzekeringen (bijv. Brandverzekeringen, risicoverzekeringen), erfpachtcanon, rijksbijdrage (= premie koop), fiscaal effect, uitgaven nutsvoor zieningen en overige Publiekrechtelijke Lichamen. De Nederlandse defini tie biedt houvast doch verschilt met de Antilliaan se situatie omdat in de Antillen het systeem geen heffingen kent zoals rijksbijdrage, fiscaal effect, individuele huursubsidie en publiekrechtelijke lichamen. De woonuitgaven voor de huursector in de Nederlandse Antillen worden volgens het CBS Nederlandse Antillen als vol gt samen gesteld; de huishuur, het energieverbr uik (gas, elektriciteit 9 CBS, WoningBehoefteOnderzoek 1998 kernpublicatie, Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordering en Milieubeheer, september 1999. Qua niveau verschillen de woonlasten niet veel tussen huishoudens met een huurwoning en huishoudens met een eigen woning. De lastendruk (in relatie tot het inkomen) is wel verschillend, en ook de samenstelling van de woonlasten.

PAGE 35

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 35 en overige energieverbruik), en het waterverbruik. De woonuitgav en in de koopsector zijn min of meer hetzelfde met uitzondering van de huis huur en met toevoeging van de bruto hypotheek (na aftrek van rente, want deze wordt terug ontvangen), de verplicht e brandverzekering en risicoverzekering bij hypotheekafsluiting. Ov erige lasten zoals erfpachtbelasting, grondbelasting, tuinonderhoud of onderhoud en repara tie van het woonverblijf worden gezien als kosten die niet maandelijks terugkeren. Daarom wo rden ze in eerste instan tie niet meegerekend als vaste maandelijkse lasten. Woonuitgaven en woonquota In Curaao geven huishoudens in huurwoninge n gemiddeld 644 Antilliaanse guldens uit aan kosten die betrekking hebben op het wonen (zie tabel 1). Huishoudens in huurkoop of eigendomwoningen geven, daarentegen, gemiddeld 612 Antilliaanse guldens uit aan het wonen. Uit de gegevens kan dus worden opgemaakt dat he t verschil in vaste woonuitgaven van huurders niet significant afwijkt van die van eigenaren. De totale woonuitgaven worden vervolge ns afgezet tegen het totale huishoudinkomen10 om zo een woonquota (uitgaven als deel van het inkom en) te kunnen berekenen (zie tabel 1). Tabel 1: gemiddelde woonlasten per sector per maand Maandelijkse woonlasten van huurwoningen in ANG Maandelijkse woonlasten van eigendomwoningen in ANG Huurprijs 338,82 Elektriciteitskosten 163,47 195,76 Waterkosten 110,82 123,16 Gaskosten 7,38 14,44 Overig energiekosten 11 2,28 137,94 Bruto hypotheek 12 86,37 Brandverzekering 15,36 Risicoverzekering 18,45 Vuilophaalkosten 20,00 20,00 Totale woonuitgaven 643,79 611,58 Mediaan bruto huishoudinkomen 2500,00 3249,00 Percentage woonkosten van inkomen Percentage woonkosten van inkomen Gemiddelde woonquota 25,8% 18,8% Vergelijking met Nederland 33,2% 24,6% Bron: CBS N.A. Budget onderzoek 2005 & het WBO Nederland Uit het onderzoek blijkt voorts dat de gemiddelde woonquota voor huurders 26 procent (25,8%) bedraagt en voor eigenaren va n woningen bijna 19 procent (18,8%). Gemiddeld betalen huishoudens in eigendomwoningen dus minde r aan woonuitgaven dan huishoudens in huurwoningen. 10 Het totale huishoudinkomen is de optelsom van het bruto inkomen uit arbeid, beroep of bedrijf, betaalde toeslagen door de werkgever, het inkomen uit losse jobs of tweede bijbaan, ontvangen bedragen aan uitkeringen, overige inkomsten zoals rente, geldleningen of loterij ond er aftrek van aflossingen, alimentatie/kindertoelage en inleg obligaties of aandelen. 11 De overige energiekosten zijn kosten in verband met kerosine gebruik en/of kolen 12 De bruto hypotheek per maand is berekend aan de hand van de hypotheekkosten per afgelopen jaar die respondenten hebben opgegeven te betalen. Het gaat hier om een rekenkundige gemiddelde gebaseerd op de opgegeven hypotheekkosten per jaar.

PAGE 36

Modus Statistisch Magazine 36 Jaargang 7 Een vergelijking met Nederland laat zien dat in Curaao huishoudens gemiddeld 6,6 procent minder aan woonlasten betalen. Voor huurders is het verschil namelijk 7 procent (7,4%) en voor eigenaren bijna 6 procent (5,8%). Bij deze cijf ers moet wel rekening gehouden worden met het feit dat de situatie wellicht a nders is indien geanalyseerd wo rdt naar huishoudsamenstelling en sociaal-economische karakteris tieken van huishoudens. Aan de huishoudens is ook gevraagd of zij het huishoudinkomen genoeg achten om hun maandelijkse lasten te dekken. Uit het onderzoek bl ijkt dat bij de huurders 31 procent vindt dat het inkomen voldoende is om hun maandelijkse lasten te dekken. 26 procent vindt het noch voldoende noch onvoldoende terwijl 43 procent (42,6%) het onvoldoende vindt. Onder de huishoudens die een eigendomswoning bezitten is ruim 43 procent (43,4%) van mening dat het inkomen genoeg is om de maandelijkse lasten te dekken. Anderzijds is 29 procent (29,2%) de mening to egedaan dat het inkomen juist onvoldoende is. De overige 27 procent (27,4%) vindt het inkomen noch genoeg noch onvoldoende. Woondruk Van de 43 procent huishoudens in huurwoningen die vindt dat het inkomen niet toereikend is om de maandelijkse lasten te dekken, is vervolge ns gekeken naar welke lasten mogelijkerwijs de grootste druk op het inkomen uitoefenen. Tabel 2: De mate waarin de lasten drukken op het huishoudinkomen van huurders Zwaar Valt mee Niet zwaar totaal Energiedruk 66,7 21,7 11,7 100,0 Huurdruk 38,3 38,3 23,4 100,0 Vuilophaaldruk 38,3 28,4 33,3 100,0 Telefoonkosten 25,0 41,7 33,3 100,0 Schuldendruk 21,7 5,0 73,3 100,0 Schoolkosten 18,3 20,0 61,7 100,0 Ziektekosten 10,3 10,3 79,4 100,0 Bron: Budgetonderzoek 2005 Uit het onderzoek blijkt dat de 43 procent hui shoudens die in huurwoningen woont vooral de kosten van energie, de huurprijs en vuilnisoph aal als zware lasten op het inkomen ervaart. Tabel 3: De mate waarin de lasten drukken op het huishoudinkomen van eigenaren Zwaar Valt mee Niet zwaar Totaal Energiedruk 59,9 28,6 11,5 100,0 Schoolkosten 15,4 15,0 69,6 100,0 Schuldendruk 15,0 22,7 62,3 100,0 Vuilophaaldruk 14,9 39,5 45,6 100,0 Telefoonkosten 14,9 44,7 40,4 100,0 Hypotheekdruk 14,0 11,3 74,7 100,0 Ziektekosten 4,5 9,5 86,0 100,0 Bron: Budgetonderzoek 2005 Eerder uit het onderzoek is gebleken dat huish oudens die in eigen woningen wonen, meer dan huishoudens in huurwoningen, het inkomen genoeg vinden om rond te komen. Desondanks zijn zij eveneens de mening toegedaan dat de en ergiekosten het meest op het inkomen drukken.

PAGE 37

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 37 Woonuitgaven huishoudens per sectorHuurwoningen eigendomwoningenbudgetonderzoek 2005 huurprijs 50,7% elektriciteit 24,5% water 16,6% gas 1,1% overig energie 4,1% vuilophaal 3,0% Hypotheek 16,6% elektriciteit 37,7% water 5,9% gas 2,8% overig energie 26,5% vuilophaal 3,9% brandverzekering 2,9% risicoverzekering 3,5% De energiekosten maken bij huurders voor bijn a 25 procent (24,9%) deel uit van de totale woonuitgaven en de huurprijs voor bijna 51 procent (50,7%). Samen zijn deze kosten goed voor bijna 76 procent (75,6%) van de totale woonuitgaven. Bij de ei genaren van woningen maken de energiekosten voor 38 procent ( 37,7%) deel uit van de woonuitgav en terwijl het aandeel van de hypotheek 17 procent (16,6%) is. Samen zijn de energiekosten en de hypotheek van eigenaren van woningen goed voor ruim 54 procent van de totale woonuitgaven. O pvallend is echter het hoge aandeel van overige energiekosten ( 26,5%) in de woonuitgaven van eigenaren. De relatie tussen het huisho udinkomen en de woonlasten Het onderzoek gaat voorts na of er een verb and bestaat tussen het huishoudinkomen en de woonlasten zoals deze zijn bepaald door het CBS voor de twee doelgroepen, namelijk de huurders en de eigenaren van woningen. Voor het onderzoek wordt uitgegaan van twee variabelen, gemeten op interval niveau. Het uitgangspunt is dan een toets middels een Pearso n Correlatie Analyse. Bij een correlatie analyse wordt gesproken van een zeer sterk tot volledi g verband als de waarde tussen de 0,7 en 1 uitkomt, redelijk sterk verband als deze tussen de 0,5 en 0,6 zit en zwak tot geen verband als deze tussen de 0 en 0,4 zit. Een kruising tussen het huishoudinkomen per m aand en de woonlasten per maand van huurders laat in eerste instantie ogenschijnlijk zien dat er mogelijkerwijs een verband bestaat en dat naar mate het inkomen van huurders toeneemt ook de woonlasten toenemen (zie tabel 4).

