Citation
Modus Jaargang 15 speciale editie

Material Information

Title:
Modus Jaargang 15 speciale editie

Record Information

Source Institution:
Central Bureau of Statistics Curaçao
Holding Location:
Central Bureau of Statistics Curaçao
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item is only available as the following downloads:


Full Text

PAGE 2

Modus Statistisch Magazine Modus jrg.15 Speciale Editie i I n dit nummer Redactioneel ................................ ........................ iii 1. Demographic developments in Curaao: focus on fertility ..........................................................1 2. Capitalizing on Cruise tourism ...................... 9 3. Food Insecurity, the 4th primary objective of t he Household Budget Survey; a brief introduction of this methodological concept ..... ............................... ....................... .19 4. Het intermediair verbruik van de lands overheid van Curaao, 2011 2015 ............... .. 25 5. Labor Informality in Curaao: Analysis from the Labor Force Survey 2014 2015 31 6. Gebiedsvergelijking als instrument voor de meting van ruimtelijke processen .................44 7. Kindermishandeling: het belang van signaleren .. ......................................................54 8. Resultaten Bedrijven Census 2014: hoe is de administratie van bedrijven op Curaao geregeld? .........................................................61 9. Een internationale analyse van het sa ldo van de lopende rekening van de betalingsbalans, 2014 2015 .........................................................70 Modus Jrg 1 5/ 2017 Speciale Editie

PAGE 3

Modus Statistisch Magazine Modus jrg.15 Speciale Editie ii Verklaring van de tekens: 0 of 0,0 Minder dan de helft van de gekozen eenheid Nul Onbekend (blank) Een waarde kan op logische grondslagen niet voorkomen

PAGE 4

Modus Statistisch Magazine iii R edactioneel Geachte Lezer, Door allerlei omstandigheden is het ons niet gelukt om u alle nummers van Modus van dit jaar zoals gewoonlijk aan te bieden. Onze excuses hiervoor. Ter compensantie ontvangt u nu een extra dik nummer van Modus met 9 artikelen. In dit nummer tref t u informatie over de volgende onderwerpen: demografische ontwikkeling, toerisme, budgetonderzoek, intermediair verbruik, arbeidsinfo rmaliteit, gebiedsvergelijking, kindermishandeling, bedrijven census 2 014 en betalingsbalans. Vanaf volgend jaar 2018 zal Modus twee keer in het jaar verschijnen, in het voorjaar en in het najaar. Verder wordt met ingang van dit nummer (Modus jrg.15 Speciale editie) het magazine voortaan alleen digitaal aangeboden. U ku nt het gratis van onze website downloaden. U kunt zich aanmelden via info@cbs.cw voor de mailinglist. U zult dan een email ontvangen wanneer er een nieuw Modus is verschenen Sean de Boer Directeur CBS Colofon Uitgave en distributie Centraal Bureau voor de Statisti ek WTC Building, Piscaderabay z/n Telefoon: (599 9) 839 2300 info@cbs.cw www.cbs.cw Facebook: cbscur http://digitallibrary.cbs.cw Algemene cordinatie Harely Martina Redactie Ellen Maduro S olange Bomberg Glenda Varlack Menno ter Bals Hoofd en eind re dactie Sean de Boer Vormgeving Islin Isebia Abonnement Modus verschijnt twee maal per jaargang. U kunt Modus gratis downloaden van www.cbs.cw 201 7 Centraal Bureau voor de Statistiek Het overnemen van (delen) van deze publicatie is slechts toeges taan mits voorzien van een volledige bronvermelding

PAGE 5

Modus Statistisch Magazine Modus jrg.15 Speciale Editie iv Coordination among statistical agencies wit hin countries is essential to achieve consistency and efficiency in the statistical system (Principle 8 United Nations, Fundamental principles of Official Statistics)

PAGE 6

Demographic developments in Curaao: focus on fertility Menno ter Bals Introduction During the fourth quarter of 2016 the population of Curaao reached a size of 160,000 inhabitants. In the fifteen years leading up to 2017 a total of 33,000 persons were added to the population, which translates to a total growth of 26 percent, or an average annual growth rate 1 of 1.5 percent. While migration has been the main driver of population growth in recent decades, natural population growth, the difference between the number of births and the number of deaths over a given period, has always been a steady contributor to population growth. Because fertility and mortality developments usually happen very gradually the outcome of these processes, the annual number of bi rths and number of deaths, do not fluctuate very much, as opposed to the number of migrants. However, in the three years up to 2016 a rather sharp decline in the number of births and a steep increase in the number of deaths have been registered in Curaao, both developments more intense than expected. This article aims to examine the recent trends in population growth and focus especially on the sharp decline in fertility and the characteristics of this decline. In a future article the increased number of d eaths and its possible causes shall be addressed. Furthermore determinants of fertility decline, in general and for Curaao specific, will be discussed. One of the potential factors of fertility decline that will be considered in this article is the outbre ak of two vector borne disease epidemics shortly after one another in the 2014 2016 period, namely the 2014/2015 chikungunya epidemic and the 2016 Zika epidemic. The data used for this article are live birth, death and migration registrations from the pop ulation registry of Curaao, in combination with population census data. Population size reaches 160,000 despite declining growth The recent growth pattern of the population of Curaao remained positive in 2016. A net number of almost 1,350 persons were a dded to the population. Compared to the previous three years however, this means a decline in absolute growth of close to 700 persons per year (table 1 and figure 1). Both the natural growth and net migration declined in 2016. A drop in immigration accoun ted for the decline in net migration in 2016. While the number of persons leaving the island to settle somewhere else remained the same as in 2015 the number of immigrants moving to Curaao decreased by 500 persons. A decreasing number of live births in t he years 2015 and 2016 and an increasing number of deaths over the last three years saw the natural growth decline from 700 persons in 2013 to 300 persons in 2016. Especially the smaller number of children born in the past two years seems a remarkable deve lopment in spite of population growth. At the same time the increasing number of deaths is notable, but may seem more comprehensible given the current situation of population ageing in Curaao: the higher the number of elderly in the population, the more d eaths can be expected. 1 Average exponential rate of growth of the population over a given period. It is calculated as ln(Pt/P0)/t where t is the length of the period. It is expressed as a percentage.

PAGE 7

Table 1 Vital statistics Curaao, 2011 2016 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Population size (Jan. 1st) 2 (P t ) 150284 151378 152798 154846 156971 158989 160337 Live births (B) 1974 2039 1962 1963 1877 1 789 Deaths (D) 1276 1246 1250 1370 1398 1482 Natural growth (B D) 698 793 712 593 479 307 Immigration (I) 5276 4878 5392 5676 5959 5451 Emigration (E) 4900 4121 4056 4137 4381 4404 Net migration (I E) 376 757 1336 1539 1578 1047 Net administrat ive corrections 3 (AC) 20 130 0 7 39 6 Total growth (= B D + I E + AC) 1094 1420 2048 2125 2018 1348 Figure 1 Natural growth, net migration and net administrative corrections Curaao, 2011 2016 Crude birth rate and crude death rate The number of births and number of deaths expressed as a ratio of the total population, the crude birth rate (CBR) and the crude death rate (CDR), give a good indication of the general trends in fertility and mortality in the population. Figure 2 shows the development of the CBR and the CDR over the period 1998 2016. Over this 19 year period the CBR and the CDR have increasingly moved towards each other. The CBR has decreased from approximately 16 births per 1,000 persons in the population to about 13 births per 1,000 persons between 1998 and 2004, and remained relatively stable from 2004 to 2012 before decreasing further to 11.2 births per 1,000 persons in 2016. The CDR has virtually hovered around 8 deaths per 1,000 persons per year from 1998 to 2013 before starting to increase to 9.3 deaths per 1,000 persons in 2016. The graph shows how the CBR and the CDR have moved in opposite directions at an accelerated pace between 2013 and 2016 as compared to the previous ten years. 2 The balancing equation of population growth: P t+1 = P t + B D + I E (+ AC) 3 Administrative inclusion in or exclusion from the population register for reasons other than birth, death or migration. Usually corrections relate to persons who failed to register their immigration or emigration.

PAGE 8

Figure 2 Crude Birth Rate and Crude Death Rate Curaao, 1998 2016 Determinants of fertility decline In 2015 and 2016 remarkable less live births were registered in Curaao than in the years prior to that. In a period of two years the number of live births decreased by nine percent. Even though it is expected that the fertility rate in Curaao will decrease in the future, as will be explained in the next part, the current drop in live births is sudden and exceptionally large: from 1,963 children in 2014 to 1,789 children in 2016. This is visible in the total fertility rate 4 (TFR) as well, which declined from 2.04 children per woman in 2014 to 1.74 children in 2016. To interpret these fertility statistics some background information and moreover a theoretical framework are needed. Empirical evidence in demographic research has established the well known demographical theory of demographic transition (Livi Bacci, 1997) This population transition model describes a transition, in several phases, fro m high to low levels of mortality as well as fertility, and the outcome of these developments on population growth. Part of this transition, which can span multiple decades, is a decline in TFR levels as high as 5 or more children per woman to levels (far) below the replacement level 5 of 2.1 children per woman. Many causes of fertility decline in populations worldwide have been identified over decades in demographic research. Snchez Barricarte (2017) fertility behavior takes place in a multile vel setting of biological, psychological, social, economic, cultural, and political conditions, the level of fertility observed in a country over time is the result of a complex interaction between many factors from different areas of life portant causes for fertility decline that have been identified are: mortality decline : in the past when child mortality was much higher than nowadays parents produced more children to ensure reproduction at higher level of child mortality economic develop ment : with the increase in economical welfare the necessity to have more children (as financial security and caretakers at old age) declined 4 The total fertility rate (TFR) indicates the average number of children a woman would bear if she survived through the end of the reproductive age span and experienced at each age a particular set of age specific fertility rates. 5 A TFR of 2.1 is considered replacement level fertility. At this level of fertility the female p meaning that the female population exactly replaces itself (under condition of continuation of current fertility and mortalit y rates) providing for sustenance of current population levels.

PAGE 9

education level : can affect preferences for fertility timing (when to have children), raise female autonomy, and in crease contraceptive use for example the emergence of the welfare state : the implementation of social security systems (e.g. healthcare, unemployment benefits, old age pensions) led to a reduced need for children to provide for economical and social securi ty at old age (Snchez Barricarte, 2017) In Curaao surely some, or perhaps all, of the fore mentioned causes of fertility decline will have children per wom an in the 1950s to a level close to 2.1 children per woman in the 1980s that has been practically maintained ever since. Many other variables have contributed to the historical, but also more recent, fertility decline in Curaao. For example, immigration o f foreign born women with different (lower) fertility levels, increased female labour force participation, and family planning initiatives have had an impact on the fertility level (CBS, 2014) Characteristics of the 2015/2016 fertility decline In this th eoretical and historical context a decline in fertility in Curaao is not surprising, but the abruptness and the magnitude of the recent decline in 2015 and 2016 raises questions on what caused such a decline. The size and age composition of the female po pulation Considering the female population in the reproductive ages, i.e. between 15 and 50 years of age, remained virtually identical in size for the last ten years would suggest that the number of births would remain stable, or change only very gradually because of a shifting age composition in the female population and because of current trends in fertility, as mentioned before. Because fertility rates vary over age (fertility rates are highest for women aged 20 34 years and are lower for women younger than 20 years or 35 years and older) it can be expected that the total number of children born changes gradually when the age composition of the female population shifts. However, the age composition of the female population in the reproductive ages in Cur aao has actually changed in favour of more births in 2015 and 2016: the female population with the highest fertility rates (aged 20 34 years) has increased, while at the same time the female population with the lowest fertility rates has decreased. In oth er words, if the level of fertility remained unchanged more children would have been expected to be born in 2015 and 2016. Therefore, the decline in live births must be primarily the result of a decline in fertility 6 and not of changes in the female popula tion size and age composition. Temporal fluctuations in number of births Then why the sudden drop in fertility? An examination of the distribution of live births over time provides information on temporal fluctuations in the number of births. Table 2 show s the percentage deviation for a given month from the average number of children born in that month. The average is calculated for the years 2011 2016. For example, in April 2013 the number of children born in Curaao was six percent higher than the averag e number of children born in April 2011 2016. The colors in table 2 indicate a positive (green) or a negative (red) deviation. The darker the color, the larger the deviation. 6 The term fertility refers to the p rocess of reproduction by members of a population. This process depends on the individual biological capacity to reproduce (fecundity) and on sexual behaviour (determined by societal standards and values, as well as individual choices towards having childr en) of the members of the population. The number of births in a given period is the result of this process.