PAGE 38

Modus Statistisch Magazine 38 Jaargang 7 Tabel 4: woonlasten in relatie tot het huishoudinkomen van huurders in % Totale woonuitgaven huurwoningen Huishoudinkomen 1 400 400 600 600 800 800+ Total 0 1000 76,3 18,4 5,3 0,0 100,0 1000 2000 40,7 40,7 7,4 11,1 100,0 2000 3000 17,6 17,6 32,4 32,4 100,0 3000+ 9,5 14,3 19,0 57,1 100,0 Totaal 35,5 21,3 16,3 27,0 100,0 Bron: Budgetonderzoek 2005 De statistische correlatie, uitg evoerd in SPSS, bevestigt de co nstateringen (z ie tabel 5). Tabel 5: Symmetrische metingen voor huurders van woningen Value Asymp. Std. Error(a) Approx. T(b) Approx. Sig. Interval by Interval Pearson's R 0,647 0,052 10,009 ,000(c) Ordinal by Ordinal Spearman Correlation 0,643 0,054 9,887 ,000(c) a Not assuming the null hypothesis. b Using the asymptotic standard error assuming the null hypothesis. c Based on normal approximation. Er bestaat dus een redelijk sterk verband tu ssen de hoogte van het inkomen en de hoogte van woonlasten van huurders in Curaao (zie tabel 5, Pearsons R, Value). Tweenveertig procent (r= 0,419) van de variantie in de ene variabele wordt verklaard door de andere variabele. Dit hoeft echter niet te bete kenen dat de woonlasten worden bepaald door de hoogte van het inkomen van huurders. Wel kan het zijn dat naar mate de huurder meer verdient hij ook meer energie, water en andersoortig e energie gaat gebruiken. Tabel 6: Woonuitgaven in relatie tot het huishoudinkomen van eigenaren in % totale woonuitgaven eigendomwoning Huishoudinkomen 1 400 400 600 600 800 800+ Total 0 1000 83,9 12,5 1,8 1,8 100,0 1000 2000 75,5 18,9 3,8 1,9 100,0 2000 3000 73,0 14,3 1,6 11,1 100,0 3000+ 38,8 22,4 9,9 28,9 100,0 Totaal 59,3 18,5 5,9 16,4 100,0 Bron: Budgetonderzoek 2005 Tabel 7: Symmetrische metingen SPSS voor woningeigenaren Value Asymp. Std. Error(a) Approx. T(b) Approx. Sig. Interval by Interval Pearson's R 0,395 0,038 7,711 ,000(c) Ordinal by Ordinal Spearman Correlation 0,416 0,045 8,197 ,000(c) a Not assuming the null hypothesis. b Using the asymptotic standard error assuming the null hypothesis. c Based on normal approximation. Voor woningeigenaren blijkt dat er een zeer zw ak verband bestaat tussen het huishoudinkomen en de woonuitgaven (zie tabel 7, Pearsons R, Va lue). Slechts zestien procent (r = 0,156) van de

PAGE 39

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 39 variantie in de ene variabele wordt in de andere variabele verklaard. Bij woningeigenaren spelen duidelijk andere factoren een rol wa nneer het gaat om hoge woonuitgaven. Conclusie Uit onderzoeksgegevens kan worden opgemaakt da t het verschil in vaste woonuitgaven van huurders in Curaao niet significant afwijk t van die van woningeig enaren. De gemiddelde woonuitgave is om en nabij de 600 ANG per maand voor beide woonsegmenten. Anderzijds betalen huishoudens in eigendomwo ningen doorgaans minder aan woonuitgaven dan huishoudens in huurwoningen, indien de woonuitgaven bekeken worden in relatie tot het huishoudinkomen. Zowel huurders als woningeigenar en ervaren met name de energiekosten als drukkend op de woonuitgaven en het huishoudinkomen. De energi ekosten maken voor ruim 50 procent tot 75 procent deel uit va n de woonuitgaven. Tenslotte bestaat er een redel ijk sterk verband tussen het huishoudinkomen van huurders en de hoogte van woonlasten van huurders, terwijl bij w oningeigenaren amper gesproken kan worden van een relatie tussen deze twee componenten.

PAGE 40

Modus Statistisch Magazine 40 Jaargang 7 Analyse prijsontwikkelingen 2005 Chequita Goedhoop In dit artikel publiceert he t Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de consumenten prijsindexcijfers van het jaar 2005 voor de eilanden Curaao, Bonaire en St. Maarten. De consumenten prijsinde xcijfers zijn voor alle drie eilanden gestege n, respectievelijk voor Curaao met 3,4 procent, Bonaire met 1,3 procent en Sint Maarten met 3,1 procent. Het gemiddelde, gemeten over de twaalf maanden van het jaar, wordt door het CBS als een goede indicator van de inflatie beschouwt. Inflatie Curaao 2005: 3,4 procent. Voor het jaar 2005 komt de stijging van het consumenten prijsindexcijfer uit op 3,4 procent. De inflatie komt daarmee 2 procentpunten hoger uit dan in het voorgaande jaar, toen de mutatie 1,4 procent bedroeg. Ontwikkelingen per sector: Van de negen sectoren w aaruit de prijsindex wordt opgebouwd tonen acht sectoren in het jaar 2005 gemiddelde prijsstijginge n, waarbij de grootste prijsstijgingen aan de sectoren voeding en woninginrichting en huisraad kunnen worden toegeschreven. En prijsda ling is geregistreerd voor de sector kleding en schoeisel. Hieronder wordt nader ingegaan op de prijsontwikkelingen in de sectoren. Voeding Artikelen in de sector voeding zijn in 2005 gemiddeld 7,5 procent duurder geworden. Prijsstijgingen zijn in a lle groepen geregistreerd, met de grootste prijsstijgingen in de groepen aardappelen, groenten en fruit (15,7%), zuivelproducten (9,1%) en suiker en chocolade (7,4%). In 2005 nam de inflatie in Curaao en Sint Maarten toe en nam die in Bonaire af. Voor Curaao waren het de sectoren voeding en woninginrichting en huisraad die de belan grijkste bijdragen aan de inflatie gaven. Dat was ook het geval voor Bonaire. Voor Sint Maarten is de toename mede het gevolg van de prijsstijgingen in de sectoren voeding en vervoer en communicatie

PAGE 41

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 41 Woninginrichting en huisraad Meer dan gemiddeld zijn de prijzen gestegen in de sector woninginrichting en huisraad: 5,8 procent. Duurder werden meubilair en verlic hting (16,0%) en huishoudelijke diensten (13,9%). Dranken en rookwaren Het prijsindexcijfer voor de sect or dranken en rookwaren laat gemiddeld een prijsstijging zien van 3,2 procent. Dit is veroor zaakt doordat zowel dranken al smede rookwaren duurder werden. Wonen In de sector wonen is de prijsindex gemiddeld toegenomen met 3,2 procent. Deze gemiddelde prijsstijging is veroorzaakt door de prijsontwikkelinge n die zich in de gr oep energieverbruik (16,9%) hebben voorgedaan. In detail gaat he t om een prijstoename van gascilinders, elektriciteit en overig en ergieverbruik (o.a. kerosine en di esel). Respectieve lijk 25,7%, 16,2% en 14,9%. Vervoer en communicatie De gemiddelde prijsstijging van 2,8 procent in de sector vervoer en communicatie is een combinatie van enerzijds prijsstijgingen (zie tabel 1) in de groep onkosten t.b.v. vervoersmiddelen (8,3%) en ver voer(0,5%) en anderzijds prijsda lingen (zie tabel 1) voor de groepen vervoermiddelen (0,4% ) en communi catie (5,4%). Tabel 1: Toelichting op de prijsstijgingen en dalingen in de sector vervoer en communicatie Curaao 2005. Prijsstijgingen Onkosten t.b.v. vervoersmiddelen Benzine 14,3% service beurt (klein) 8,4% banden en binnenbanden 4,8% Vervoer Taxi en huurauto (o.a. huurautos) 5,4% Overige vervoerkosten (o.a. airport tax) 5,3% Prijsdalingen Vervoersmiddelen Autos -0,4% Communicatie Telefoongesp rekskosten (o.a. posten prepaid cellulair) -7,9% Kleding en schoeisel In de sector kleding en schoe isel is het prijsindex gemiddeld gedaald met 0,6 procent. De prijsdaling kan toegeschreven worden aan het goedkoper worden van schoeisel. Overige sectoren Geringe prijsstijgingen hebben zi ch in 2005 voorgedaan in de sectoren r ecreatie en ontwikkeling (0,3 %), overig (1,5 %) en g ezondheidszorg (1,7 %). Inflatie Bonaire 2005: 1,3 procent. Gemiddeld zijn de prijzen in Bonaire in 2005 met 1,3 procent gestegen. In 2004 was het percentage 1,8 en in 2003 0,8 procent.

PAGE 42

Modus Statistisch Magazine 42 Jaargang 7 Ontwikkelingen per sector: Van de negen sectoren waarui t de prijsindex wordt opgebouwd tonen zeven sectoren in 2005 prijsstijgingen, waarbij de groo tste prijsstijgingen zich hebbe n voorgedaan in de sectoren voeding, woninginrichting en huisraad en wonen. Voor tw ee sectoren zijn prijsdalingen geregistreerd, te weten dranken en r ookwaren en vervoer en communicatie. Hieronder wordt nader ingegaan op de prijsontwikkelingen in de sectoren. Voeding In de sector voeding zijn prijsstijgingen geregistreerd in alle groepen. De grootste prijsstijgingen hebben zich voorgedaan in de gr oepen vlees en vis (11, 6%), spijsvetten (8,5%) en verteringen buitenshuis (5,1%). Woninginrichting en huisraad De prijsindex voor de sector woninginrichting en huisraad is gemiddeld met 3,1 procent gestegen als gevolg van prijsstijgingen van hui shoudelijke diensten (1 3,0%) en huishoudelijke artikelen (6,5%). Wonen Het prijsindexcijfer voor de s ector wonen is gemiddeld met 1,8 procent toegenomen. De stijging is toe te schrijven aan prijsstijgingen va n de groep energieverbruik (1,1%). Dit is het resultaat van prijsstijgingen van gascilinders (1,8%) en el ektriciteitstarieven (1,1%). Dranken en rookwaren In de sector dranken rookwaren is de prijsi ndex gemiddeld gedaald met 4,6 procent, doordat dranken goedkoper werden. Vervoer en communicatie In de periode onder beschouwing is het prijs indexcijfer voor de sector vervoer en communicatie gemiddeld met 0,5 procent afgenomen. Oorzaak hiervan is de daling in de groep communicatie (3,4%) m.n. telef oongesprekskosten (posten prepaid mobiele telefoon). Overige sectoren Geringere prijsstijgingen hebben zich voorgedaan in de sector en gezondheidszorg (0,7%) en overig (1,1%). De mutaties in de sectoren k leding en schoeisel en recreatie en ontwikkeling zijn per saldo ongewijzigd gebleven. Inflatie Sint Maarten 2005: 3,1 procent. Gemiddeld stegen de prijzen in Sint Maarten in 2005 met 3,1 procent. De inflatie komt daarmee in 2005 n procentpunt hoger uit dan in 2004, toen een percentage van 2,1 werd bereikt. Ontwikkelingen per sector: Van de negen sectoren waaruit de prijsindex wo rdt opgebouwd tonen zeven sectoren in het jaar 2005 gemiddelde prijsstijgingen, waarbij de grootste prijsstijgingen aan de sectoren voeding en vervoer en communicatie kunnen worden toegeschreven. Twee sectoren registreren prijsdalingen, te weten de sectoren kle ding en schoeisel en gezondheidszorg. Hieronder wordt nader ingegaan op de prijsontwikkelingen in de sectoren.

PAGE 43

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 43 Voeding In de sector voeding zijn de prijzen gemidde ld gestegen met 7,1 procent. Het meest zijn de prijzen gestegen in de groepen aardappelen, gr oenten en fruit (13,6%), spijsvetten (13,7%) en vlees en vis (10,3%). Vervoer en communicatie De prijsindex voor de sector vervoer en commun icatie is gemiddeld met 4,0 procent gestegen. Hier zijn vooral de onkosten t.b.v. vervoersmiddelen ( 13,6%) en vervoe rsmiddelen (1,0%) toegenomen (zie tabel 2). Tabel 2. Toelichting op de prijsstijgingen in de sector vervoer en communicatie, Sint Maarten, 2005. Prijsstijgingen Onkosten t.b.v. vervoersmiddelen Benzine 29,5% Motoronderdelen 6,9% Vervoersmiddelen Autos 1,0% Wonen Voor de sector wonen is het prijsindexcijf er in 2005 met 3,1 procent gestegen, voornamelijk veroorzaakt door de prijstoename van gascili nders (43,0%), elektric iteit (3,7%) en overig energieverbruik (o.a. kerosine) (36,0%). Dit heeft tot gevolg dat de prijsindex voor de groep energieverbruik met 8,8 procent is toegenomen. Woninginrichting en huisraad Voor de sector woninginrichti ng en huisraad is de prijsindex toegenomen met 3,0 procent. De stijging is veroorzaakt door de huishoudelijke diensten (7,3%) en huishoudelijke uitgaven (3,1%) die duurder zijn geworden. Kleding en schoeisel De prijsindex voor de sector kleding en schoe isel is in 2005 met 1,6 procent gedaald. De prijzen in de groep kl eding zijn afgenomen. Overige sectoren Geringe prijsstijgingen hebben zich voorgedaan in de sectoren overig (1,2%), recreatie en ontwikkeling (0,8%) endranken rookw aren (0,3%), en voor de se ctor gezondheidszorg is er sprake van een geringe prijsdaling (0,9%). Samenvatting In 2005 is de inflatie in Curaao en Sint Maarten toegenomen en in Bonaire afgenomen. Voor Curaao zijn het de sectoren voeding en w oninginrichting en huisraa d die de belangrijkste bijdragen aan de inflatie hebben gegeven. Dat is ook het geval voor Bonaire. Voor Sint Maarten is de toename mede het gevolg van de prijsstijgi ngen in de sectoren voeding en vervoer en communicatie.

PAGE 44

Modus Statistisch Magazine 44 Jaargang 7 Tabel 3. Consumenten prijsindexcijfers per eiland. Procentuele mutaties t.o.v. dezelfd e periode van het voorgaand jaar. Omschrijving Wegingscofficint 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Gemiddeld 2000 -2005 Curaao Voeding 1.466 6,3 3,4 3,7 2,2 4,7 7,5 4,6 Dranken en Rookwaren 233 10,2 2,3 -0,4 -0,6 -0,6 3,2 2,4 Kleding en Schoeisel 754 1,5 -1,1 -1,9 0,3 -0,2 -0,6 -0,3 Wonen 2.647 8,4 2,9 2,1 6,0 1,5 3,2 4,0 Woninginrichting en Huisraad 879 0,6 0,8 -1,2 2,5 0,5 5,8 1,5 Gezondheidszorg 203 3,8 6,9 1,8 0,7 1,1 1,7 2,7 Vervoer en Communicatie 1.991 7,8 1,1 -2,9 -1,3 0,4 2,8 1,3 Recreatie en Ontwikkeling 818 1,0 -0,5 -0,6 0,1 0,2 0,3 0,1 Overig 1.009 5,0 1,2 1,2 0,7 0,6 1,5 1,7 Totaal 10.000 5,8 1,8 0,4 2,1 1,4 3,4 2,5 Bonaire Voeding 1.819 4,4 1,4 1,7 2,9 5,0 4,2 3,3 Dranken en Rookwaren 327 5,9 -1,9 -1,4 0,2 1,3 -4,6 -0,1 Kleding en Schoeisel 720 1,6 0,1 0,0 0,0 0,2 0,0 0,3 Wonen 2.519 2,1 1,7 1,4 1,8 1,8 1,8 1,8 Woninginrichting en Huisraad 886 3,0 -1,2 -2,4 0,8 0,6 3,1 0,7 Gezondheidszorg 157 1,0 0,5 0,9 2 1,2 0,7 1,1 Vervoer en Communicatie 1.860 8,7 3,4 -3,5 -1,3 1,1 -0,5 1,3 Recreatie en Ontwikkeling 922 1,1 -0,1 0,0 0,0 0,1 0,0 0,2 Overig 790 3,0 1.0 0,4 0,1 1,2 1,1 1,1 Totaal 10.000 4,0 1,3 -0,3 0,8 1,8 1,3 1,5 Sint Maarten Voeding 1.377 -0,6 2,1 4,2 1,1 1,6 7,1 2,6 Dranken en Rookwaren 243 0,7 -0,4 2,1 0,1 1,0 0,3 0,6 Kleding en Schoeisel 689 0,0 0,1 -0,5 -0,1 0,1 -1,6 -0,3 Wonen 3.053 4,2 1,1 0,6 3,9 3,7 3,1 2,8 Woninginrichting en Huisraad 720 0,7 1,4 0,6 0,9 0,7 3,,0 1,2 Gezondheidszorg 235 0,9 0,2 -0,1 0,5 -1,0 -0,9 -0,1 Vervoer en Communicatie 2.064 -3,8 0,5 -2,6 0,5 3,2 4,0 0,3 Recreatie en Ontwikkeling 894 0,1 1,3 1,4 0,3 0,2 0,8 0,7 Overig 725 1,3 0,7 1,9 0,8 0,6 1,2 1,1 Totaal 10.000 0,6 1,0 0,5 1,6 2,1 3,1 1,5

PAGE 45

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 45 Inflatie Inflatie houdt in het stijgen van het algemeen prijspeil van een pakket goederen en diensten in een land. Het prijspeil wordt gemeten met behulp van het consumenten prijsindexcijfer. Dit is synoniem met geldontwaarding: door het stijgen van de prijzen van goederen en diensten kunnen de co nsumenten steeds minder kopen vo or dezelfde geldhoeveelheid. Inflatie kan, naar gelang de oo rzaak, ingedeeld worden in bested ingsinflatie en kosteninflatie. Bestedingsinflatie. Deze inflatie wordt veroorzaak t doordat de bestedingen sneller stijgen da n de productiecapaciteit. Met andere woorden de vraag op de goederenmarkt is te groo t in vergelijking met de productiecapaciteit. Kosteninflatie. Deze inflatie wordt veroorzaakt wanneer de gestegen kosten van bedrijven wo rden doorberekend in de prijzen. Voor elke kostenvorm bestaat een eigen inflatienaam. Bijvoorbeeld: loonkostenstijgingen leiden tot loonkosteninflatie. Wordt de inflatie veroorzaakt door een stijging van gemporteerd gr ondstoffen of eindproducten, spreekt men van gemporteerd inflatie. Loonkosteninflatie : de loonkosten stijgen sneller dan de gemiddelde arbeidsproductiviteit. Importinflatie : deze wordt veroorzaakt door s tijging van de prijzen van gemporteerde producten uit het buitenland; bijvoorbeeld de kosten van grondstoffen, halffabrikaten, eindproducten. De gevolgen van inflatie. Bepaalde groepen in de economie kunnen op een gegeven mome nt belang hebben bij inflatie. Werkgevers hebben in het algemeen profijt van prijsstijgingen, terwijl werknemers genteresseerd zijn in loonstijgingen. Enkele gevolgen van inflatie: Verslechtering van de internationale concurrentiepositie vanwege het sterker stijgen van het algemeen prijspeil in het binnenland vergeleken met het buitenland, krijgen exporterende bedrijven het moeilijk om met buitenlandse bedrijven te concurreren. De lokale producten worden duurder, met als gevolg een afname van de export en een toename van de import. Voor mensen met een vast inkomen neemt de koopkracht af als het prijspeil stijgt. Voor mensen die een CAO-loon ontvangen blijft de koopkracht meestal behouden omdat zij loonsverhoging krijgen die een prijscompensatie genoemd kan worden. Inflatie holt de koopkracht van vastgestelde bedragen uit. Met als gevolg dat het voor een spaarder niet aantrekkelijk is om voor langere tijden geld vast te zetten. Hoogte van de inflatie. Een normale (lage) inflatie is gunstig voor de economie: het spoort de consument aan goederen te kopen. Het maakt ook lenen interessant want inflatie knabbelt aan de interest die je op de lening moet betalen. En een economie draait goed als er gekocht wordt. Bij een deflatie(het omgekeerde van in flatie) is dit juist het omgekeerde effect aangezien de consument zijn aankopen zal uitstellen, omdat hij er later minder voor zal betalen. Een te hoge inflatie heeft vaak ten gevolge dat investeerders niet meer in het desbetreffende land willen investeren. Als de interest op een spaarrekening (bv. 2,0 procent) lager is dan de inflatie (b.v. 3,5 procent), dan lijdt een kleine spaarder eigenlijk aan termijn verlies. Hij kijkt dan beter uit naar een andere belegging of koopt goederen of harder valuta (dollars of euros). Als de situatie escaleert, dreigt het monetair systeem van een land in te storten, want de banken kunnen niet zomaar op korte termijn al dat geld op tafel leggen zonder en orme verliezen te maken (banken investeren zelf dat geld op lange termijn). Soms loopt de inflatie zo snel op dat men kan spreken van hyperinflatie Het meest sprekende voorbeeld hiervan was de monetaire crisis in Duitsland, waar men in november 1923 voor een brood miljarden mark op tafel moest leggen. Over n maand werd een inflatie van 2500 procent gemeten! De economische structuur van het land stortte ineen, het vertrouwen in het geld verdween, en de ruilhandel begon weer terug te keren. Tijdens de financile crisis in Argentini aan het einde van de 20ste eeuw besloot de regering tot bevriezing van alle banksaldos met slechts een vrijlating van het maandsalaris, omdat de inflatie opliep tot een recordhoogte van 3000 procent.

PAGE 46

Modus Statistisch Magazine 46 Jaargang 7 Netherlands Antilles 2005 Price developments. Introduction In this Article the Consumer Pr ice Index (CPI) for the year 2005 for the Netherlands Antilles is presented. The CPI of the Netherlands Antilles is a weighted composite i ndex of the individual indices of Curaao, Bonaire and Sint Maarten. The weighting is based on the shares of each island in total household consumption expenditures of the Netherlands Antilles in the base year of the CPI index, equaling 71.4 percent for Cur aao, 25.0 percent for Sint Maarten and 3.6 percent for Bonaire. Since no CPIs are calcul ated for Saba and Sint Eustatius, the price developments on these islands are consid ered to be equal to Sint Maarten. Inflation Netherlands Antilles Annual inflation has risen to 3.2 percent in 2005 compared to the previous year. Price indexes are produced for nine sectors of goods and services Of these sectors food is the leader in price increase with 7.3 percent. One sector, clothing and footwear, has regist ered a price decrease (0.8%). Developments by sector Food The largest increase in prices has occurred in the sector food : 7.3 percent. Price increases in the groups potatoes, vegetables and fruits (14. 8%), fats and cooking oils (8.9%) and dairy products (8.3%) are the main contributors to th e overall price development in this sector. Household furnishing and appliances An increase of 4.9 percent is registered in 2005 in the sector Household furnishing and appliances. Contributing to this increase are increases in the prices of the groups domestic services (12.3%) and furnitu re and illumination (11.5%). Housing The price index of the sector Housing has in creased with on average 3.3 percent, due to an increase in the group energy expenses (14.7%). Transport and communication The average price increase of 3.1 percent in the sector Transport an d communication is a combination of on one hand a price increase in the group expenses for own transport vehicles (9.2 %) and on the other hand a decrease of pr ices in the group communication (-3.4%). Beverage and tobacco The price index of the sector Beverage a nd tobacco has increased by 2.7 percent due to increases in the groups beverage (2.6%) and tobacco (3.3%). Clothing and footwear The annual price index for the s ector clothing and footwear ha s decreased with 0.8 percent. Responsible to this drop is the decline of the index for the group footwear.