PAGE 10

Table 2 Percentage deviation from monthly average num ber of live births in the period 2011 2016 2011 2012 2013 2014 2015 2016 January 8% 0% 5% 2% 0% 15% February 12% 16% 3% 9% 4% 1% March 5% 7% 3% 10% 3% 8% April 0% 3% 6% 6% 2% 1% May 1% 7% 12% 3% 5% 11% June 10% 3% 6% 15% 7% 8% July 3% 14% 9% 6% 7% 20% August 3% 9% 5% 8% 13% 1% September 10% 8% 5% 7% 14% 6% October 12% 2% 0% 4% 2% 11% November 12% 2% 25% 7% 12% 19% December 7% 19% 14% 1% 6% 17% Deviations occur in all years and appear to occur at random in m any cases, especially from 2011 to 2014. The causes of these deviations can vary widely and may remain unidentified. Also, in small populations small absolute fluctations can appear as relatively large deviations. But, the image in table 2 shows a quite di stinctive pattern in 2016 and, to a lesser extent, in 2015. The deviations in 2015 and 2016 are mostly negavtive, but the clustering of larger negative values in the third and fourth quarter of 2015 and the almost persistent negative values in the second, third and fourth quarters of 2016, stand out from the general picture. Quarterly fertility levels The number of births is not the best indicator for measuring a decline in fertility, because it does not take into account the number of women in the reprodu ctive ages and the age composition of this group, which both develop over time and determine the number of births. To control for these variables the total fertility rate (TFR) for each quarter 7 of the years 2011 to 2016 has been calculated and visualized in figure 3. The graph visualizes the changes in fertility by quarter for the given period. In the period of observation in Curaao the TFR is usually highest in the fourth quarter reaching levels as high as 2.5 children per woman and over, albeit declinin g over the years. The third quarter is normally characterized as the second most fertile quarter and the second quarter as the least fertile quarter. Clearly the TFR in the third and fourth quarter has dropped considerably in 2015 and 2016: from 2.06 in 20 14 to 1.65 children in 2015 and 2016 (Q3) and from 2.25 in 2014 to 1.86 in 2016 (Q4). The TFR in the fourth quarter has even declined continuously between 2011 and 2016, and by a large degree. The TFR in the second quarter has decreased as well in 2015 and 2016, but to a lesser degree. 7 The currently available data allows for the estimation of quarterly TFR, but not monthly TFR.

PAGE 11

Figure 3. Total Fertility Rate by quarter, Curaao, 2011 2016 Potential causes of fertility decline in 2015 and 2016 The timing of the 2015/2016 fertility decline occurs at periods that appear to coincide with two recent emerging outbreaks in the population of Curaao: the 2014/2015 chikungunya epidemic and the 2016 Zika epidemic. Chikungunya epidemic In the fourth quarter of 2014 a major epidemic of chikungunya in Curaao was registered. The Epidemiology & Research Unit of the Ministry of Public Health, Environment and Nature estimated that at the peak of the epidemic, in November/December 2014, about 20,000 persons (almost 13 percent of the population) were infected with the chikungunya virus (AD, 2014; NOS, 2014) The v irus can, among others, cause acute symptoms of high fever, severe joint pains, headache and rash in patients (PAHO, 2017) The apparent decline in number of births in 2015 starts nine months after the onset of the chikungunya epidemic and lasts five mont hs (see table 2). The number of births bounces back to (above) average levels in December 2015 and January 2016. This period coincides with the end of the chikungunya epidemic about nine months earlier in March 2015 (RIVM, 2016) The decline in births thus coincides in time with the Chikungunya epidemic in Curaao and raises the question of the possibility of an association between these two developments. Is it possible that a chikungunya infection can affect the decision of getting pregnant? The physical s ymptoms of the disease may have limited the probabilities of getting pregnant. Perhaps a rational choice was made to delay pregnancy untill after the epidemic by some. Nevertheless, the data merely shows how the decline in fertility follows the chikungunya epidemic in time and place. It does not provide any evidence for a causal relationship between the two. Zika epidemic In 2016 two short periods with rather large negative deviations in number of births occur, from May to July and from October to December (see table 2). These occurences partly coincide with another epidemic in Curaao, the Zika virus epidemic. The Zika virus causes similar symptoms in patients as chikungunya. Moreover, scientific evidence has been found that the disease may be transmittabl e from mother to child during pregnancy and can possibly result in serious health problems in babies

PAGE 12

(e.g. microcephaly) (PAHO, 2016) Because this epidemic spread through Latin America and the Caribbean region from October 2015 onwards, news on the possib le health risks for babies had already reached the population of Curaao at the time of the onset of the Zika epidemic on the island. In December 2015 the Pan American Health Organization (PAHO) published a first epidemiological alert on the possible rela tion between congenital anomalies and the Zika virus. The media in Curaao reported on the first confirmed case of Zika in Curaao in January 2016 also mentioning the suspected relationship. Given this information, it is not unlikely the Zika epidemic has caused couples to be cautious about family planning and possibly postpone having children. Figure 3 Suspected and confirmed Zika virus disease cases by week, Curaao, 2016 Source: (PAHO/WHO, 2017) A timeline of suspected and confirmed Zika virus disease cases by week in 2016 in Curaao is shown in figure 3. The two periods with the larger negative deviations in monthly births in 2016 (table 2) start approximately nine months after the first media reports on Zika in Latin Ameri ca and the Caribbean and approximately nine months after the first confirmed cases of Zika in Curaao respectively. However, only the second period of negative deviation starts nine months after the first reports on the possible relationship between Zika a nd birth defects in newborns in Brazil in november 2015 (PAHO, 2016) During the first period of negative deviation this information was yet unknown. The decline in births in this period therefore does not seem to coincide well with the Zika epidemic in Cu raao. Conclusion and discussion Natural population growth decreased considerably in 2015 and 2016 because of an increase in the number of deaths and a sharp decrease in number of live births. The decline in number of births was caused by declining fertil ity levels, mainly in the third and fourth quarters of 2015 and 2016, and not by changes in the size and age composition of the female population. These developments occurred during a period that saw the outbreak of a chikungunya epidemic and a Zika epidem ic in Curaao. Assuming the symptoms of both chikungunya and Zika, and moreover the potential health risks of Zika for pregnant women and babies, may be a crucial factor in deciding to have children, it is not unlikely that women or couples decided to post pone having children because of these epidemics. The decline in fertility as registered in 2015 and 2016 in Curaao partly coincides with the course and

PAGE 13

timing of these epidemics, and suggests a possible association. The fertility decline in 2015 coincides well with the timing of the chikungunya epidemic, but the fertility decline in 2016 only partly coincides with the timing of the Zika epidemic in Curaao. However, the Zika epidemic can be considered more likely to have affected fertility behaviour of cou ples because of the potential health risks for babies. Even though the results presented in this article suggest a possible association between both epidemics and the decline in fertility the results are by no means evidence for this hypothesis. Unidentif ied causes for a decline in fertility cannot be ruled out. In any case, a gradual decline in fertility is expected over time, but not as sharp as has been observed in 2015/2016. Whether the sharp decline in number of births was dependent on the chikungunya and Zika epidemics is subject to further research. Furthermore, future fertility trends should indicate the plausibility of the suggested relationship. Sources AD. (2014, December 20). Epidemie over piek heen. Antilliaans Dagblad CBS. (2014). Fertility in Curaao: a Census 2011 analysis. Modus Statistical Magazine 2 9. Livi Bacci, M. (1997). A concise history of world population (2nd ed.). (C. Ipsen, Trans.) Malden, Massachusetts: Blackwell Publishers. NOS. (2014, December 16). RIVM waarschuwt voor chik ungunya virus Retrieved from NOS: http://nos.nl/artikel/2009257 rivm waarschuwt voor chikungunya virus.html PAHO. (2016, March 28). Questions and Answers: Zika and pregnancy Retrieved from PAHO WHO website: http://www2.paho.org/hq/index.php?option=com_co ntent&view=article&id=11552%3Aquesti on and answers zika and pregnancy&catid=3986%3Azika virus infection&Itemid=41711&lang=en PAHO. (2017, April 7). Chikungunya Retrieved from PAHO WHO website: http://www2.paho.org/hq/index.php?option=com_topics&view=artic le&id=343&Itemid=4093 1 PAHO/WHO. (2017). Zika Epidemiological Report Curacao. March 2017. Washington D.C.: PAHO/WHO. RIVM. (2016). Surveillanceoverzicht van zikavirus (ZIKV), dengue en chikungunya in Europees en Caribisch Nederland en de overzeese Rijks delen. Bilthoven: RIVM. Snchez Barricarte, J. J. (2017). The long term determinants of marital fertility in the developed world (19th and 20th centuries): The role of welfare policies. Demographic Research 1255 1298.

PAGE 14

Capitalizing on Cruise tourism Glenda Varlack Cruise ships used to be considered as cruise liners that transport passengers from one destination/place to another. In this era they have repositioned themselves as floating vacation liners with all the e lements and social amenities that cruise tourist requires. According to the Cruise Lines International Association (CLIA) the demand for cruising has increased with 68 percent in the last 10 years 1 Cruise ship passengers are considered same day visitors. Same for just a day without spending the night in a collective or private accommodation within the destination visited 2 This category includes cruise passengers who arrive in a destination on a cruise ship and return to the ship as well as crew members. Cruise tourism has been fluctuating the last few years but trending in a positive direction for Curaao. In this article a closer look will be t aken at this segment of the tourism industry, the positioning of the cruise tourism compared to other Caribbean islands will be explored, and the economic impact it has on the island. This will be analyzed through the Business Research & Economic Advisors (BREA) triennial study 3 in conjunction with the Florida Caribbean Cruise Association (FCCA), which included 35 participating destinations throughout the Caribbean, Mexico and Central and South America. For this article a look will be taken at the top 20 de stinations. Data, method and definitions The analysis of the BREA study is a triennial study which started in 2006, followed up in 2009, and 2012. The study for 2015 was conducted in two parts. The first part entailed the collection of data that could be used to estimate the direct spending generated by cruises in each of the destinations. For the analysis it required that: 1. Surveys be designed and distributed for the purpose of obtaining passenger and crew expenditure data at each of the destinations, 2 Data on total passenger arrivals and port fees are collected for each of the destinations, and The second part focused on economic data, such as national income accounts, employment and income which have been collected for each destination. Furthermore, economic impact models have been developed to estimate the direct and indirect employment and income generated by the cruise tourism expenditures estimated in the first part. Definitions International tourism expenditure : as expenditure of outbound visitor s in other countries including their payments to foreign carriers for international passenger transport. It also includes any other payments or payments afterwards made for goods and services received in the destination of destination. The