PAGE 47

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 47 Other sectors The price indices for the sectors Miscellan eous, Medical care and Recreation and education have increased with respectively 1.5, 1.1 and 0.4 percent. Long-term price developments Measured over a period of 5 years (2001-2005), prices in the Netherla nds Antilles have on average increased with 1.7 percent annually. Higher than average price increases have oc curred in the sectors Food, Housing and Medical Care, whereas lower than average increases have occurred in the Beverage and tobacco, Household furnishing and appliances Transport and communication, Recreation and education and Mis cellaneous sectors. On average, prices have dropped in the clothing and footwear sector. Of all five years under consideration, 2005 has turn ed out to be the year with the highest price increase, 3.2 percent, double the amount that is registered for the previous year. Table1: Consumer Price Index Numbers of the Netherlands Antilles. Percentage change compared to the same period of the previous year. Sector Weight 2001 2002 2003 2004 2005 Average 20012005 Food 1,457 3.0 3.8 1.9 4.1 7.3 4.0 Beverages and tobacco 239 1.5 0.0 -0.4 -0.2 2.7 0.7 Clothing and footwear 737 -0.9 -1.5 0.2 -0.1 -0.8 -0.6 Housing 2,744 2.3 1.6 5.3 2.0 3.3 2.9 Household furnishing and appliances 840 0.9 -0.7 2.1 0.6 4.9 1.5 Medical care 209 5.1 1.4 0.7 0.6 1.1 1.8 Transportation and communication 2,005 1.0 -2.9 -1.0 1.2 3.1 0.3 Recreation and education 841 -0.1 0.0 0.1 0.2 0.4 0.1 Miscellaneous 930 1.0 1.3 0.8 0.6 1.5 1.0 Total index 10,000 1.6 0.4 1.9 1.6 3.2 1.7

PAGE 48

Modus Statistisch Magazine 48 Jaargang 7 Results of Poverty Assessment Survey (2): Networks and expenses Ellen Maduro and Martha Victoria Introduction The purpose of this article is to report the facts on networks and expenses of households of the islands of the Netherlands Antilles. In this article, financial benefits of networks will be covered. Concerning e xpenses, issues such as how necessary costs and extra expenses can be covered, the burden of fixed expenses on the household, and backlog payments will be analyzed. The results are analyzed by total monthly household income. Households will be divided in three income categories, namely lower income (ANG 1,000 or less), middle income (ANG 1,001 3,000), and higher income (ANG 3,000 and higher). Networks Social networks, in the Poverty Assessment Survey defined as a circle of close friends that is, people one feels at ease with, can talk to about private matters, or call upon for help, are important when it comes to providing (financial) support to households in need of that support in emergency situations. Especially for poorer households, the availability of such networks can be crucial in bridging emergency situations, which for instance may occur when a wage-earner dies or becomes unemployed. The size of the network determines its ability to provide resources to the household in case of need, and thus the networks usefulness in the management of financial risk. Networks are important when a household lands in a (financial) emergency situation. Not all households are able to identify such a network which leaves them vulnerable in such a situation.

PAGE 49

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 49 The usefulness of the network is assessed by aski ng the respondents whether they can turn to the network in a hypothetical emergency situation. To this end, two questions are asked concerning financial support from a households network: If a situation occurs that the household is in need of a small amount of money, how many persons outside the household would be willing to provide this money? And, How many of these persons would be able to provide this money? Combination of these two questions gives insight into the size of the network and its actual ability to provide support. Responses vary by island (see table 1). In Sint Eustatius, a minority of lower-income hous eholds (42%) indicated they can identify one or more persons willing and able to provide financial assistance in emergency situations. Consequently, more than half of the lower-inc ome households will not be able to make an appeal to others to bridge emergency situations. In Saba, on the other hand, a large majority of lower-income households (71%) are able to identify one or more persons willing and able to provide assistance. For the other islands, percentages vary around 60 percent, in-between the smaller islands. Table 1: Percentage of households identifying persons willing and able to provide financial assistance in emergency situations Willing Willing and Able % Avg. no. of persons willing and able Lower-income households (0-1000) Bonaire 67 63 1,3 Curaao 61 57 1,7 Sint Maarten 65 63 1,6 Sint Eustatius 52 42 1,1 Saba 86 71 1,6 Middle-income households (1001-3000) Bonaire 68 65 1,6 Curaao 54 52 1,4 Sint Maarten 64 63 1,6 Sint Eustatius 58 55 1,1 Saba 63 54 1,5 Higher-income households (3000+) Bonaire 61 57 1,8 Curaao 60 58 1,8 Sint Maarten 65 60 2,2 Sint Eustatius 56 51 1,4 Saba 72 67 3,2 For Sint Maarten, percentages vary little between income classes, much less than in Curaao, where middle-income households are less able to identify persons willing and able to help. In Bonaire, a larger share of middle-income households is able to identify persons to be able to help compared to the other income classes. Fo r Saba, the ability to assist households is the largest in both lower and higher income classes, unmistakably exceeding the percentages of all

PAGE 50

Modus Statistisch Magazine 50 Jaargang 7 other islands, but is more in lin e with the others for middle-inco me households. In contrast, Sint Eustatius is clearly below average fo r lower and higher income classes. Table 1 also shows the average number of persons willing and able to assist financially. It shows that not only does Sint Eustatiu s have the lowest percentages of households reporting persons willing and able to assist, it also has the lowest average number of persons a household can rely on. In general, higher-income house holds, the ones that probably n eed it the least, can make an appeal to more persons to assi st financially than households in the other income groups. Expenses Households are asked if their income ie enough to make ends meet without any problem. Most of the high-income households in the islands of the Netherlands Antilles think that their income is sufficient (see table 2). Less than 17 percent of lower income households think their income can cover necessary expenses, but this varies by island, with mu ch higher percentages for Sint Maarten and Saba (30 and nearly 29 percent respec tively). Not surprisingly, the largest share of households considering their income to be insuffi cient are in the lower income households. Only in Saba most of the middle income households ha ve more problems to make ends meet than the households in the other categories. Table 2. Sufficiency of Income to cover all necessary expenses by Island and Household Income, relative figures sufficient sufficient nor insufficient insufficient Total Island and Household Income % Bonaire lower-income 14.8 44.4 40.7 100.0 middle-income 39.1 27.1 33.8 100.0 higher-income 53.8 30.1 16.0 100.0 total 44.3 30.1 25.6 100.0 Curacao lower-income 11.0 22.0 67.0 100.0 middle-income 31.1 32.8 36.1 100.0 higher-income 63.2 24.2 12.6 100.0 total 39.8 27.0 33.2 100.0 St. Maarten lower-income 30.2 20.6 49.2 100.0 middle-income 42.3 22.1 35.6 100.0 higher-income 64.5 18.7 16.8 100.0 total 49.6 20.4 30.0 100.0 St. Eustatius lower-income 16.7 0.0 83.3 100.0 middle-income 45.5 25.5 29.1 100.0 higher-income 57.8 23.4 18.8 100.0 total 45.0 19.5 35.6 100.0 Saba lower-income 28.6 28.6 42.9 100.0 middle-income 20.8 16.7 62.5 100.0 higher-income 38.2 19.7 42.1 100.0 total 31.3 19.1 49.6 100.0

PAGE 51

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 51 Besides covering necessary expenses, households are asked if their income can cover extra expenses like, go on holidays, purchase new furn iture, purchase clothing, and dining out. More than 70 percent of the lower in come households think that their income is not enough to cover these extra costs, with lower income households in Sint Maarten and Saba forming an exception when it comes to purchasing clothing. Interes tingly, regarding going on holidays and purchasing new furniture, the majority of the households in all income categories think their income is not sufficient. For the categories purchase clothing and dining out most of the higher income households (about 60 percent or more) have no pr oblem to cover these extra expenses. These results are shown in table 3. Table 3. Sufficiency of Income to Cover Specific Expenses by Island and Household Income, relative figures Go on holidays Purchase new furniture Purchase new clothing Dining out sufficient insufficient Sufficient insufficient sufficient insufficient sufficient insufficient % Bonaire lower-income 7,4 92,6 3,7 96,3 18,5 81,5 11,1 88,9 middle-income 21,1 78,9 17,3 82,7 51,9 48,1 33,1 66,9 higher-income 38,7 61,3 40,6 59,4 66,7 33,3 59,4 40,6 total 28,6 71,4 27,6 72,4 56,3 43,7 44,1 55,9 Curacao lower-income 8,0 92,0 8,0 92,0 23,0 77,0 15,0 85,0 middle-income 16,8 83,2 16,7 83,3 48,0 52,0 37,8 62,2 higher-income 47,9 52,1 47,6 52,4 78,7 21,3 71,8 28,2 total 27,4 72,6 26,6 71,3 55,0 45,0 46,6 53,4 St. Maarten lower-income 12,7 87,3 9,5 90,5 54,0 46,0 17,5 82,5 middle-income 23,5 76,5 26,8 73,2 61,1 38,9 32,2 67,8 higher-income 40,4 59,6 41,3 58,7 80,0 20,0 60,3 39,7 total 28,8 71,2 30,0 70,0 67,8 32,2 41,6 58,4 St. Eustatius lower-income 10,0 90,0 3,3 96,7 20,0 80,0 6,7 93,3 middle-income 29,1 70,9 27,3 72,7 58,2 41,8 53,7 46,3 higher-income 40,6 59,4 40,6 59,4 75,0 25,0 70,3 29,7 total 30,2 69,8 28,2 71,8 57,7 42,3 51,4 48,6 Saba lower-income 14,3 85,7 0,0 100,0 57,1 42,9 28,6 71,4 middle-income 22,9 77,1 12,5 87,5 54,2 45,8 43,8 56,3 higher-income 24,3 75,7 24,3 75,7 59,5 40,5 58,7 41,3 total 23,3 76,7 18,6 81,4 57,4 42,6 51,5 48,5 Table 4 displays a detailed set of statistics th at describe the burden so me expenses such as, water and electricity, rent fo r house or mortgage, garbage pick up, etc., have upon the households budget. Of all the expe nses under consideration, water and electricity costs weight most heavy on the household budget. Remarkably, re nt of house/mortgage is more a burden to the higher income households than for the middle and lower income households. It can be concluded that these results do depend less on the hei ght of income, but more on the standard of living of the households.