PAGE 15

definition is mo re extensive than that of the travel expenditure in the Balance of Payments in which international passenger transport is not included. (~ World Tourism Organization, WTO) Onshore passenger visits : Onshore passenger visits were estimated by data provided b y the cruise lines which tracks the number of passengers and crew that disembark at each destination call. Cruise calls or cruise ship, port of call : is the premier stop from where cruise ships take on passengers for their cruise holidays. A port of call refers to a port where a ship halts so that passengers can embark and disembark appropriately. Cruise Ports in Curaao and positioning in the Caribbean ao has 3 locations where cruise ships can dock. The inner harbor has two wharfs namely the Mathey Wharf (Port of Willemstad), and the Motet Wharf (Radio Holland Curaao). The latter is used if there are 3 accommodates ships that are too large (above 70,000 Gross Registered Tonnage (GRT)) to enter the Santa Anna Bay (inner harbor) while moderate size cruise ships (70,000 GRT and less) dock in the inner harb or (table 1) 4 a capacity of more than 2,000 passengers. Times are changing and cruise ships are becoming larger and are carrying a greater capa city of cruise passengers. To be able to grow in this segment of industry Curaao must construct more piers to accommodate mega cruise ships (see table 1). The necessity of more mega piers that can handle mega cruise ships is evident especially during the high cruise season 5 Table 2 illustrates that the GRT of cruise ships is increasing. It is remarkable that in some years there have been fewer amounts of cruise calls, but more cruise passengers that visited the island. This in comparison to the years when there was more cruise Table 1: Classification of Cruise ship 8 Size Gross Registered Tonnage (GRT) Passenger Capacity Very s mall under 10,000 not exceeding 200 Small 10,000 20,000 200 500 Medium 20,000 50,000 500 1,200 Large 50,000 70,000 1,200 2,000 Megaship more 70,000 more than 2,000

PAGE 16

calls, but less cruise passengers. For example in 2012 there have been more visitors i.e. 436,068 cruise passengers, but less cruise calls (226), while in 2011 there has been a total of 246 cruise calls to the port of Curaao which b rought a total of 400,596 passengers. This is also true for 2013 as to 2014 (table 2). Most of the cruise ships that are being built lately are all above the 100,000 GRT 6 this fact must propel Curaao to prepare for this turn of events. There is already cost of investment of 75 million (NAf) and is projected to finalize by the end of 2017 7 Another critical point for the cruise industry for Curaao is that Curaao lies in the lower part of the Southern Caribbe an. Where the cruise ships sail in the Southern Caribbean is likely to be determined primarily by the size of the vessel 9 Cruises exploring the lower part of the Caribbean tend to be longer than a week, thus demanding more comfortability and space. Large ships call at islands with enough tourism infrastructures that have shore excursion to satisfy and amuse their guest. The itinerary in the Southern Caribbean include a combination of the ABC islands (Aruba, Bonaire and Curaao) plus St. Lucia, Barbados, A ntigua, Barbuda, Grenada and the Grenadines, and South American countries, but not always is Curaao included. It is probable that a cruise tourist have to take a longer flight and multiple connections to start a cruise in this area. The appeal of the prod uct Curaao could play an important role for cruise lines to choose Curaao as destination in their itinerary. Cruise tourism statistics For Curaao the segment of cruise tourism has certainly been on the rise (table 2). Between 2000 and 2015 there has been a 68 percent growth of cruise passengers. This overall growth has not been evident between 2000 and 2005 there was a drop of about 11 percent. In the successive years this has developed about four times as fast between 2005 and 2010 to about 42 percen t. And for the subsequent years (2010 2015) the amount of cruise passengers slightly decelerated in growth with 34 percent. An average of the passengers per cruise call shows a growth which overpowers the fluctuation through the years (figure 1). Each crui se ship carries an average amount of above 1,000 passengers. This has been solid from 2000 to 2012. From 2013 to 2015 the average passengers per cruise call has surpassed the 2,000 mark. The lowest average cruise passenger per cruise call has been register ed in 2001, with 1323 cruise passengers and the highest average was registered in 2014 with 2057 cruise passengers per

PAGE 17

cruise call. Cruise tourism expenditures According to the triennial analysis of the Business Research and Economic Advisors (BREA) th e cruise passengers and crew who had Curaao as destination generated a total of $51.0 million ($US) in cruise tourism expenditures on the island during the 2014/2015 cruise year. This is approximately 29 percent increase compared to in 2012. In 2006 this was $18 million ($US), so tourists are spending about 3 times more of what they used to spend. In 2015 a tourist has spent an average of about $100 ($US) every time he or she explores the island. In 2006 a cruise passenger has spent about $56 ($US) (=expen ditures/cruise passengers per year) in a day (Figure 2). This trend is beneficial for the island as the more cruise passengers visit the island the more income it generates for the island. Table 3: Total Cruise Tourism Expenditures in Curaao ($US Millions ) Year* Expenditures ($US millions) Change % 2006 $ 18 .0 n.a. 2009 $ 39.3 118.3 2012 $ 39.4 0.3 2015 $ 51 .0 29.4 Source: BREA report

PAGE 18

*Note: The BREA research for the Caribbean is done on a triennial basis. Employment in cruise tourism The cruise lin e business has generated about 903 job opportunities for residents in total employments in 2015, according to the BREA report. It more than doubled the amount of employment that was in effect in 2006 (420 total employments). This also shows that the more cruise passengers visit our island the more employment it generates, the more the island benefits. Cruise ships offer direct and indirect employment. Some of the direct employments in the Port are services including tugs, ship repair and maintenance, trans port, water delivery, waste management and many more. Indirect employment which can be derived from total employment minus direct employment is services such as taxis, retail shopping, excursions and other services. Table 4: Employment & Wages Year Direct Employment Direct Wage income ($US millions) Total E mployment Total Wage income ($US millions) 2006 250 $4.40 420 $7.50 2009 432 $7.50 748 $13.00 2012 424 $7.50 735 $12.90 2015 520 $9.60 903 $16.70 Source: BREA Report As shown in Table 4, the total cruise tourism expenditures generated direct employment for 520 residents which received $9.6 million in annual wages (2015). In the total employment the direct and indirect employment are included, a total of 903 jobs were generated and they rec eived an annual wage of $16.7 million. It is also observed that the wage income has more than doubled from 2006 to 2015. Cruise data comparisons To be able to comprehend where Curaao stands in the Caribbean, a comparison is done on the expenditure of cru ise tourism, onshore passenger visits, employment and the employee wage income in the cruise segment. Expenditures by cruise tourists The overall expenditure for a given trip refers to the total individual cruise tourist expenditure (not household expendit ure or the expenditure of a travel party). The expenditure is allocated to the main country of destination, no matter in which destination the service provider is based or where the turnover or added value was created. The overall expenditure of cruise tou rism in 2014/2015 runs from $38 million (US$) to $423 million (US$) (see table 5a). The 20 destinations combined generated $2.9 billion in direct expenditures in cruise tourism. Seven countries are over the $100 million mark, led by St. Maarten with $423 m illion (US$), followed by Bahamas, Cozumel, US Virgin Islands, Cayman Islands, Jamaica and Puerto Rico. This amounts to 72 percent of the total cruise tourism expenditures. Curaao, with its $51 million in cruise tourism expenditures, accounts for about 1. 7 percent among the top 20 destinations.

PAGE 19

According to the study the average expenditures of cruise passengers and crew focused on three categories, namely shore excursions, food and beverages and local crafts and souvenirs. Also jewelry and clothing were on the shopping list. Table 5a: Total Economy Expenditure of Cruise tourism by Destination, 2014/2015 Cruise year Table 5b: Passenger Onshore Visits, 2014/2015 Cruise year Rank Destination Destinations Total Cruise Tourism Expenditures ($US Millions) Destination Onshore Pa s sengers (Tho u sands) 1 St. Maarten $422.90 Bahamas 1 2,939.7 2 Bahamas $373.10 Cozumel 2,538 3 Cozumel $365.50 St. Maarten 1,854.4 4 US Virgin Islands $344.30 US Virgin Islands 1,839.7 5 Cayman Islands $207.60 Cayman I slands 1,446.3 6 Jamaica $198.60 Puerto Rico 2 1,393.9 7 Puerto Rico $198.20 Jamaica 1,349.1 8 Turks & Caicos $95.00 Turks & Caicos 879.0 9 Belize $86.30 Belize 867.6 10 St. Kitts & Nevis $84.30 Honduras 738.1 11 Honduras $73.00 St. Kitts & Nevis 676.5 12 Aruba $71.90 Ensenada 610.7 13 Dominican Republic $61.00 St. Lucia 603.2 14 Barbados $57.30 Barbados 2 554.4 15 St. Lucia $57.20 Aruba 546.6 16 Ensenada $52.70 Antigua & Barbuda 527.6 17 Curaao $51.00 Dominican Republic 2 480.6 18 Colombia $48.40 Curaao 476.7 19 Antigua & Barbuda $43.90 Guadeloupe 2 308.2 20 Guadeloupe $38.20 Colombia 2 306.6 Source: BREA report 1 Only includes passenger visits at Nassau and Freeport. 2 Includes passengers aboard both port of call a nd homeport cruise ships. Onshore Passengers Visits The amount of onshore passengers to each destination varies from about 2937 thousand to 307 thousands. The destination with the most onshore passenger visits is Bahamas followed by Cozumel and in third p lace is St. Maarten (see table 5b). Curaao positions at the 18 th place, with about 477 thousand onshore passenger visits, which is about 2 percent of the total top 20 onshore passenger visits. If the onshore passengers are compared to the top rank destina tion, it is viewed that Curaao acquires about 16 percent of what the top rank destination receives.

PAGE 20

Employment in cruise tourism One of the economic implications for cruise tourism has been employment. For the Caribbean it has certainly shown the extent of employment levels that cruise tourism can generate. The same islands that have gained more from cruise tourism expenditures also have benefitted the most in employed jobs in the cruise tourism sector. In this section the most employment in cruise touris m is led by Cozumel (9727 jobs), followed by St. Maarten, Bahamas, Jamaica, US Virgin Islands, Puerto Rico, and Cayman Islands respectively (see figure 2). Each have more than 4000 persons employed in this sector, which combined is more than 72 percent of employment among the top 20 countries. Twelve countries are below the 2000 employment of which Curaao (903 jobs) ranks at the penultimate destination with one of the least employment in this sector. Belize falls right above the 2000 employment and yet b elow the 4000 employment mark (2492 jobs).Table 6a provides the amount of the total employment. Figure 2: Total employment for 2015 Source: BREA report

PAGE 21

Table 6a: Total Employment by Destination for 2015 Table 6b: Total Employee Wage I n c ome by Destination for 2015 Rank Destination Total E mployment Destination Total Employee Wage Income ($US Millions) 1 Cozumel 9,727 St. Maarten $189.10 2 St. Maarten 9,259 US Virgin Islands $141.00 3 Bahamas 7,954 Bahamas $138.50 4 Jamaica 7,0 67 Cayman Islands $87.00 5 US Virgin Islands 6,397 Puerto Rico $75.00 6 Puerto Rico 5,209 Cozumel $61.00 7 Cayman Islands 4,454 Jamaica $46.10 8 Belize 2,492 Aruba $29.20 9 Dominican Republic 1,914 Turks & Caicos $29.10 10 Barbados 1,845 Beliz e $26.50 11 Aruba 1,716 Barbados $19.50 12 Turks & Caicos 1,654 Curaao $16.70 13 Honduras 1,585 St. Lucia $11.70 14 St. Lucia 1,422 St. Kitts & Nevis $11.20 15 Ensenada 1,370 Antigua & Barb uda $11.10 16 St. Kitts & Nevis 1,293 Ensenada $9.50 17 Antigua & Barbuda 1,170 British Virgin I slands (BVI) $8.70 18 Colombia 1,089 Dominican R epublic $8.00 19 Curaao 903 Honduras $7.80 20 Puerto Vallarta 757 Colombia $6.90 Source: BREA report Average Employee Wage Income The cruise tourism employs a broad array of workers from Corporate and Shore Operations Employment which involves the Accounting/Finance Department, Maintenance & Purchasing Department, Sea Operations Department, Advertising/Collateral Department, Information Technology Department, Documentation Department, Sales and Reservations Department, Ground Services Department and Human Resources Department etc. to jobs that cater to the cruise tourist when it is on shore. The total average employee wages income ranges from $6.9 million (US$ ) to $189.10 million (US$) (see table 6b). St. Maarten takes the lead with the most earned in employee wages followed by 2 other

PAGE 22

countries surpassing the $100 million (US$) amount, the US Virgin Island ($141 million) and Bahamas ($138 million) respectively countries ($940.4 million) in this segment. Another important factor is the avera ge employee wage income per total employment. For instance Cozumel is at the top of the total employment (9,727), in employee wages it earned only $61 million, which is about $6,271 (figure 3) for each employment for 2015. St. Maarten is at the top of the total average employee wage income with $189.1 million and ranks second in total employment (9,259). This places St. Maarten at an average wage income per employment of $20,423 in 2015. If a comparison is done between these two wages there is a discrepancy in the amount of wage an employee from Cozumel receives versus an employee of St. Maarten. A St. Maarten employee earns more wages per year. Curaao ranks on the 19 th place in total employment, but in average employee wage income it has earned $16.7 milli on. The average wage income per employment for Curaao is $18,494 in 2015 (see figure 3). This is slightly lower than St. Maarten but still higher than Cozumel, about three times higher. Figure 3: Employee wage income per total employment by destination for 2015 Note : C ountries are in the same order as in table 6b (Average Total employee wage income/Total employment= Employee wage income per employment) (Curaao is nr. 12) Conclusion The cruise tourism segment shows that countries that rank in the t op range (7) of expenditure likewise fall in the top of onshore passenger visits, also in the top employment and employee wage income received. These destinations are considered as high volume destinations. Despite being high volume destinations this not n ecessarily means that they always rank on the first place, e.g. St. Maarten ranks at the top in expenditure and employee wage income, but ranks lower in other indicators like onshore passengers and employment.

PAGE 23

Cruise tourism in Curaao has been on a growth trend from 2005 to 2015, with the investment in the that cruise tourism has to offer. Endnotes 1. The Cruise Industry: Global Reach, Global Impact 2014; 1 ; November 2016 2. Recommendations on Statistics of International Migration, Revision 1, Statistical Papers, Series M, No. 58, United Nations, New York, 1998, Glossary. 3. BREA reports, HYPERLINK "http://www.f cca.com/research.html" http://www.f cca.com/research.html ; November 2016 4. CPA Port Dire ctory 2014, HYPERLINK "http://fliphtml5.com/jape/oguy/basic" http://fliphtml5.com/jape/oguy/basic Published by Wouter, 29 September 2014 5. Rif Seaport Curaao, for the tourists and the Curaao community, HYPERLINK "http://www.curports.com/news/r if seaport curacao for the tourists and the curacao community/" http://www.curports.com/news/rif seaport curacao for the tourists and the curacao community/ ,Published on July 11, 2014 6. http://maritimematters.com/future ships/ 7. Signature Under Loan S econd Mega Pier, article in Curaao chronicle; http://curacaochronicle.com/economy/signature under loan second mega pier/ ; November 2016 HYPERLINK "http://www.curports.com/cruise/cruise terminals/" http://www.curports.com/cruise/cruise terminals/ Nov ember 2016 8. Cruise Travel, cruise vacation magazine, August 2003 9. Southern Caribbean Cruise Tips, by Jayne Clark, Cruise Critic contributor; http://www.cruisecritic.com/articles.cfm?ID=13 67

PAGE 24

Food Insecurity, the 4 th primary objective of the Household Budget Survey ; a brief introduction of this methodological concept Solange Bomberg Introduction The purpose of this article is to introduce the reader brief ly to an increasingly acclaimed research and policy purpose of the Household Budget Survey (HBS) especially in developing countries, namely the reliability and relevan ce requirements of the HBS are the Sustainable Development Goals and a paragraph on the strengths and shortcomings of the HBS in researching and analyzing food in security The article ends with a few closing remarks. One should bear in mind that the scope and purpose of this article are such that p resentation and analysis of results, in any way, shape or form, fall outside the realm of this article. Household Budget Surveys (HBS) : four primary objectives In most countries food consumption data are collected through a variety of household budget surveys (HBS) also called Household Consumption and Expenditure Surveys (HCES) In this article the terminology income, expenditure and consumption. have one or more of the following three primary objectives: to measure poverty, to derive consumption patterns required for the calculation of consumer price indices (CPI) and to provide input for the compilation of the national accounts. insecurity indicators, thus creating a fourth primary objective.

PAGE 25

W hat is food insecurity? Food security, the opposite of food insecurity, is defined by the World Bank as: "access by all people at all times to enough food f exists when all people, at all times, have physical, social and economic access to sufficient, safe and nutritious food that meets their dietary needs and food preferences for an act Smith, Dupriez and Troubat 2014). In other words, food insecurity occurs when a person (or a household, or a country) does not (always) have physical, social and economic access to sufficient, safe and nutritious food that meets his or her dietary needs and food preferences for an active and healthy life. Reliability and relevance regarding Food Insecurity when conducting a Household Budget Survey A reliabili ty and relevance assessment is a crucial requirement in order to conduct a H ousehold B udget S urvey (HBS) successfully, in order to achieve the specific goals one wants to achieve, whether it is related to poverty resea rch, CPI, National Accounts or Food I nsecurity. Assessing the relevance of the HBS means that the survey should meet the information needs. In the case of food (in)security, sur vey relevance depends on the indicator that the researcher is interested in, so what he or she wants to measure with the HBS questionnaire: 1. the economic vulnerability of the respondent to food insecurity, 2. the diet quantity or 3. the diet quality. A s tudy of Smith et.al ( 2014) sh ows that it is the easiest to measure economic vulnerability (by calculating the percentage of expenditures spent on food) and the most difficult to measure diet quality. nly the first indicator is being measured, by gathering data on income and on food expenditures Assessing the reliability of the HBS consists of assessing how the information is collected, i.e. whether the survey design and method complies with good pract ice. Reliability of the HBS can be assessed based on seven areas of investigation: 1. Recall period for at home food data collection: recall periods greater than two weeks (such as the consumption or food expenditures. 2. Modes of food acquisition: it is recommended that the HBS collect data on food purchases, food consumed from own production, and food received in kind. 3. Completeness of enumeration of either food acquisition or food consumption is important. Not making a clear distinction between a cquisition and consumption in the questionnaire design may result in incomplete reporting. 4. Comprehensiveness of the at home food list. It is recommended to collect data on all of the types of food and beverages that make up the modern human diet. For examp le if using a set of 14 basic food groups, each food group must be represented by at least one item in the survey questionnaire. 5. Specificity of the at home food list. Specificity of the food list refers to the degree of detail with which food items are cla ssified. It is recommended that the food list be as specific as possible.

PAGE 26

6. Quality of data collected on food consumed away from home: the data collected sho uld be as complete as possible, representing a variety of places of consumption and a broad view of t he specific foods and dishes consumed. 7. Accounting for seasonality in food consumption is vital. Food Insecurity in the context of the Sustainable Development Goals One should keep in mind that in researching food insecurity through the HBS the 17 Sustainable Development Goals ( guideline for w orld development over the period 2016 till 2030. The 17 SDGs build on the 8 MDGs (Millennium Development Goals), a UN world improvement and transformation framework with 8 specific goals for the period 2000 till 2015 1 ous set of goals for world improvement and transformation, as can be seen in the UN poster. 1 equality and empower women; 4. reduce child mortality; 5. improve maternal health; 6. combat HIV/AIDS, malaria and other diseases; 7. ensure environmental sustainability; 8. develop a global partnership for development. http://www.un.org/millenniumgoals/ and http://www.mdgmonitor.org/

PAGE 27

Source: http://www.un.org/su stainabledevelopment/blog/2015/12/sustainable development goals kick off with start of new year/ For the Caribbean sub region the food and nutrition security challenges can be addressed through the consumption of healthy, diversified diets that incorporate more locally produced foods. Sustainable agricultural systems are required to achieve this. building blocks to achieve food security in a household, a country or a region. (Fletcher & Raney, 2016) s between hand and 4, 5, 8 and 9 on the other hand By educating people ( SDG 4), investing in rural development (SDG9), creating economic growth and employment ( SDG 8) and establishing social protection systems, e.g. gender equality (SDG 5) SDG 2), good nutrition (good health an d well being, SDG 3) and enough money to buy sufficient food (no poverty SDG 1 ) can be achieved. Furthermore, a vital aspect of sustainable agricultural systems is the sustainable management and use of natural resources, suc h as energy, water and land, which are critical inputs to agricultural production and this is 7, 12, 14 and 15. When it comes to managing the impact of climate change (SDG 13) on agriculture, the Caribbean region faces an even grea ter challenge. And from a regional or an international perspective, global partnership (s) for sustainable development (SDG17) is vital in enhancing the food security of nations. Food Insecurity as part of the methodology & goals of the HBS: strengths and shortcomings The use of household budget surveys for compiling and analyzing data on the food ( in ) security among st people (individuals, households, countries) can be especially interesting in developing countries, based on 4 main strengths: 1) are a source of multiple, policy relevant and valid measures of food (in ) security These are: (a ) hous ehold food energy deficiency; (b ) dietary diversity, a measure of diet quality; and (c ) the percent of expenditures on food, a measure of vulnerability to food deprivation. These correspond with the 3 indicators addressed earlier in this article in the paragraph regarding Food Insecurity when conductin : a) diet quantity, b) diet quality and c) economic vulnerability 2) allow multilevel monitoring and targeting : within country (neighborhoods, regions, social economic classes types and sizes of households) national, regional and amongst all developing countries. Furthermore, by matching the food data with various demographic characteristics of households, they can also be used to identify who the food insecure individuals, households and groups are. 3) Through causal analysis of the HBS data, policy makers and program designers can obtain vital information for effective actions to reduce food insecu rity.