PAGE 52

Modus Statistisch Magazine 52 Jaargang 7 On the question, How often, in the last 12 m onths, did households have backlog in their payments of rent, water, electri city and debts, the majority of all income categories among the islands of the Netherlands Antilles have no arr ears. Table 5 shows the total average varying between 62 (Saba) and 86 percent (Sint Maar ten). Considering the category a few times, lower income households in Bonaire, Curacao, a nd Saba have a higher percentage of delay in their payments. In Sint Maarten this is valid for the middle income class and in Sint Eustatius for the higher income class. For Bonaire, Cu racao, and Sint Maarten, lower income households have the most problems in the payments. In Sint Eustatius and Saba most of the middle income households have a backlog in their payments. Table 4. Burden of some fixed expenses on the Household budget by Island and Household Income, relative figures Water and Electricity House rent / mortgage Telephone bill School/ study fees Health care heavy it is ok heavy it is ok heavy it is ok heavy it is ok heavy it is ok % Bonaire lower-income 51,9 40,7 14,8 18,5 18,5 14,8 14,8 3,7 11,5 11,5 middle-income 65,9 23,5 26,3 19,5 22,6 34,6 19,7 22,0 7,0 25,0 higher-income 55,8 28,2 36,5 23,1 22,6 44,5 15,4 22,4 10,6 27,2 total 59,7 27,3 30,4 21,2 22,2 37,8 17,1 20,6 9,2 24,9 Curaao lower-income 69,0 20,0 16,0 21,0 22,0 30,0 14,1 14,1 4,0 4,0 middle-income 67,4 24,9 16,0 17,1 15,5 49,2 10,6 20,0 5,6 10,2 higher-income 52,6 33,2 21,2 24,3 14,2 46,8 19,1 14,4 6,3 11,6 total 61,8 27,2 18,1 20,9 16,3 44,2 14,8 16,5 5,6 9,4 St. Maarten lower-income 50,8 25,4 22,2 19,0 14,3 44,4 11,1 9,5 14,3 4,8 middle-income 53,0 30,9 30,2 27,5 16,1 55,0 18,8 10,1 11,6 8,2 higher-income 49,4 38,5 30,8 28,8 23,7 46,2 23,1 21,2 7,1 12,2 total 51,1 33,2 29,1 26,6 19,0 49,5 19,3 14,7 10,1 9,3 St. Eustatius lower-income 53,3 33,3 10,0 20,0 20,0 46,7 23,3 26,7 10,3 69,0 middle-income 40,0 41,8 12,7 38,2 9,1 52,7 16,4 29,1 3,7 68,5 higher-income 32,8 51,6 35,9 15,6 12,5 56,3 17,2 43,8 3,2 62,9 total 39,6 44,3 22,1 24,8 12,8 53,0 18,1 34,9 4,8 66,2 Saba lower-income 71,4 0,0 28,6 0,0 42,9 28,6 14,3 28,6 42,9 14,3 middle-income 68,8 18,8 37,5 10,4 59,6 8,5 21,3 12,8 55,3 25,5 higher-income 59,2 26,3 38,2 17,1 42,1 32,9 27,6 26,3 27,4 38,4 total 63,4 22,1 37,4 13,7 48,5 23,8 24,6 21,5 38,6 32,3

PAGE 53

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 53 Table 5. Backlog in payments of rent, water, electricity and debts by Island and Household Income, relative figures Not once A few times Frequently Total % Bonaire lower-income 59,3 25,9 14,8 100,0 middle-income 69,2 21,1 9,8 100,0 higher-income 78,8 16,0 5,1 100,0 total 73,1 19,0 7,9 100,0 Curaao lower-income 69,7 12,1 18,2 100,0 middle-income 85,0 8,9 6,1 100,0 higher-income 88,4 8,9 2,6 100,0 total 83,2 9,6 7,2 100,0 St. Maarten lower-income 82,5 11,1 6,3 100,0 middle-income 85,2 12,8 2,0 100,0 higher-income 87,2 8,3 4,5 100,0 total 85,6 10,6 3,8 100,0 St. Eustatius lower-income 83,3 10,0 6,7 100,0 middle-income 87,3 5,5 7,3 100,0 higher-income 81,3 17,2 1,6 100,0 total 83,9 11,4 4,7 100,0 Saba lower-income 71,4 28,6 0,0 100,0 middle-income 52,1 25,0 22,9 100,0 higher-income 68,4 23,7 7,9 100,0 total 62,6 24,4 13,0 100,0

PAGE 54

Modus Statistisch Magazine 54 Jaargang 7 Economic Developments Sint Maarten 2005: Economic growth and confidence in the future Maureen Bergwijn-Blokland In December 2005 and January 2006 the Central Bureau of Statistics has carried out the fourth conjuncture survey in the islands of the Netherlands Antilles. Goal of the survey is to collect recent information on a regular basis about business and economic developments. Furthermore it gives information about expectations and opinions of entrepreneurs. The survey has been executed among all companies with 10 or more employees while for companies with less than 10 employees a sample has been taken. In total more than 990 businesses in the Netherlands Antilles have been approached, of which 280 in Sint Maarten. This article contains the main results. Results The economy of Sint Maarten has grown by 4.8 percent in 2005 as measur ed by the real Gross Domestic Product. This growth rate is s lightly higher then the 4.5 percent gr owth rate of 2004. Analysis by industry shows that growth was primarily driven by an increase in economic activities in construction, trade and financial intermediation. Economic activities in the construction industry have increased by more then 10 percent. This is related to different large construction projects that have been executed in the past year a nd are continuing into this year. Production activities in th e trade industry have increased by around 9 percent. Trade plays a major role in the economy of Sint Maarten. Its share in the Gross Domestic Product is equal to about 30 percent. Economic activities in the financial sector have increased by about 7 percent. This is related to an The Sint Maarten economy has grown by 4.8 percent in 2005, driven by construction, trade and financial intermediation. Confidence in the future is high.

PAGE 55

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 55 increase in commercial bank activities. Some of the expectations and opinions of entr epreneurs in the non-financial sector are the following: The percentage of companies having confidence in the future is still very high and stayed on a level of 72 percent. A low percentage of companies, about 5 percent, stated that they have no confidence in the future. As is the case in former surveys, most of the businesses (about 60%) consider the investment climate to be moderate. The pe rcentage of companies rating the investment climate as good has increased from 29 to 31 percent. More or less the same percentage of bus inesses (about 66%) indicate that their confidence in business and economy has remained the same. Just a few less enterprises (from 23% to 21%) point out that their confidence has increased compared to the former survey. And somewhat more companies have indicated a decrease in confidence (from 9 to 13 %). Gross Domestic Product St.Maarten 0 200 400 600 800 1000 1200 2002 2003 2004 2005mln NA f Confidence in the future, St. Maarten.0 10 20 30 40 50 60 70 80 Dec '04 June '05 Dec '05 % companies yes no no opinion

PAGE 56

Modus Statistisch Magazine 56 Jaargang 7 Resultaten Budgetonderzoek 2004Woonkosten verder gestegen Francis Vierbergen Inleiding Dit artikel presenteert de resultaten van het budgetonderzoek dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in de pe riode augustus 2004 juli 2005 op alle eilanden van de Nederlandse Antillen heeft uitgevoerd. Het budgetonderzoek verschaft inzicht in de bestedingen zoals door huishoudens worden gedaan aan consumptieve goederen en diensten. Het betreft een steekproefonderzoek, waaraan ditmaal door 368 huishoudens in Sint Maarten, 131 huishoudens in Saba, 149 huishoudens in Sint Eustatius, 316 huishoudens in Bonaire en 471 huishoudens in Curaao succesvol werd deelgenomen. De belangrijkste uitkomsten worden in de volgende paragrafen per eiland besproken. Sint Maarten De consumptieve uitgaven van een gemiddeld huishouden in Sint Maarten bedragen ruim 40 duizend gulden per jaar. Van dit bedrag wordt het grootste aandeel besteed aan wonen. Vergeleken met het vorige onderzoek zijn vooral de woonkosten het meeste gestegen. Een gemiddeld huishouden in Sint Maarten geeft volgens het onderzoek van 2004jaarlijks 40,2 duizend gulden uit aan goedere n en diensten. In het vorige budgetonderzoek (1994-) werd evenwel iets meer uitgegeven: 41,7 duizend gulden. In een periode van 10 j aar zijn de gemiddelde bestedingen dus licht gedaal d (-3,6%). Dat de totale uitgaven van een huishouden, ondanks het gestegen prijsniveau, niet zijn gestegen, heeft een aantal oorzaken: De immigratie van werkzoekende personen uit de regio, waarvan bekend Het laatst gehouden budgetonderzoek toont aan dat de woonkosten een steeds belangrijker deel van het totale huishoudbudget is gaan uitmaken. Vervoer en communicatie is een tweede belangrijke uitgavenpost. De invloed van de mobiele telefoon is hier duidelijk merkbaar. Het aandeel van voeding is (wederom) gedaald.

PAGE 57

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 57 is dat deze een lager welvaartsniveau hebben en die daarenboven een laag consumptieniveau hebben (een groot deel van het inkomen wordt gespaard en naar het moederland verzonden). Daarnaast hebben ook veranderingen in de huishoudsamenstelling plaatsgevonden. Zo is de gemiddelde huishoudgrootte in de periode tussen de twee onderzoeken gedaald, waardoor de consumptiebehoeften mogelijk zijn gedaald. Een andere oorzaak van de daling ligt in de gewijzigde consumptiepatronen: nieuwe producten verschijnen op de markt, en duurdere producten worden vervangen door goedkopere. De uitgaven aan de woning maken in Sint Maarten bijna 39 procent van de totale uitgaven uit. Dit is veruit het hoogste percentage welke aan een groep uitg aven wordt besteed. Het is ook van alle eilanden van de Nederlandse Antill en het hoogste percentage voor wonen. De uitgaven aan de woning betreffen vooral wo onkosten (huur en huurwaarde ) en uitgaven aan elektriciteit en water. Een kleiner deel heeft betrekking op onderhoud van de woning en de tuin. Zowel in absolute als in relatieve zin zijn de kosten van wonen in Si nt Maarten tussen het voorgaande onderzoek (1994-) en het huidige onderzoek (200 4-) toegenomen. In guldens uitgedrukt stijgen de uitgaven van 12,7 duizend gulden naar 15,5 duizend gulden. Het relatieve aandeel stijgt van 30 naar 39 procent van het totale budget. Ruim 20 procent van het totale huishoudbudget wordt besteed aan vervoer en communicatie. Dat komt neer op een bedrag van iets meer dan 8 duizend gulden. Het aandeel is in de afgelopen tie n jaar licht gedaald; in het vorige budgetonderzoek was het bijna 21 procent. De uitgaven aan communicatie zijn in de pe riode onder beschouwing meer dan verdubbeld. De introductie en het succes van de mobiele telef oon zijn hier voor het gr ootste deel debet aan. De uitgaven aan de auto en andere vervoersmiddelen blijv en hierbij achter. Circa 10,3 procent van het budget wordt door een ge middeld gezin in Sint Maarten aan voeding besteed, wat neerkomt op een bedrag van 4,2 duizend gulden. Het aandeel van voeding is daarmee wederom gedaald. Ook in voorgaan de onderzoeken daalde de voedingscomponent. In het onderzoek van 1994kwam de voedingsco mponent uit op 13,8 pr ocent, bijna gelijk aan het aandeel in 1988: 14,0 procent. Drvoor in 1981, bedroeg de voedingscomponent 20,4 procent. Ruim 8 procent van het huishoudbudget wordt best eed aan overige goederen en diensten. Deze betreffen uitgaven voor de persoonlijke verzorging (cosmetica, kapper en dergelijke), verzekeringen en een restcategorie waarin een veelheid van verschillende uitgaven in voorkomen, zoals loterijen, dierenvoeding, liefda digheid en de kosten van een advocaat, paspoort en dergelijke. Consumptieve bestedingen per sector, Sint Maarten, (relatieve verdeling)0510152025303540voeding dranken en rookwaren kleding en schoeisel wonen woninginrichting, huisraad gezondheidszorg vervoer, communicatie recreatie, ontwikkeling overig % 1994-'95 2004-'05