PAGE 28

4) G iven that food insecurity manifests itself at household and individual levels, as the data on expenditures are collected directly from households themselves, they are likely to be more reliable than those derived from data collected at more aggregate levels. Notwithstanding the above mentioned strengths, there are also some shortcomings related to the use of ho usehold budget surveys for measuring food insecurity : 1) T he low frequency of 2) T he high costs, time and expertise required to undertake an HBS successfully. Especially in developing countries these barriers can become an almost unsurmountable challenge, taking into account the limited human and financial resources of these countries. 3) In the HBS, usually data are not collected on the access to food by individuals within households but on the access to food by households. 4) A lthough reasonably reliable estimates of food ( in ) security can be obtained through HBS data estimates may be biased as a result of various systematic, non sampling errors. C losing remarks Measuring Food Ins ecurity is an important and interesting concept to include in the objectives and methodology of the Ho usehold Budget Survey, as it addresses and integrates health, education, wealth and environment development goals of individuals, households, neighborhoods, nations, regions, contine nts and the world This is even more so for developing countries, like for instance Curaao. Even though the Household Budget Survey (HBS) that is currently being conducted by the Central Bureau of Statistics Curaao the 4 th primary it is a realistic possibility that this HBS can be a stepping stone for mor e research in the future amongst the inhabitants of Curaao (hous eholds and individuals) into this topic. With the results of ng in one of the three head In the meantime one should bear in mind that a n important key to achiev e food security in developing nations now and for the futur e is by enabling technology is only one part of the puzzle. Small farmers also need training and resources to grow these enhanced seeds, and access to stable markets that offer them a fair price for their crops. 2 So a bottom up approach and integrating peopl e, planet and profit are crucial in order to attain food security and other sustainable development goals 2 Source: http: //www.thedailybeast.com/articles/2010/01/25/5 questions for bill gates the full interview.html

PAGE 30

Literature /So u rces Information on the Sustainable Development Goals of the United Nations: http:/ www.un.org/sustainabledevelopment downloaded March 6 th 2017 Information on the Millennium Development Goals of the United Nations: http:/www.un.org/millenniumgoals/ and http:/ www.mdgmonitor.org/ downloaded March 6 th 2017 Interview with Bill Gates by the Daily B east 2010 : 5 Questions for Bill Gates: The Full Interview http://www.thedailybeast.com/articles/2010/01/25/5 questions for bill gates the full interview.html Lystra Fletcher Paul and Terri Raney nutrition security and sustainable agricultural FOCUS, Issue 1/January March 2016 Smith, Lisa C. Keynote Paper: The use of household expenditure surveys for the assessment of food www.fao.org Smith, Lisa C., Olivier Dupriez and Nathalie Troubat data collected in national ho Network (IHSN), February 2014, www.surveynetwork.org

PAGE 31

Het intermediair verbruik van de landsoverheid van Curaao, 2011 2015 Lorette Ford Inleiding Intermediair verbruik oftewel de aankoop van goederen en diensten, is een belangrijk onderdeel van de uitgaven van de overheid. Bij intermediair verbruik (soms ook aangeduid als intermediaire kosten of verbruik van goederen en diensten ) gaat het om de producten die in de verslagperiode zijn verbruikt in het productieproces, gewaardeerd tegen aankoopprijzen Dit kunnen al of niet in de verslagperiode aangekochte grondstoffen, halffabricaten en brandstoffen zijn, maar ook diensten zoals communicatiediensten, schoonmaakdiensten en diensten van externe accountants. De aankoop van duurzame goederen, dit zijn goederen met een verwachte verbruik. Deze goederen worden als investering aangeduid. H et verbruik van deze in vesteringsgoederen behoort eveneens niet tot het intermediair verbruik maar tot de afschrijvingen. De aankoop van goederen en diensten kunnen zwaar drukken op de lasten van de overheid. Het zijn ook kosten waarop, indien deze goed worden bewaakt bespaard kan worden. In dit artikel zal het intermediair verbruik voor de jaren 2011 2015 van de landsoverheid Curaao nader uitgelicht worden. Voor de totstandkoming van dit artikel zijn de cijfers van de concept jaarrekeningen van Curaao en van de Financile Management Rapportages gebruikt. De cijfers van de uitgaven zijn gedefinieerd volgens de regels van het System of National Accounts 1993 (SNA 1993). Allereerst zal het intermediair verbruik in een percentage van de totale uitgaven van de overheid berekend worden. Daarna zal het intermediair verbruik per hoofdfunctie belicht worden. Verder zal een specificering van het intermediair verbruik naar kostensoort beschreven worden.

PAGE 32

Definities Intermediair verbruik: het verbruik (kosten) van goederen en diensten, al dan niet getransformeerd, gedurende het productieproces van een instantie om, aan het einde van dit proces, tot een eindproduct te komen. De personeelskosten (brutolonen en salariss en, overwerktoelagen, vakantietoelagen etc.) en de afschrijvingen op vaste activa worden echter van het inter mediair verbruik uitgesloten. Functionele classificatie: deze bestaat uit 10 hoofdfuncties (groepen) en wordt door het CBS gebruikt om de inkomsten en uitgaven van de overheid te groeperen. Totaal intermediair verbruik per jaar In 2011 bedr aagt het intermediair verbruik van de overheid 207 ,6 miljoen ANG (tabel 1) In 2012 zijn deze kosten gestegen naar 212 ,6 miljoen ANG, een stijging van 2,4 procent. Dit bedrag is in 2013 met bijna 5 procent verminderd tot een waarde van 202 ,2 miljoen ANG. Bij de opmaak van de begroting van 2013 van de landsoverheid Curaao is ge constateerd dat tot dan toe onvoldoende synergie effecten waren behaald uit het s amengaan van de twee voormalige bestuurslagen, het land de Nederlandse Antillen en het Eilandgebied Curaao. Dit traject is in 2013 in uitvoering gebracht en loopt nog. Hierbi j zijn de materiele lasten van de overheid in samenwerking met het Stichting Overheid Accountantsbureau (SOAB ) en het M inisterie van Financin onderzocht. Uit deze inventarisatie bleken direct al bepaalde besparingsmogelijkheden. In de kostencategorien ad vieskosten, vergaderkosten en presentiegeld, vervoer en reiskosten, telefoon en faxkosten zijn de besparingen het grootst. Ondanks dit traject is h et intermediair verbruik in 2014 ten opzichte van 2013 gestegen met 30,6 miljoen ANG I n 2015 is het intermediair verbruik verder gestegen tot een waarde van 23 1,3 miljoen ANG een stijging van 1 4 4 procent. Tabel 1 Intermediair verbruik van de landsoverheid van Curaao (in mln ANG) 2011 2012 2013 2014 2015 Intermediair verbruik 207 6 212 6 202 2 2 32,8 23 1,3 Totale uitgaven 1 7 02 6 1 692 0 1 682 9 1 698 5 1. 8 25 8 In % van de totale uitgaven 1 2 2 1 2 6 1 2 0 1 3 7 12 7 Intermediair verbruik per hoofdfunctie In tabel 2 wordt het intermediair verbruik voor de jaren 2011 tot en met 2015 per hoofdfunctie weergegeven. De hoogste uitgaven zijn geregistreerd voor A lgemene en centrale diensten. D it geldt voor alle vijf jaren met een gemiddelde van 54, 4 miljoen ANG per jaar.

PAGE 33

zoals de Staten, de Raad van Advies en de Algemene rekenkamer. De laagste uitgaven i n 2011 zijn g enoteerd voor C ultuur en recreatie. Voor de overige jaren heeft H andel, nijverheid, landbouw en visserij het laagste intermediair verbruik. De enige groep waar het intermediair verbruik in de beschouwde jaren een daling laat zien is Onderwijs. In 2015 is v oor Onderwijs het intermediair verbruik in vergelijking met 2011 met 18 procent afgenomen van 23,6 miljoen ANG naar 19,3 miljoen ANG. Als gekeken wordt naar de gemiddelde kosten over de periode 2011 tot en met 2015 dan heeft Handel, nijverheid, landbouw en visserij de laagste kosten. Gemiddeld bedragen deze 3,3 miljoen ANG per jaar. Tabel 2 Intermediair verbruik per hoofdfunctie (in mln ANG) Hoofdfunctie 2011 2012 2013 2014 2015 Algemene en centrale diensten 48 9 53, 9 43, 8 65, 9 59, 5 Landsverdediging 5, 3 6, 5 7, 3 5, 4 6, 4 Openbare orde en veiligheid 37, 2 29, 9 28, 2 30, 7 28, 8 Verkeer en vervoer 8, 2 5, 9 25, 0 25, 8 26, 4 Handel, nijverheid, landbouw en visserij 7, 3 2, 2 2, 0 2, 3 2, 9 Onderwijs 23, 6 23, 5 21, 2 20, 6 19, 3 Cultuur en recreatie 4, 9 3, 8 3, 0 3, 6 3, 0 Sociale voorzieningen 22, 8 22, 7 22, 9 25, 9 23, 9 Volksgezondheid, volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en miliebescherming 26, 7 27, 7 18, 0 19, 7 23, 7 Overig 22, 6 36, 6 30, 7 32, 8 37, 5 207, 6 212, 6 202, 2 232, 8 231, 3 Intermediair verbruik naar kostensoort Tabel 3 toont het intermediair verbruik voor diverse kostensoorten. Voor 2011 blijkt kantoorexploitatie een aandeel van 21 procent te hebben gevolgd door huisvesting met 20 procent. In 2012 heeft kantoorexploitatie weer het hoogste aandeel, namelijk 26 procent gevolgd door huisvesting met 23 procent. In 2013 heeft huisvesting het hoogste aandeel (21 procent) en kantoorexploitatie het 2 e hoogste aandeel ( 18 procent ) In 2014 het hoogste aandeel het tweede hoogste aandeel. Worden de gemiddelde kosten per jaar per kostensoort in beschouwing genomen dan heeft kantoorexploitatie het hoogste intermediair verbruik namelijk 44,0 miljoen ANG gevolgd door huisvesting met 43, 2 miljoen ANG. Openbaar vervoer heeft met een gemiddeld e van 11,9 miljoen ANG de laagste gemiddelde kosten.

PAGE 34

Tabel 3 Intermediair verbruik per kostensoort (in mln ANG) Kostensoort 2011 2012 2013 2014 2015 Personeel van derden 15, 2 11, 0 10, 6 11, 2 12, 3 Eigen personeel 32, 4 32, 6 27, 8 15, 8 16, 8 Huisvesting 40, 6 48, 9 42, 9 42, 3 41, 1 Kantoorexploitatie 43, 0 55, 1 36, 8 40, 2 44, 9 Onderwijs, sport, sociale zekerheid en volksgezondheid 22, 9 17, 4 19, 2 22, 0 21, 9 Openbaar vervoer 9, 7 8, 2 7, 7 19, 0 15, 1 Openbare werken, faciliteiten & diensten 12, 3 8, 9 23, 7 23, 9 27, 9 Overig 31, 5 30, 5 33, 5 58, 4 5 1, 3 207 6 212, 6 202, 2 232, 8 23 1 3 Verdere specificatie van het intermediair verbruik per kostensoort in 2015 Het intermediair verbruik kan verder uiteengezet worden naar verscheidene kostensoorten. Onderstaand volgt een overzicht van deze kostensoorten. Personeel van derden meer dan driekwart uit inhuur van personeel (78%) 16 procent uit kosten van rechtsbijstand, 4 procent uit stagiaires en vakantiejobs en 2 procent uit vertalings en vertolkingskosten. Eigen personeel De voornaamste presentiegelden (18%), reis en verblijfkosten (16%), vervoer (14%) en represen ta tie en voorlichting (11%). Huisvesting in 2015 vooral uit huur van gebouwen en terreinen (38%), verbruik van nutsvoorzieningen (37%), onderhoud van gebouwen en terreinen (13%) en huur van duurzame roerende goederen (4%). Kantoorexploitatie Wanneer gekeken wordt naar het intermediair verbruik voor kantoorexploitatie voor 2015 valt op dat het intermediair verbruik voor al uit advieskosten ( alle kosten verbonden aan het inwinnen van advies zoals juridische kosten en consultancykosten) (30%), onderhoud kantooruitrusting ( 27 %), telefoon en faxkoste n (1 7 %) kleine inventarisgoederen (11%) en huur en l ease van kantooruitrusting (5%) bestaat.

PAGE 35

Onderwijs, sport, sociale zekerheid en volksgezondheid Hier bestaat het intermediair verbruik voornamelijk uit verzorging van ouden van dagen (75%), bijdrage sociale vormingsplicht (10%), onderwijs schoolvoeding (3%) en onderwijs leermiddelen (2%) Openbaar vervoer De kosten voor openbaar vervoer bestaan grotendeels uit vervoer leerlingen en buitenschoolse activiteiten (47%), huur en lease van vervoermiddelen (22%), onderhoud van voertuigen (14%) en brandstofkosten (4%). Openbare werken, faciliteiten en diensten Hier bestaat het intermediair verbruik voornamelijk onderhoud waterwerken (26%) en onderhoud wegwerken (22%), Overig e kosten van gedetineerden van de gevangenis, de pupillen van Justitile Jeugd Inrichting acht Conclusie Bij intermediair verbruik gaat het om de producten die in de verslagperiode zijn verbruikt in het productieproces, gewaardeerd tegen aankoopprijzen. Dit kunnen al of niet in de verslagperiode aangekochte grondstoffen, halffabricaten en brandstoffen zijn, maar ook diensten zoals communicatie en schoonmaakdiensten. De afschrijvingen op vaste activa behoren niet tot het intermediair verbruik. In 2011 bedraagt h et intermediair verbruik van de overheid 207,6 miljoen ANG. In 2015 is het intermediair verbruik gestegen met 8 procent naar 234,0 miljoen ANG. Kijken we naar het intermediair verbruik per hoofdfunctie dan heeft hoofdfunctie 10, algemene en centrale diensten het hoogste intermediair verbruik. Dit geldt voor alle vijf jaren (2011 2015) met een gemiddelde van 54,4 miljoen ANG per jaar. bedragen 3,3 miljoen ANG per jaar. Bij het met een gemiddeld e van 43,0 miljoen ANG de hoogste kosten heeft voor de periode 2011 tot en met 2015. Bij een analyse van het intermediair verbruik voor kantoorexploitatie voor 2015 valt op dat deze voornamelijk uit advieskosten (alle kosten verbonden aan het inwinnen van advies zoals juridisch e kosten en consultancykosten) (30%), onderhoud kantooruitrusting (27%), telefoon en faxkosten (17%) en kleine inventarisgoederen (11%) bestaat. terreinen (38%), verbruik van nutsvoorzieningen (37%), onderhoud van gebouwen en terreinen (13%) en huur van duurzame roerende goederen (4%).

PAGE 36

Bronnen Concept J aarrekening Curaao 2011 tot en met 2015 Directie Financin Financile Management Rapportage, december 2014 en december 2015, Directie Financin System of National Accounts 1993, Eurostat, IMF, OECD, UN, Worldbank

PAGE 37

Labor I nformal ity in Curaao : Analysis from the Labor Force Surve y 2014 2015 Irlice Jansen Abstract Labor informality comprises persons ow n ing informal businesses as well as people who work under informal conditions in formal or informal business es The size of labor informality in Curaao, measured through labor force survey s was 32.5 percent ( 95% confidence interval [CI] 30.6 34.4% ) of the employed population in 2014 and 32.6 percent ( 95% CI 30.6 36.0%) of the employed population in 2015. The proportion of men and women engaging in labor informality was fairly equal in both years T he median age of those engaging in labor informality was lower than those working under formal conditions, but this difference in age was statistically not signi ficant Furthermore, data of the LFS showed that the majority of the employed youth population ( 15 24 years ) ; the majority of the persons who have an elementary education as their highest level of education ; the majority of the persons having an elementary occupation (unskilled workers) ; and the majority of persons who earned NAf. 1,000 (Netherlands Antillean guilder) per month or less worked under informal condition s in 2014 and 2015. Introduction In both developing and developed countries the modern or formal sector is being transformed by global integration and shifts in economic policies (ILO, 2013). Non standard contractual arrangements or informal jobs are replacing full time employment with formal working arrangements. In Curaao, the number of the employed population increased with 4.3 percent in 2015 in comparison to 2014 (Jansen, CBS 2016). The largest increment in employment occurred among young people (15 24 years) and the increase was the greatest for the flexible economic positions, such as wo rkers in temporary services and other types of flexible work arrangements, such as work ers through employment agencies. Labor informality compromises both persons owning informal businesses as well as people who work under informal conditions in formal or informal businesses (Hussmanns, 2004 a ). Informal employment plays an important role for employment creation, income generation and poverty reduction in many countries (Hussmanns, 2004b). According to the International Labour Organization (ILO), labor informality accounts for a substantial portion of emp loyment (ILO, 2013). Therefore, development of statistics on labor informality could help to give more insight in labor statistics. Possibly, it could serve as indicative information for the imbalance be tween economic growth and employment /unemployment which has been occasion ally visible in Curaao (Jansen, Varlack, 201 7 & Hek, Dare 2016 ). Lake (2007) found that in 2005, 21 percent of the employed population in Curaao engaged in labor informality Furthermore she found that more women were working under informal conditions in comparison to men and that more than three quart of the workers engaging in labor informality were 35 years and older. In this article, t he size of labor informality in Curaa o in 2014 and 2015 and the characteristics of workers engaging in this type of labor will be presented

PAGE 38

Methodology Statistics on the size and characteristics of labor informality were produced by using data collected through the Labor Force Survey (LFS) 2014 and 2015 The methodology of the LFS has been described in detail labor market of Curaao: Labor Force Survey 2014 2015 (Jansen, CBS 2016). In short, the LFS is a sample survey held among household s in Curaao in the months September and October and the study population includes non institutionalized men and women residing for three months or more or planning to stay for three months or longer on the island. The results of the LFS are weighted i n order to make statement s about the entire non institutionalized population aged 15 years and older (also known as the working age population). The use of LFS or other household surveys, establishment surveys or censuses, or mixed surveys (combination o f both household and establishment survey) proved to yield valuable information for measuring informality in d ifferent countries (ILO, 2013). Questions about e.g. whether a business is registered at the Curaao Chamber of Commerce and Industry (KvK) or a w orker have a written contract of employment were used to determine if a person works informally or own s an informal business In the LFS 2014 and 2015, o ne type of informal business and three types of informal employment in formal or informal businesses were measured ( Box 1). For more information on the components of these types of informality, please see the section definitions. D escriptive analyse s (proportions) were used t o e stimate the size of labor informality T o identify characteristics of workers en gaging in labor informality, square and independent samples t est s (m edian test, Mann W hitney U test, and Kruskal Wallis test) were used. Confidence I ntervals (CI) and Inter Quartile R anges (IQR) were calculated to indicate the precision of the estimates. C omplex sample analyses were used in order to take into account weighting procedures and a ll an alyses were performed using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) version 20 and RStudio. D efinition s Components of labor informality: Labor Informality Informal business (enterprises) 1 Own account workers employers in the informal sector Informal employment 2 Employees in the formal or informal sector who have informal employment 3. Contributing family workers in the formal or informal sector 4. Employees in households who have informal employment Box 1. Components of labor informality

PAGE 39

1 : Own account workers and employers employ ed in their own informal sector. E nterpri ses that are not registered at the Curaao C hamber of Commerce and Industry (KvK), or who do not have a vendor permit or enterprises that are in the process of registration at the KvK, but do not have some form of bookkeeping. 2: Employees in formal or informal enterprises without a formal contract (employment arrangement) with employer, or who do not receive a salary slip, or who could be dismissed by the employer without dismissal arrangements 3: Contri buting family worker s in formal or informal en terprises The informal nature of their job is due to the fact that contributing family workers usually do not have explicit, written contracts of employment, and that their employment is usually not subject to e.g. labor legislation social security regul ations (ILO, 2013) 4: Employees holding informal jobs as domestic workers employed by households According to the 17 th I nternational C onference of Labor S tatisticians (ICLS) guidelines, employees are considered to have informal jobs if their employment relationship is, in law or in practice, not subject to national labor legislation, income taxation, social protection or entitled to certain employment benefits. Results Size of labor i nformality The size of the employed population in Curaao was 59,295 persons in 2014 and 61,823 persons in 2015 (Table 1). Of these employed population s d ata about labor ( in ) formality were available for 5 6,531 persons in 2014 and 59,272 persons in 2015 The size of informality was 32.5 percent ( 95% CI 30.6 34. 4 ) of the employed population in 2014 and 32.6 percent ( 95% CI 30.6 34.6 %) of the employed population in 2015 Table 1 show that the share of the employed population that works informally is the highest among casual worker s /freelancer s In 2014 and 2015, a bout nine of every 10 persons (91.8%) who work as a c asual worker or freelancer worked without a formal employment arrangement with their employer, or did not receive a salary slip or could be dismissed by the ir employer without dismissal arrangements. Table 1. I nformality among employed population in Curaao by economic position, Sept. Oct. 2014 and 2015 Total employed population Employed population with data on ( in ) formality Working under informal conditions Percentage of informality Economic position 2014 2015 2014 2015 2014 2015 2014 2015 Employer 1,875 1,104 1, 264 1,104 98 92 7.8 8.3 Self employed 4,681 5,264 4, 127 3,938 866 614 21.0 15.6 Employee in permanent service 37,063 38,393 36,883 37,923 7,130 7,439 19.3 19.6 Employee in temporary service 7,496 9,220 7,399 8,998 4,053 4,462 54.8 49.6 Casual worker/freelancer 6,092 6,511 6,092 6,350 5,593 5,832 91.8 91.8 Other 1 766 958 766 958 623 866 81.3 90.4 Unknown/not reported 1,322 373 Total 59,295 61,823 56,531 59,272 18,363 19,306 32.5 32.6 1 Other include e.g. trainee, workers through an employment agency, unpaid family worker

PAGE 40

The lowest share of informality in 2015 was among employers and own account workers A total of 8.3 percent of employer s and 15.6 percent of self employed workers were not registered at the KvK, or did not have a vendor permit, or their enterprise were in the process of registration at the KvK, but did no t have some form of bookkeeping at the moment of the LFS. Characteristics of labor informality Gender The percentage of women working under informal conditions was slight higher than the percentage of men working under informal conditions in 2014 as well as in 2015 ( Table 2). However, this difference in gender was statistically not significant in both ye ars In 2014, 34. 0 percent ( 95% CI 31.4 36 8 ) of the employed women population engaged in labor informality, while 30. 8 ( 95% CI 28.1 33 6 ) percent of the employed men population worked under informal conditions In 2015, these figures were respectively 33.1 percent ( 95% CI 30.4 36.0%) and 32.0 (29.1 35.0%) percent f or women and men Furthermore t he distribution of gender among persons working under informal condition s was fairly population This confirms the fact that there were no gender difference in the proportion of persons engaging in labor informality. Of the persons engaging in labor informality in 2015, 46.9 percent were m en and 53.1 percent were women. T he distribution of men and women were respectively 45.7 percent and 54.3 percent. Age T he median age of the employed population engaging in labor informality ( 2014: 42.0 y ears, IQR 32 .0 52.0 year s ; 2015: 43 .0 years, IQR 31.0 52 .0 years ) was lower than the median age of those working under formal conditions ( 2014: 45.0 years, IQR 35.0 53 .0 years ; 2015: 45.0 years, IQR 34.0 53.0 years ). However, this difference in age was statistically not significant. In 2014 and 2015 t he greatest proportion s of persons engaging in labor informality were in the age group 45 54 years (24.6% in 2014 and 26.1% in 2015 ; Figure 1 ) 1 But note that also a high proportion of persons working under informal conditions in 2014 we re in the age group 35 44 years ( 24.1% ) 1 In all figures in this article, the bars follow the sequence given in the legend on the right side of the figure. For instance in Figure 1, in 2014, in the category formal: the first bar represents the age group 15 24 years, followed by age group 25 34 year and so on. The last bar represents the age group 65+ years. Table 2. Percentage of employed population working under formal and informal conditions by gender, Sept. Oct. 2014 and 2015 2014 2015 Gender Formal (95% CI) Informal (95% CI) Formal (95% CI) Informal (95% CI) Men 69.2 (66.4 71 9 ) 30.8 (28.1 33 6 ) 68.0 (65.0 70.9 ) 32.0 (29.1 35.0) Wom en 66 0 (63.2 68 6 ) 34.0 (31.4 36 8 ) 66.9 ( 64.0 69.6 ) 33.1 (30.4 36.0) CI = Confidence Interval