PAGE 58

Modus Statistisch Magazine 58 Jaargang 7 Aan kleding en schoeisel wordt door een ge middeld huishouden bijna 7 procent besteed. Bijna 6 procent wordt verder besteed aan w oninginrichting en een zelfde percentage aan recreatie en ontwikkeling. Belangrijke uitgaven in de cate gorie recreatie en ontwikkeling z ijn onder andere uitgaven in het buitenland, betaaltelevisie en de kosten van studie en lessen. Bijna 3 procent van het budget wordt besteed aa n gezondheidszorg. De meeste kosten worden gemaakt aan de tandarts en genees middelen, al dan niet op recept. Aan dranken en rookwaar wordt 1 procent van het totale budget besteed. Bonaire De consumptieve uitgaven van een gemiddeld Bonaireaans huishouden bedragen bijna 44 duizend gulden per jaar. Van dit bedrag word t het grootste aandeel besteed aan wonen. Vergeleken met het vorige onderzoek zijn vooral de uitgaven aan transport en communicatie het meeste gestegen. Een gemiddeld huishouden in Bonaire geeft volgens het onderzoek van 2004jaarlijks bijna 44 duizend gulden uit aan consumptieve bestedingen. In het vorige budgetonderzoek (1994-) werd 31,6 duizend besteed. In een periode van 10 jaar zijn de bestedingen dus circa 39 procent toegenomen. De verandering in de tussenliggende periode reflecteert zowel het gestegen prijsniveau (inf latie), verschuivingen in het consumptiepatroon, alsmede een veranderd welvaartsniveau van de huishoudens. De uitgaven aan wonen maken in Bonaire ruim 25 procent van de totale u itgaven uit. Dit is het hoogste percentage welke aan een groep uitgaven wordt besteed. Het betreft hier vooral woonkosten (huur en huurwaarde) en uitgaven aan energie en wa ter. Een kleiner deel heeft betrekking op onderhoud van de woning en de tuin. In guldens uitgedrukt betreft het een bedrag van 11,1 duizend. In het vorige budgetonderzoek (1994-) werd ook ongeveer een kwart van het totale huishoudbudget aan wonen uitgegev en. Dat geeft aan dat de w oonlasten in deze periode in ongeveer gelijke mate als de totale uitgaven zijn toegenomen. Bijna 23 procent van het totale huishoudbudget wo rdt besteed aan vervoer en communicatie. Dat komt neer op een bedrag van bijna 10 duizend gulden. Het aandeel is in de afgelopen tien jaar toegenomen; in het vorige budgetonderzoek wa s het bijna 19 procent. De toename is vooral toe te schrijven aan het gestegen aandeel van communicatie. Vooral de introductie en de hoge vlucht die de cellulaire telefonie heeft genomen wordt in deze cijfers zichtbaar. Bijna 15 procent van het budget wordt door een gemiddeld Bonaireaans gezin aan voeding besteed, ofwel 6,6 duizend gulden. Het aandeel van voeding is daarmee wederom gedaald. Ook in voorgaande onderzoeken daalde de vo edingscomponent. In 1974 werd nog 40 procent van het totale budget aan voeding uitgegeven. In 1988 was dit aa ndeel al tot minder dan 21 procent gedaald. In het onderzoek van 1994kw am de voedingscomponent uit op 18 procent. Consumptieve bestedingen per sector, Bonaire, (relatieve verdeling)051015202530voeding dranken en rookwaren kleding en schoeisel wonen woninginrichting, huisraad gezondheidszorg vervoer, communicatie recreatie, ontwikkeling overig % 1994-'95 2004-'05

PAGE 59

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 59 De vrij forse afname van het aandeel van voeding in het totaal van de c onsumptieve bestedingen van huishoudens in betrekkelijk korte tijd (30 jaar) weerspiegelt vooral het gestegen welvaartsniveau in Bonaire. Het volgende is daar een opmerkelijk gevolg van. Binnen de sectie voeding is vooral opmerkelijk het hoge aand eel van de groep verteringen buitenshuis. Dit betreft zowel de consumpties in restaurants en cafs alsmede het eten bij familie elders. Vanuit de arbeidskrachtenonderzoe ken is bekend dat in steeds meer huishoudens twee partners een werkkring hebben, waardoor he t logisch lijkt dat ook meer buitenshuis wordt gegeten, hetzij bij familie hetzij in restaurants en snacks. Met uitzondering van de sectie s Gezondheidszorg en Overig zijn de aandelen van de overige secties allen ged aald tussen de onderzoeken van 1994en 2004-. In de sectie Overig komen artikelen voo r de persoonlijke verzorging voor, alsmede de uitgaven voor verzekeringen (levensen schade verzekeringen), en een ge varieerde restgroep die onder meer bestaat uit uitgaven voor huisdieren, loterijen, familieplechtigheden en kosten van advocaten en andere zakelijke diensten. Voor wat betreft de persoonlijke verzorging wordt het meeste geld uitgegeven aan de kapper en haarverzorgingmiddelen. Ruim 3,7 duizend gulden wordt gemiddeld door een huishouden in Bonaire besteed aan recreatie en ontwikkeling, 8 procent van het tota le budget. Het meeste wordt uitgegeven aan computers, lesmateriaal en (studie)boeken. Aan kleding wordt circa 2,5 duizend gulden per j aar uitgegeven, minder dan 6 procent van het totale budget. Iets meer dan 6 procent wordt jaarlijks uitg egeven aan woninginrichting en huishoudelijke artikelen en apparaten. Curaao De consumptieve uitgaven van een gemiddeld huishouden in Curaao bedragen ruim 42 duizend gulden per jaar. Van dit bedrag wordt he t grootste aandeel besteed aan wonen. Een gemiddeld huishouden in Curaao geeft vo lgens het onderzoek van 2004jaarlijks 42,2 duizend gulden uit aan goederen en diensten. Volgens het vorige budgetonderzoek (1994-) werd 36,5 duizend gulden uitgegeven. In een periode van 10 jaar zijn de gemiddelde bestedingen met bijna 16 procent gestegen. Dat is minder dan verwacht had mogen worden al s gekeken wordt naar de ontwikkeling van de consumentenprijzen in dezelfde periode: een toename van 24 procent. Er zijn verschillende re denen aan te geven waarom de best edingen zijn achtergebleven bij de prijsontwikkelingen. Enerzijds hebben er veranderingen in de hu ishoudsamenstelling plaatsgevonden. Zo is de gemiddelde huishoudgrootte in de periode tusse n de twee onderzoeken gedaald, waardoor de consumptiebehoeften ook moeten zijn gedaald. Een andere reden kan gewijzigde consumptiepatr onen zijn: nieuwe produc ten verschijnen op de markt, en duurdere producten worden vervangen door goedkopere. De uitgaven aan wonen maken in Curaao bijna 31 procent van de totale uitgaven uit. Dit is veruit het hoogste percentage welke aa n een groep uitgaven wordt besteed. De uitgaven aan de wonen betreffen vooral woonkos ten (huur en huurwaarde) en uitgaven aan elektriciteit en water. Een klei ner deel heeft betre kking op onderhoud van de woning en de tuin.

PAGE 60

Modus Statistisch Magazine 60 Jaargang 7 Zowel in absolute als in relatieve zin zijn de kosten van wonen in Curaao tussen het voorgaande onderzoek (1994-) en het huidige onderzoek (2004-) toegenomen. In guldens uitgedrukt stijgen de uitgaven van 9,7 duizend gulden naar 13,0 duizend gulden. Het relatieve aandeel stijgt van 26 n aar 31 procent van het totale budget. Bijna 23 procent van het totale huishoudbudget wo rdt besteed aan vervoer en communicatie. Dat komt neer op een bedrag van meer dan 9 duize nd gulden. Het aandeel is in de afgelopen tien jaar toegenomen; in het vorige budg etonderzoek was het 20 procent. De uitgaven aan communicatie zijn in de periode onder beschouwing me t 43 procent gestegen. De introductie en het succes van de mobiele telefoon zijn hier voor het grootste deel debet aan. Ook de uitgaven aan de auto en andere ver voersmiddelen en de onkosten die hiermee gemoeid zijn nemen in de periode tussen de twee onderzoeke n toe, maar met duideli jk lagere groeicijfers (13-17%). Circa 12,3 procent van het budget wordt door een gemiddeld gezin in Curaao aan voeding besteed, wat neerkomt op een bedrag van 5,2 duizend gulden. Het aandeel van voeding is daarmee wederom gedaald. Ook in voorgaande onderzoeken daalde de voedingscomponent. In het onderzoek van 1994kwam de voedingscomponent uit op 14,7 procent, en in 1988 19,7 procent. In 1981 bedroeg de voedingscomponent 21,9 procent. Bijna 12 procent van het huishoudbudget wordt besteed aan overige goederen en diensten. Deze betreffen uitgaven voor de persoonlijk verzorging (cosmetica, kapper en dergelijke), verzekeringen en een restcategorie waarin een veelhe id van verschillende uitgaven in voorkomen, zoals aan loterijen, dierenvoeding, lie fdadigheid en de kosten van een advocaat, paspoort en dergelijke. Bijna 8 procent wordt besteed aan recreatie en ontwikkeling. Be langrijke uitgav en in deze categorie zijn onder andere uitgav en in het buitenland, betaaltelevi sie, boeken en de kosten van studie en lessen. Een Curaaosch huishouden besteedt gemiddeld 7 procent aan woninginrichting en huisraad. Vergeleken met het voorgaande onderzoek word t er minder aan deze artikelen besteed, waardoor ook het relatieve aandeel van deze sectie daalde (was bijna 9 procent). Aan kleding en schoeisel wordt door een ge middeld huishouden bijna 5 procent besteed. Dat is bijna 3 procentpunten minder dan in het onderzoek van 1994tot uiting kwam. Aan dranken en rookwaar wordt minder dan 2 procent van het totaalbudget besteed. Ruim 1 procent van het budget wordt besteed aa n gezondheidszorg. De meeste kosten worden gemaakt aan de tandarts en genees middelen, al dan niet op recept. Consumptieve bestedingen per sector, Curaao, (relatieve verdeling)0510152025303540voeding dranken en rookwaren kleding en schoeisel wonen woninginrichting, huisraad gezondheidszorg vervoer, communicatie recreatie, ontwikkeling overig % 1994-'95 2004-'05

PAGE 61

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 61 Sint Eustatius De consumptieve uitgaven van een gemiddeld Statiaans huishouden worden beheerst door de woonkosten. Van het totale budget wordt meer da n 28 procent aan de woning (inclusief onderhoud en energieverbruik) uitgegeven. Een gemiddeld huishouden in Sint Eustatius ge eft volgens het onderzoek van 2004jaarlijks ruim 32 duizend gulden uit aan consumptieve bestedingen. Het grootste deel van de uitgaven heeft betr ekking op wonen. De uitgaven daaraan maken in Sint Eustatius ruim 28 procent van de totale uitg aven uit. Dit is het h oogste percentage welke aan een groep uitgaven wordt besteed. Het betr eft hier vooral woonkosten (huur en huurwaarde) en uitgaven aan energie (elekt riciteit). Een kleiner deel heef t betrekking op onderhoud van de woning en de tuin, en aan water. 18 Procent van het totale huishoudbudget wordt besteed aan vervoer en communicatie. Het meeste wordt uitgegeven aan communicatie (o.a. telefoon). Ruim 16 procent van het budget wordt door een gemiddeld huishouden aan voeding besteed. De belangrijkst e uitgavenposten zijn graanproducten (brood, rijst, meel) en vlees en vis. Belangrijke uitgaven zijn verder aardappelen, groenten en fruit, en de verteringen buitenshuis. Dit laatste betreft met name de uitgaven in restaurants en snacks en het eten bij familie. Precies 10 procent wordt besteed aan de categorie overig. Het betreft hier vooral uitgaven aan verzekeringen, persoonlijke verzorging (cosmetica, kapper) en een restgroe p, waar een variteit van uitgaven onder vallen, zoals dierenvoer, geschenken, loterijen en advocaatkosten. Aan woninginrichting en huisraad wordt ru im 9 procent van het huishoudbudget besteed. Hieronder vallen onder andere meubilair, huishoudelijke apparaten, woningtextiel en huishoudelijke artikelen zoals wasen reinigingsmiddelen. Aan recreatie en ontwikkeling wordt door een gemiddeld Statiaans hui shouden bijna 7 procent besteed. Belangrijke uitgaven betreffen audioen videoapparatuur en abonne ment voor televisie, en uitgaven aan studie. Ruim 6 procent van het budget wordt gemiddeld be steed aan kleding en schoeisel. Aan dranken en rookwaren wordt relatief weinig besteed : circa 3,5 procent. G ezondheidszorg vormt de sluitpost; ongeveer 1,5 procen t wordt hier aan besteed. Saba De consumptieve uitgaven van een gemiddeld Sabaans huishouden worden beheerst door de woonkosten. Van het totale budget wordt bijna 32 procent aan de woning (inclusief onderhoud en energieverbruik) uitgegeven. Consumptieve bestedingen per sector, Sint Eustatius, (relatieve verdeling)051015202530voeding dranken en rookwaren kleding en schoeisel wonen woninginrichting, huisraad gezondheidszorg vervoer, communicatie recreatie, ontwikkeling overig % 2004-'05

PAGE 62

Modus Statistisch Magazine 62 Jaargang 7 Een gemiddeld huishouden in Sa ba geeft volgens het onderzoek van 2004jaarlijks ruim 61 duizend gulden uit aan consumptieve bestedingen. De uitgaven aan de woning maken in Saba bijna 32 procent van de totale uitgaven uit. Dit is het hoogste percentage welke aan een groep uitgav en wordt besteed. Het betreft hier vooral woonkosten, uitgaven aan energie (elektriciteit ) en onderhoud van de woning en de tuin. Ruim 21 procent van het totale huishoudbudget wordt besteed aan vervoer en communicatie. Het meeste wordt uitgegeven aan communicatie (vooral telefoon). Op de tweede plaats komt vervoer (vooral vliegtickets), en vervolgens de uitgaven aan vervoermiddelen en de onkosten daarvan. Bijna 11 procent van het budget wordt door ee n gemiddeld huishouden in Saba aan voeding besteed. Daarmee is de zogenaamde voedingscomponent van Saba n van de laagste in de Nederlandse Antillen, alleen in Sint Maarten is het percentage nog lager: ruim 10 procent. De belangrijkste uitgav enposten zijn vlees en vis en de overige voedingsmiddelen. Dit laatste betreft met name de uitgaven aan koffie en thee, specerijen en sauzen. Belangrijke uitgaven zijn verder graanproducten (broo d, rijst, meel), aardappelen, groenten en fruit, en zuivelproducten. Ruim 9 procent wordt besteed aan de categorie overig. Het betreft hi er vooral uitgaven aan verzekeringen, persoonlijke verzorging (cosmetica, kapper) en een restgroe p, waar een variteit van uitgaven onder vallen, zoals familieplechtigheden, loterijen en dierenvoer. Circa 8,5 procent van het budget wordt gemidde ld besteed aan kleding en schoeisel. Aan woninginrichting en huisraad wordt ru im 6 procent van het huishoudbudget besteed. Hieronder vallen onder andere meubilair, huishoudelijke apparaten, woningtextiel en huishoudelijke artikelen zoals wasen reinigingsmiddelen. Aan recreatie en ontwikkeling wordt door een gemiddeld Sabaans huishouden meer dan 7 procent besteed. Belangrijke uitg aven betreffen audioen vide oapparatuur en abonnement voor televisie, en uitgaven aan studie. Een niet onb elangrijk deel van de uitgaven in deze sectie betreft ook uitgaven die op de andere eilanden van de Nederlandse Antillen of in het buitenland zijn gedaan. Voor gezondheidszorg wordt ru im 2 procent gereserveerd. Aan dranken en rookwaren wordt relatief weinig besteed: circa 1,5 procent. Consumptieve bestedingen per sector, Saba, (relatieve verdeling)05101520253035voeding dranken en rookwaren kleding en schoeisel wonen woninginrichting, huisraad gezondheidszorg vervoer, communicatie recreatie, ontwikkeling overig % "Budgetonderzoek 2004-'05"

PAGE 63

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 63 Resultaten conjunctuurenqute december 2005. Chris M. Jager. Inleiding. Afgelopen december is de vierde conjunctuurenqute door het C.B.S. uitgevoerd. In totaal werden er daarbij ongeveer 990 bedrijven benaderd op de verschillende eilanden van de Nederlandse Antillen waarva n ruim 70 in Bonaire, 280 in Sint Maarten en ruim 600 in Curaao. Het onderzoek is uitgevoerd onder alle bedrijven met tien of meer werknemers, terwijl van de bedrijven met minder dan tien werknemers een steekproef is genomen. Doel van de conjunctuurenqute is om op frequente basis, twee maal per jaar, actuele informatie te kunnen verschaffen over bedrijfsmatige en economische parameters en ontwikkelingen. Daarnaast dient he t inzicht te geven in verwachtingen en opinies van ondernemers. In dit artikel wordt nader ingegaan op de resultaten van de opinievragen van de enqute. De resultaten daarvan kunnen relatief sn el worden geanalyseerd en gepubliceerd daar dit type vragen niet behoeft te worden opgehoogd, d.w.z. gecorrigeerd voor de steekproef. Dit in tegenstelling tot vragen over bijvoorbeeld omzet, exploitatiekosten en investeringen. Een beeld wordt gegeven van de verkregen gegevens van bedrijven (NVs en eenmanszaken met een balans en winst& verliesrekening) op de eilanden Bonaire, Curaao en Sint Maarten ten aanzien van de volgende onderwerpen: verandering van het vertrouwen, vertrouwen t.a.v. de toekomst, perceptie t.a.v. het i nvesteringsklimaat, verwachting bedrijfsresultaten. Ondernemers in Bona ire tonen in het laatstgehouden conjunctuuronderzoek in vergelijking met het voorgaande onderzoek wat minder vertrouwen in de economie, maar zijn gunstiger gestemd voor de toekomst. In Curaao is het vertrouwen in de economie duidelijk verbeterd en dat geldt ook voor het vertrouwen in de toekomst. Het (hoge) vertrouwen van ondernemers in de economie van Sint Maarten is in het laatste onderzoek wat gedaald, maar het vertrouwen in de toekomst blijft onverminderd hoog.

PAGE 64

Modus Statistisch Magazine 64 Jaargang 7 Ook zal kort worden ingegaan op enige resultaten van de financile bedrijven in Curaao. Onder de financile bedrijven vallen de kredietverlenende instellingen, offshore bedrijven, verzekeringsmakelaars, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen. Vanwege de relatief gr ote verschillen van de resultaten tussen de verschillende eilanden is afgezien van een analyse op het niveau van de Nederlandse Antillen. Bonaire. Verandering van het ondernemersvertrouwen. Om inzicht te krijgen in het vertrouwen van bedrijven in de economie is gevraagd naar de verandering hiervan in vergelijking met juni 2005. Aangegeven kon worden of het vertrouwen was verminderd, gelijk was gebleven of was verbeterd. Wat meer bedrijven in vergelijking met voorgaande periode hebben aangegeven dat het ondernemersvertrouwen verminderd is; van 19 naar 23 procent. Daar naast hebben duidelijk minder bedrijven aangegeven dat deze verbeterd is: van 24 naar 14 procent. Veruit de meeste bedrijven gaven wederom aan dat het vertrouwen in de economie gelijk is gebleven (van 57 naar 64%, zie ook figuur 1). Vertrouwen in de toekomst. Meer bedrijven hebben aangegeven dat het vertrouwen in de toekom st is verbeterd. Was dit in juni 2005 nog 55 procent, per december jl. was dit bijna 59 procent. Een percentage welke overeenkomt met dat van juni 2004 alsmede met dat van he t zustereiland Curaao. Het aantal bedrijven dat gn vertrouwen in de toekomst heeft is afgenomen; van 18 naar 12 procent. Al met al is er dus over betreffende periode sprake van een gunstige ontwikkeling van het vertrouwen in de toekomst. Ongeveer een zelfde aantal bedrijven als in juni 2005 gaf aan geen mening te hebben (29%). Figuur 1. V erandering van het vertrouwen, Bonaire. 0 10 20 30 40 50 60 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven verminderd gelijk verbeterd Figuu r 2. V ertrouwen in de toekomst, Bonaire. 0 10 20 30 40 50 60 70 j uni '04 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven j a nee geen mening Figuur 3. Beoordelinginvesteringsklimaat, Bonaire. 0 10 20 30 40 50 60 70 juni '04 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven goed matig slecht Figuur 4. Bedrijfsresultaten Bonaire, 2003 2005 0 10 20 30 40 50 60 2003 2004 2005% bedrijven Pos. Neg.