PAGE 41

Table 3 presents the proportion of persons working under formal and informal conditions within a specific age group. The majority of the youth employed population (15 24 years) works under informal conditions while for the other age groups, the majority of the employed population works under formal conditions. In 2014 and 2015, t h e proportion of the youth engaging in labor informality ( 2014: 62.5% 95% CI 54.0 70.3; 2015: 59.2%, 95% CI 50.5 67.3) was significant higher than the proportion of youth working under formal conditions Education A great proportion of persons working under informal conditions had the first stage of the second level as their highest level of education (39.3% in 2014 and 37.6% in 2015), followed by those with a second stage of the second level of education ( 28.4% in 2014 and 31.1% in 2015 ). The first sta ge of the second level of the second education. Table 3 Percentage of employed population working under formal and informal conditions by age group, Sept. Oct. 2014 and 2015 2014 2015 Age group Formal (95% CI) Informal (95% CI) Formal (95% CI) Informal (95% CI) 15 24 years 37.5 (29.7 46.0) 62.5 (54.0 70.3) 40.8 (32.7 49.5 ) 59.2 (50.5 67.3 ) 25 34 years 67.5 (62.9 71.8) 32.5 (28.2 37.1) 67.5 (62.6 72.0) 32.5 (28.0 37.4 ) 35 44 years 68.6 (64.4 72.6 ) 31.4 (27.4 35.6) 69.9 (65.4 74.1 ) 30.1 (25.9 34.6 ) 45 54 years 73.0 ( 69.5 76.2) 27.0 (23.8 30.5) 70.5 (66.7 74.0) 29.5 (26.0 33.3 ) 55 64 years 67.9 (63.6 72.0) 32.1 (28.0 36.4) 68.1 (63.5 72.3 ) 31.9 (27.7 36.5 ) 65+ years 55.7 (44.9 66.0) 44.3 (34.0 55.1) 72.0 (61.1 80.8 ) 28.0 (19.2 38.9 ) CI = Confidence Interval *Caution should be taken when interpreting these results, as the numbers in this age category are low. This is due to the fact that this age category is presented for the first time, as a result of changing policies on the age of retirement in Curaao. Figure 1 Percentage of formal and informal sector by age groups

PAGE 42

T able 4 presents the share of perso ns working under formal and informal conditions according to their highest level of education. The majority of the employed population who were following a current daytime education at the moment of the LFS in 2014 as well as in 2015 was working under informal conditions (68.2% in 2014 and 63.4% in 2015). This was also the case for those with an elementary education as their highest attained educational level. Further results in table 4 show that the percenta ge of the employed population engaging in informality decreased with increasing level of highest attained education. Among those with the highest attained educational level (third level), 16.7 percent and 15.6 percent worked under informal condition in 201 4 and 2015, respectively. Occupation The greatest share of the persons engaging in labor informality consisted of persons with an elementary occupation (unskilled workers) followed by service and sales workers (Figure 2 ). Of the workers engaging in labor informality in 2014, 25.1 percent comprised unskilled workers and 21.9 percent comprised service and sales workers. These figur es were respectively 26.0 percent and 23.6 percent in 2015. Table 4 Percentage of employed population working under formal and informal conditions by highest level of education, Sep Oct. 2014 and 2015 2014 2015 Education Formal (95% CI) Informal (95% CI) Formal (95% CI) Informal (95% CI) Current daytime education 1 31.8 (20.1 46.3) 68.2 (53.7 79.9) 36.6 (25.5 49.4) 63.4 (50.6 74.6) No education --48.1 (28.8 68.0) 51.9 (32.0 71.2) Elementary 1 37.6 (29.8 46.0) 62.4 (54.0 70.2) 39.3 (30.8 48.5) 60.7 (51.5 69.2) Second level, first stage 1 61.2 (57.6 64.6) 38.8 (35.4 42.4) 61.7 (57.9 65.4) 38.3 (34.6 42.1) Second level, second stage 1 71.4 (67.9 74.6) 28.6 (25.4 32.1) 68.9 (65.2 72.4) 31.1 (27.6 34.8) Third level 1 83.3 (80.0 86.2) 16.7 (13.8 20.1) 84.4 (81.0 87.4) 15.6 (12.6 19.0) CI = Confidence Interval 1 Current daytime education = currently attending a daytime education Second level, first stage = VSBO, HAVO years 1+2, VWO years 1+2 or equivalent Second level, second stage = HAVO years 3+4+5, VWO years 3+4+5+6, SBO, MBO or equivalent Third level = HBO, WO, and postdoctoral or equivalent -A distinction between the possible in 2014. These percentages are therefore not presented.

PAGE 43

When looking at the developments within an occupation group, the majority of the persons with an elementary occupation work ed u nder informal conditions (Table 5) In 2014, 61.7 percent of the unskilled workers engaged in labor informality, while in 2015 this figure was 60.3 percent. For the craft and related trades workers, about half worked informa lly in 2014 (47.0%) and 2015 (49.1%). Table 5 Percentage of employed population working under formal and informal conditions by occupation, Sept. Oct. 2014 and 2015 2014 2015 Occupation Formal (95% CI) Informal (95%CI) Formal (95% CI) Informal (95% CI) Armed forces ----Managers 87.7 (83.0 91.3) 12.3 (8.7 17.0) 88.6 (82.8 92.6) 11.4 (7.5 17.2 ) Professionals 81.6 (76.1 86.0) 18.4 (14.0 23.9) 84.7 (79.2 89.0) 15.3 (11.0 20.8 ) Technicians and associate professionals 80.4 (75.9 84.3) 19.6 (15.7 24.1) 84.0 (79.6 87.6) 16.0 ( 12.4 20.5 ) Clerical support workers 72.2 (66.8 77.1) 27.8 (22.9 33.2) 73.6 (68.1 78.5) 26.4 (21.5 31.9 ) Service and sales workers 63.5 (58.9 67.9) 36.5 (32.1 41.1) 59.7 (54.7 64.5) 40.3 (35.5 45.3 ) Skilled agricultural, forestry and fishery workers ----Craft and related trades workers 53.0 (46.6 59.4) 47.0 (40.6 53.4) 50.9 (43.7 58.1) 49.1 (41.9 56.3 ) Plant and machine operators, and assemblers 69.5 (60.2 77.4) 30.5 (22.6 39.8) 66.3 (56.9 74.5) 33.7 (25.5 43.1 ) Elementary occupations 38.3 (33.0 43.9) 61.7 (56.1 67.0) 39.7 (34.2 45.5) 60.3 (54.5 65.8 ) CI = Confidence Interval -The number in this category is low. The corresponding percentage is therefore not presented. Figure 2 Percentage of formal and informal sector by occupation

PAGE 44

Industry T he biggest share of the informal sector comprised persons working (18.7% in 2014 and 18.3% in 2015), followed by ctivities of households as employers; undifferentiated goods and services produ cing activities of households for own use Table 6 gives an o verview of the share of persons in the formal and the informal sector according to their ctivities of households as employers; undifferentiated goods and services produ cing activ ities of households for own use under informal conditions in 2014 (98.8%) and 2015 (97.0%). These percentages imply that almost all employed population works informally and in the industry around 40 percent engage in labor informality.

PAGE 45

Table 6. Percentage of employed population working under formal and informal conditions by economic activity, Sep t. Oct. 2014 and 2015 2014 2015 Economic activity Formal (95% CI) Informal (95% CI) Formal (95% CI) Informal (95% CI) Agriculture, forestry, fishing, mining, and quarrying ----Manufacturing 74.8 (67.5 80.9) 25.2 (19.1 32.5) 76.5 (68.1 83.2 ) 23.5 (16.8 31.9 ) Electricity, gas, steam and air conditioning supply 94.0 6.0 82.5 17.5 Water supply; sewerage, waste management and remediation activities 80.4 19.6 91.3 8.7 Construction 44.7 (36.6 53.1) 55.3 (46.9 63.4) 41.8 (33.3 50.7 ) 58.2 (49.3 66.7 ) Wholesale and retail trade; repair of motor vehicles and motorcycles 63.9 (58.9 68.6) 36.1 (31.4 41.0) 65.8 (60.7 70.6 ) 34.2 (29.4 39.3 ) Transportation and storage 73.5 (64.9 80.7) 26.5 (19.3 35.1) 73.2 (64.0 80.8 ) 26.8 (19.2 36.0) Accommodation and food service activities 60.2 (53.2 66.8) 39.8 (33.2 46.8) 59.6 (52.1 66.6 ) 40.4 (33.4 4 7.9 ) Information and communication 75.9 24.1 81.0 19.0 Financial and insurance activities 86.0 14.0 85.1 (78.6 89.9 ) 14.9 (10.1 21.4 ) Real estate activities ----Professional, scientific and technical activities 83.1 16.9 80.4 19.6 Administrative and support service activities 55.1 (46.4 63.5) 44.9 (36.5 53.6) 53.1 (44.5 61.5 ) 46.9 (38.5 55.5 ) Public administration a nd defence; compulsory social security 78.6 (72.2 83.8) 21.4 (16.2 27.8) 86.5 13.5 Education 85.8 14.2 83.4 16.6 Human health and social work activities 75.5 (69.5 80.7) 24.5 (19.3 30.5) 76.2 (69.8 81.6 ) 23.8 (18.4 30.2 ) Arts, entertainment and recreation 60.3 (47.0 72.3) 39.7 (27.7 53.0) 53.5 (39.3 67.1 ) 46.5 (32.9 60.7 ) Other service activities 58.0 (43.5 71.2) 42.0 (28.8 56.5) 51.6 (37.6 65.4 ) 48.4 (34.6 62.4 ) Activities of households as employers; undif ferentiated goods and services pro ducing activities of households for own use 1.2 (0.2 8.2) 98.8 (91.8 99.8) 3.0 97.0 Activities of extraterritorial organizations and bodies ----CI = Confidence Interval -The number in this category is low. The corresponding percentage is therefore not presented. 95% CI could not be calculated by R.

PAGE 46

Income The majority of the persons working in the informal sector earn lesser than the majority of the persons working in the formal sector. In 2015, 58.2 percent of the persons engaging in labor informality had an income of 2000 guilders or lower per month, whil e in 2014 this figure was 61.6 percent (Figure 3). For the persons working under formal conditions in 2014 and 2015, 27.6 percent and 30.3 percent respectively earned 2000 guilders or lower per month. Furthermore, when looking at the results within an income group (Table 7), around 75 percent of the persons who earned less than 1000 guilders per month in 2014 and 2015, worked under informal conditions. Among those who earned between 1001 2000 guilders per month 39.9 percent engaged in labor informality in 2015, while in 2014 almost the same proportion (37.6%) worked informally. Table 7. Percentage of employed population working under formal and informal conditions by income group, Sept. Oct. 2014 and 2015 2014 2015 Income per month Formal (95% CI) Informal (95% CI) Formal (95% CI) Informal (95% CI) NAf. 0 500 21.6 78.4 25.4 (16.6 36.8 ) 74.6 (63.2 83.3 ) NAf. 501 1000 25.5 (19.9 32.1) 74.5 ( 67.9 80.1) 25.1 (19.1 32.2 ) 74.9 (67.8 80.9 ) NAf. 1001 2000 62.4 (58.5 66.1) 37.6 (33.9 41.5) 60.1 (55.8 64.2 ) 39.9 (35.8 44.2 ) NAf. 2001 3000 77.3 (72.7 81.4) 22.7 (18.6 27.3) 80.7 (75.7 8 4.9 ) 19.3 (15.1 24.3 ) NAf. 3001+ 86.2 (83.6 88.4) 13.8 (11.6 16.3) 84.5 (81.5 87.0) 15.5 (13.0 18.5 ) NAf = Netherlands Antillean guilder 95% CI could not be calculated by R Figure 3 Percentage of formal and informal sector by income groups