PAGE 65

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 65 Beoordeling van het investeringsklimaat. Het conjunctuuronderzoek heeft uitgewezen dat het investeringsklimaat door wederom veruit de meeste genterviewden (67% december jl.) als matig werd beoordeeld. Het percentage slecht is de afgel open 4 perioden gestaag afgenomen en bedraagt nu nog slechts 13 procent (in juni bedroeg dit nog 29%). Evenals in de voorgaande periode gaf 21 procent van de ondernemers aan het investeringsklimaat als goed te kunnen bestempelen. Bedrijfsresultaten. Naast bovenvermelde beoordelingsvragen is de bedrijven gevraagd in te schatten of men al dan niet een positief bedrijfsresultaat dacht te behalen. Gebleken is dat een toenemend aantal bedrijven in vergelijking met voorgaande jaren verwachtte het jaar met een positief resultaat te kunnen afsluiten (61%). Daarentegen verwachtte 39 procent van de bedrijven een verlies te zullen boeken over 2005, een iets lager percentage dan over 2004 (42%). Opgemerkt moet worden dat de hier vermelde percentages gn inzicht geven in de grootte van de bedrijfsresultaten alsmede in effecten van faillissementen van bedrijven. Curaao. Verandering van het ondernemersvertrouwen. Ruim tweederde van de genterviewden (68%) heeft aangegeven dat het vertrouwen in de economie in vergelijking met juni 2005 onveranderd is gebleven. Ongeveer 19 procent van de bedrijven heeft aangegeven dat het ondernemersvertrouwen is verminderd. Dit is ongeveer een halvering in vergelijking met juni 2005. Het aantal bedrijven dat heeft aangegeven dat het ondernemersvertrouwen is verbeterd is wederom licht toegenomen van 9 procent Figuur 5. V eranderingvan het vertrouwen,Curaao. 0 10 20 30 40 50 60 70 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven verminderd gelijk verbeterd Figuur 6. V ertrouwen in de toekomst, Curaao. 0 10 20 30 40 50 60 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven j a nee geen mening Figuur 7. Investeringsklimaat Curaao.0 10 20 30 40 50 60 dec. '04 juni '05 dec. '05% bedrijven goed matig slecht Figuur 8. Bedrijfsresultaten Curaao, 2003 t/m 20050 10 20 30 40 50 60 70 2003 2004 2005% bedrijven pos neg

PAGE 66

Modus Statistisch Magazine 66 Jaargang 7 in juni naar 13 procent in december 2005. Er is aldus sprake van een gunstige ontwikkeling van het vertrouwen in de economie. Vertrouwen in de toekomst Het aantal bedrijven dat vertrouwen heeft in de toekomst is toegenomen met 11 procentpunten en komt daarmee op 59 procent. Daarmee is het op een zelfde niveau gekomen als Bonaire en dichter in de buurt van Sint Maarten waar het ve rtrouwen in de toekomst wederom op het hoge niveau van 72 procent is uitgekomen. In 22 procent van de gevallen werd aangegeven da t men geen vertrouwen heeft in de toekomst, 8 procentpunten minder dan in afgelopen juni Bijna 20 procent van de ondernemers heeft aangegeven geen mening te hebben. Beoordeling van het investeringsklimaat. Ook bij het investeringsklimaat is er sprake van een positi eve ontwikkeling. Er is een verschuiving opgetreden van slecht naar matig. Veruit de meeste bedrijven hebben nu aangegeven dat zij het investeringsklimaat matig vinden: 61 procent. De keuze voor slecht is afgenomen van 44 naar 30 procent. Het percentage slecht blijft daardoor hoog in vergelijking met Bonaire (13%) en Sint Maarten (10%). Ook nu weer heeft een klein, echter groeiend, percentage van de ondervraagden aangegeven het investeringsklimaat goed te kunnen noemen (van 7 naar 9%). Bedrijfsresultaten. Gebleken is dat het aantal bedrijven welke in vergelijking met voorgaande jaren verwachtte het jaar met een positief resultaat te kunnen afsluiten heel licht is toegenomen (van 59 naar 61%). Daarentegen verwachtte 39 procent van de bedrijven een verlies te zullen boeken over 2005, een iets lager percenta ge dan over 2004 (41%). Sint Maarten. Verandering van het ondernemersvertrouwen. De resultaten in Sint Maarten (zie grafiek) zijn in vergelijking met juni 2005 wa t minder positief uitgevallen. Wat minder bedrijven hebben aangegeven aan dat hun vertrouwen in de economie is verbeterd (van 23% naar 21%). En iets meer bedrijven dan gedurende de vorige enqut e hebben aangegeven dat het vertrouwen is afgenomen (van 9 naar 13 %). Min of meer hetz elfde percentage bedrijven (van 68% naar 66% per afgelopen december) heeft aangegeven dat het vertrouwen in vergelijking met voorgaande periode hetzelfde is gebleven. Figuur9. V erandering van het vertrouwen, St. Maarten.0 10 20 30 40 50 60 70 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven verminderd gelijk verbeterd Figuur 10. V ertrouwenin de toekomst, St. Maarten. 0 10 20 30 40 50 60 70 80dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven j a nee geen mening

PAGE 67

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 67 Vertrouwen in de toekomst. Het percentage bedrijven dat heeft aangegeven vertrouwen te hebben in de toekomst, blijft erg hoog en vrij stabiel op een niveau van 72 pr ocent. Wederom een laag percentage, de afge lopen keer 5 procent, heeft aangegeven dan men geen vertrouwen heeft in de toekomst. Vrijwel hetzelfde percentage bedrijven als tijdens de vorige enqute, 24 procent, heeft aangegeven geen mening te hebben over dit onderwerp (was 23%). Beoordeling van het investeringsklimaat Net zoals bij de vorige onderzoeken hebben ook nu weer de meeste bedrijven aangegeven het investeringsklimaat als matig te beoordelen: 60 procent, zie figuur 11. De meningen ten aanzien van het investeringsklimaat zijn slechts iets positiever in vergel ijking met de vorige enqute, in die zin dat het percentage bedrijven die het investeringsklimaat kenmerkten als goed is toegenomen van 29 naar 31 procent. Slecht is iets afgenomen naar bijna 10 procent. Geconcludeerd kan worden dat de beoorde ling in Sint Maarte n van toekomst en investeringsklimaat relatief goed is. Dit zowel in vergelijking met vorige conjunctuuronderzoeken als in vergelijking met de Benedenwindse eilanden. Bedrijfsresultaten. In tegenstelling tot de enqutes van 2003 en 2004 en het hoge vert rouwen in de toekomst, zijn de bedrijfsresultaten niet verbet erd (zie figuur 12). Met meer da n 63 procent van de bedrijven welke winst verwachtten, is dit op hetzelfde nive au als het voorgaande jaar gebleven. Opvallend is dat in juni 2005 meer dan 70 procent van de bedrijven hadden aangegeven winst te zullen maken over 2005. Blijkbaar waren de verwachtingen toen positiever dan de rele cijfers nu aangeven. Figuur 11. Investeringsklimaat St. Maarten. 0 10 20 30 40 50 60 70 dec. '04 juni '05 dec. '05 % bedrijven goed matig slecht Figuur 12. Bedrijfsresultaten St. Maarten, 2003-2005.0 10 20 30 40 50 60 70 2003 2004 2005% bedrijven pos. neg.

PAGE 68

Modus Statistisch Magazine 68 Jaargang 7 Register Modus Statistisch Magazine, jaargang 6 Achternamen in de Nederlandse Antillen Taeke Gjaltema Modus jrg.6;nr.3/4;p.69-77 Analyse kwartaalontwikkelingen prij zen Curaao: inflatie neem toe Chequita Goedhoop Modus jrg.6;nr.2;p.39-42 Analyse prijsontwikkeling Nederlandse Antillen 2004 Chequita Goedhoop Modus jrg.6;nr.1;p.50-52 Analyse prijsontwikkelingen 2004 Chequita Goedhoop Modus jrg.6;nr.1;p.45-49 Arbeidskrachtenonderzoek 2005 Cura ao: werkloosheid toegenomen Zaida Lake Modus jrg.6;nr.3/4;p.1-6 Arbeidskrachtenonderzoek 2005 Sint Maarten: werkloosheid gedaald Zaida Lake Modus jrg.6;nr.3/4;p.64-68 Census 2001 : Civil Status and Cohabitation Taeke Anton Gjaltema Modus jrg.6;nr.1;p.34-36 Economie Curaao licht gegroeid in 2004 Maureen Bergwijn Glenda Varlack Modus jrg.6;nr.2;p.32-34 Economic indicators for Bonaire 2004 Glenda Varlack Modus jrg.6;nr.3/4;p.44-46 Eerste indicatieve resulta ten Armoedemeting Curaao Francis Vierbergen Modus jrg 6;nr.1;p.1-4 Eerste resultaten Arbeidskrachtenonderzoek 2004 Bonaire Zaida Lake Modus jrg.6;nr.1;p.28-33

PAGE 69

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 69 Eerste resultaten Arbeidskrachtenonderzoek 2004 Curaao Zaida Lake Modus jrg.6;nr.1;p.21-27 Gedetineerden in Curaao Ellen Maduro-Jeandor Modus jrg.6;nr.1;p.12-14 Government Finance Statistics Joyce Mahabali Modus jrg.6;nr.3/4;p.85-91 Hoog opgeleide personen in de Nederlandse Antillen Mike Jacobs Modus jrg.6;nr.2;p.28-31 Hoog opgeleide personen in de Nederlandse Antillen (2) Mike Jacobs Modus jrg.6;nr.3/4;p.38-43 Human Development Index (HDI) : Antillen behoren tot de hoger ontwikkelde landen Francis Vierbergen Modus jrg.6;nr.2;p.43-46 Hypertensie en Diabetes Mellitus in Cura ao: een ruimtelijke analyse gebaseerd op de verzamelde gegevens tijdens de Census uit 2001 Sean de Boer Modus jrg.6;nr.1;p.53-56 Informeel werkenden in Curaao Zaida Lake Modus jrg.6; nr.1;p.15-20 Incidentie van armoede Francis Vierbergen Modus jrg.6;nr.3/4;p.33-37 Income and income distribution : results of poverty assesment Survey (1) Martha Victoria Modus jrg.6;nr.3/4;p.53-56 Internationale economische ontwikkelingen in 2004 en 2005 Maureen Bergwijn-Blokland Modus jrg.6;nr.3/4;p.15-19 Een nationale informatieplan voor verb etering van de informatievoorziening Francis Vierbergen Modus jrg.6;nr.3/4;p.78-84

PAGE 70

Modus Statistisch Magazine 70 Jaargang 7 Ouderen en huisvesting Sean de Boer Modus jrg.6;nr.3/4;p.92-96 Partners : differences in age and origin Taeke Anton Gjaltema Modus jrg.6;nr.1;p.37-44 Perceptie van corruptie in Bonaire en Curaao Ellen Maduro-Jeandor Modus jrg.6;nr.2;p.1-9 Perceptie van corruptie in Bonaire en Curaao Ellen Maduro-Jeandor Modus jrg.6;nr.3/4;p.24-32 Provisional results from the 20042005 poverty survey Sint Maarten Francis Vierbergen Modus jrg.6;nr.2;p.47-50 The quarterly overview of the foreign trade statistics Roeland Dreischor Modus jrg.6;nr.2;p.55-61 The quarterly overview of the foreign trade statistics Roeland Dreischor Modus jrg.6;nr.3/4;p.57-63 Resultaten Conjunctuurenqute 2004 Chris M. Jager Modus jrg 6;nr.1; p.5-11 Resultaten Conjunctuu renqute december 2004 Chris M. Jager Modus jrg.6;nr.2;p.10-19 Resultaten Conjunctuurenqute juni 2005 Chris M. Jager Modus jrg.6;nr.3/4;p.7-14 The semi-annual price developments Chequita Goedhoop Modus jrg.6;nr.3/4;p.20-23 De structuur van de intermediai re kosten van bedrijven in de financile en niet-financile sector in Bonaire: Resultaten Enqute Intermediair Verbruik 2002 Lorette Ford Modus jrg.6;nr.3/4;p.47-52

PAGE 71

Modus Statistisch Magazine Nummer 1 71 De structuur van de intermediai re kosten van bedrijven in de financile en niet-financile sector in Curaao: Resultaten Enqute Intermediair Verbruik 2002 Lorette Ford Modus jrg.6;nr.2;p.20-27 Verborgen werkloosheid in Curaao Zaida Lake Modus jrg.6;nr.2;p.35-38 Voorlopige uitkomsten Armoedemeting Bonaire Meredith Daantje-Cecilia Modus jrg.6;nr.2;p.51-54