PAGE 47

Discussion and c onclusion Globally, t he size of informal labor market varies from an estimated 4 6 percent in h igh income countries to over 50 percent in low income countries (World Bank G roup, 2014) The average percentage of informal employment in Latin America and the Caribbean was 46.5% in 2015 (ILO, 2016) In Curaao, t he size of labor informality in 2014 was 32. 6 percent and in 2015 it was fairly similar, being 23.5%. Labor informality plays an important yet a controversial role as it provides jobs and reduces unemployment. Nevertheless, in many cases jobs in the informal sector are low pa id and the job security is poor (World Bank Group, 2014) Indeed about three of every four persons who earned 1,000 guilder s per month or less in Curaao in 2014 and 2015 worked under informal conditions Labor informality c ould support business activity on the one hand, but on the other hand it takes along loss of national regulations compliance, s uch as labor protocols and tax. It is well known that the size and role of the informal sector increases during economic downturns and periods of economic adju stment and transition. Labor market theory suggests an increase in informal activities as a result of economic turmoil, since informal employment can act as a buffer when people are laid off in the formal sector and need to find new job opportunities (OECD 2016). Statistics on the economy of Curaao showed a negative economic growth in 2013 and 2014 ( 0.8% and 1.1%, respectively ; CBS, 2016 ), while a slight growth has been estimated in 2015 (0.3%; CBS, 2016) In addition, preliminary data of the Central Bank of Curaao and St. Maarten suggest that economic growth in Curaao remained flat in 2016 (0.0%; CBCS, 2017) In measuring the size of labor informality it should be kept in mind that this can be estimated differently depending on how the concept of informality is operationalized within a country and what empirical information is relevant and available for the particular purpose. As previously mentioned the use of LFS proved to yield valua ble information for measuring informality in different countries (ILO, 2013). Therefore, data of the LFS was used to measure labor informality in Curaao Nevertheless, all methods to measure labor informality have their advantages and disadvantages I n the LFS respondents ga ve answers to questions regarding their e.g. status on the economic position Given the fact that the information is self reported, one should bear in mind that the question concerning economic position is prone to multiple forms of i nterpretation. For instance, a respondent can consider him according to the definition of the Central Bureau of Statistics (CBS) Curaao worker/freelancer I n order to minimalize this possible misinter pretation, experienced interviewers conducting the fieldwork of the LFS were yearly trained in the methodology of the study to assure consistency in data collection. In conclusion, the size of labor informality in Curaao measured in 2014 and 2015 was fairly equal t he proportion of men and women engaging in informality is fairly similar and the median age of those engaging in informality is statistically the same as those working under formal conditions Furthermore, t he greatest proportion of persons engaging in labor informality in 2014 and 2015 in Curaao are in the age group 45 54 years; and/or have the first stage of the second level as their highest level of education; and/or consist of persons with an elementary occupation (unskilled workers) ; an d/or comprised persons working in the i ndustry and /or consist of persons who earn les s than 2000 guilders per month.

PAGE 48

Moreover the majority of the employed youth population (15 24 years); the majority of the persons who have an elementary education as t heir highest level of education; the majority of the persons having an elementary occupation; and the majority of persons who earned NAf. 1,000 guilder s per m onth or less worked under informal conditions in 2014 and 2015.

PAGE 49

References Central Bureau of Statistics, Curaao (2016). Curaao GDP by sector and industry 2000 2015. Retrieved August 1, 2016 from http://www.cbs.cw/website/statistical information_229/item/economy amp finances tables 2015_178.html Central Bank of Curaao and St. Maarten (2016). Economic developments in 2016 and outlook for 2017 http://www.centralbank.cw/developments 2016 outlook 2017 Modus Statistisch Magazine Jaargang 14, No. 2, pp 9 30 Hussmanns, R. (2004a). Defining and measuring informal employmen. R etrieved September 9, 2016 from http://www.ilo.org/public/english/bureau/stat/download/papers/meas.pdf Hussmanns, R. (2004 b ). Measuring the informal economy: From employment in the informal sector to informal employment. Retrieved Sept e mber 9 2016 from http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/ --dgreports/ --integration/documents/publication/wcms_079142.pdf International Labor Organization (2013). Measuring informality: A statistical manual on the informal sector and informal employment. Retrieved September 9, 2016 from http://www .ilo.org/global/publications/ilo bookstore/order online/books/WCMS_222979/lang -en/index.htm International Labor Organization (2016). 2016 Labor overview of Latin America and the Caribbean. Retrieved December 16 2016 from http://www.ilo.org/global/about the ilo/newsroom/news/WCMS_538067/lang -en/index.htm Jansen, I. (2016). Supply side of the labor market of Curaao: Labor force s urvey 2014 2015 Willemstad, Curaao: Centra l Bureau of Statistics, Curaao. Jansen, I. & Varlack G. (2016). Economic growth and labor market in Curaao, 2013 2015. Modus Statistisch Magazine Jaargang 14, No. 3 Lake, Z. (2007). The informal sector in Curaao, Bonaire and St. Maarten. Modus Statistisch Magazine Jaargang 7, No. 2, pp 24 28 Organisation for Economic Co operation and Development (2017). Informal Employment and the Economic Crisis. Retrieved January 4, 2017 from http://www.oecd.org/dev/poverty/informalemploymentandtheeconomiccrisis.htm World Bank Group (2004). Concept of Informal Sector. R etri eved October 26, 2016 from http://lnweb90.worldbank.org/eca/eca.nsf/Sectors/ECSPE/2E4EDE543787A0C085256A940073F4E4 ?OpenDocument

PAGE 50

G ebiedsvergelijking als instrument voor de meting van ruimtelijke processen Rene Gabriela Inleiding De dichotomie stad platteland is een oud en bekend concept binnen het ruimtelijke gedachtengoed Het staat voor het essenti l e verschil dat bestaat tussen de stad ( als modern, dynamisch en druk) en het platteland ( als tradi ti oneel, rustig en weinig veranderend) Thans komt het voor dat in vele westerse landen de tegenstelling tussen stad platteland aan het vervagen is ( Wim Derksen 2013 ) In de praktijk blijkt dit vaak het gevolg te zijn van het indringen van stedelijke elementen ( stedelijke nederzettingspatronen, stedelijke leefpatronen ) in het landelijke gebied D aarom wordt di t proces in dit artikel aangeduid met de term verstedelijking van het platteland. Het gevolg van dit proces is dat het platteland (delen er van) een mix van stedelijke en landelijke elementen wordt d at anders van karakter is dan het landelijke gebied dat het voorheen was. Dit legt een uitdaging op aan de overheid i mmers voor een effectief management van stad en platteland zal zij zich moeten buigen over de vraag of en zo ja, onder welke voorwaarden d eze verstedelijking toelaatbaar is en tot welke grenzen D it v raagstuk is ook voor Cura ao van belang Dit vanwege het feit dat in het vigerend ruimtelijke beleid van Curaao voorschriften zijn opgenomen met betrekking tot het behoud van het landelijke gebied ( Eilandgebied Curaao 1995 ) Gezien het ruimtelijke karakter van dit onderwerp is de inhoudelijke benadering hiervan voorbehouden aan de ruimtelijke sector. Een aspect dat wel v oor het statistisch e veld relevant is is om meetbaar te maken of en in hoeverre zich een proces van verstedelijking van het Curaao se platteland aan het voltrekken is. In dit artikel wordt een methode aangereikt waarin dit door vergelijking van gebieden kan worden nagegaan E e n punt van beschouwing Gesteld moet worden dat d e traditionele fysieke en functionele verschillen die tussen stad en p latteland gelden op Curaao duidelijk waarneembaar zijn H et platteland is een gebied met een landelijk karakter gevormd door open landschappen d ie begroeid zijn met typische vegetatie met verspreide bebouwing in lage dichtheden en her en der verspreid e kernen van aaneengesloten bebouwing (dorpen) Gecombineerd met de stranden die aan de zuidkust voorkomen, heeft dit gebied naast de woonfunctie, een recreatieve en natuurlijke waarde.

PAGE 51

Het platteland vormt een schril contrast met het stedelijk e gebied Het stedelijke gebied is dicht bebouwd in een omgeving waar vele open ruimtes vegetatie en soms zelfs glooiingen zijn weggehaald om het stadsleven meer ruimte te geven en om het beter te laten functioneren in haar rol van een commercile zakelijk e en bestuurlijk centrum van het eiland Het stedelijke gebied bevat ook een significante woonfunctie. W a a r gesproken wordt over de verstedelijking van het platteland betekend dit niet dat het om een snel en massaal proces gaat noch impliceert dit het compleet wegvallen van het bestaande fysieke of functionele onderscheid tussen stad en platteland Wel moet het worden gezien als een continu proces van een ( vaak langzaam verlopende ) vermindering van de verschillen tussen deze gebieden op vele terreinen van het maatschappelijk leven welke met de tijd een ander beeld gaat opleveren van het gebied d at ooit de typische kenmerken had van een platteland Een indicatie voor het al dan niet voorkomen van een verstedelijking van het platteland wordt verkregen als via gebiedsvergelijking kan worden nagegaan hoe ver gebieden van elkaar staan. Op dit punt spitst de methode die hie r aan de orde komt zich toe Methodiek Momenteel bestaat op Curaao geen uitgewerkte methode voor de vergelijking van gebieden. Hoewel dit soort methodes in de rest van de wereld voor handen zijn, dient terughoudendheid te worden betracht bij het overnemen hiervan voor toepassing in de lokale situatie Vaak steunen dit soort methodes op omstandigheden die specifiek gelden voor het land waarin ze ontwikkeld zijn o f voor de taken waarvoor ze zijn ontwikkeld. Ze zijn daarom niet zomaar uitwisselbaar. Als een eerste aanzet is voor dit artikel een simpele methode ontwikkeld voor gebiedsvergelijking Met het accent op simpel, is h et vooruitzicht dat deze methode kan worden gevalideerd en verder uitgewerkt voor algemene toepassing O nderstaande figuur is de tabel kop die wordt gebruikt voor de gebiedsvergelijking en weer spiegelt de stappen die in het model worden gevolgd Figuur 1: gebiedsvergelijking stap 1 Kolom 1 Kolom 2 Kolom 3 Kolom 4 Kolom 5 Variabele Indicator Scores indicatoren Verschil scores stad platteland Aanduiding verschil/overeenkomst (+/ ) stad p latteland Bron: C entraal Bureau voor de Statistiek Curaao In dit artikel wordt d e gebiedsvergelijking uitgevoerd voor het ja a r 2001 Dit wa s een censusja a r waar v oor veel gegevens beschikbaar zijn die bewerkt zijn voor het niveau van geocodezones en buurten (deze gebiedseenheden zijn te herleiden naar de gebieden stad en platteland) De keuze voor 2001 is dat voor het jaar 2011 ( meest recente censusjaar), de ze bewerking en nog niet volledig zijn uitgevoerd of gedocumenteerd In de ze methode wordt d e gebieds vergelijking in twee stappen uitgevoerd In stap 1 (weergegeven in figuur 1) word t per indicator het verschil in scores tussen stad en platteland berekend De omvang van dit verschil in scores wordt gebruikt om te bepalen hoe ver stad en platteland

PAGE 52

( voor de betreffende indicator ) van elkaar staan E en klein verschil in scores tussen stad en platteland betekent dat deze gebieden voor de betreffende indicator dicht bij elkaar liggen en daarmee een overeenkomst met elkaar vertonen. Een groot verschil in scores betekent dat deze gebieden, voor deze indicator ver van elkaar liggen en daarmee een verschil met elkaar vertonen. Centraal hier bij staat de vraag wanneer een verschil in scores a ls klein of als groot moet worden beschouwd In dit voorbeeld wordt g ekozen voor een maat van 10% D e interpretatie hierbij is dat een verschil in scores tussen stad en platteland d at kleiner is dan 10 % van de score van de stad (de stad wordt als vaste punt genomen) een overeenkomst tussen deze gebieden vertegenwoordig t. Anderzijds vertegenwoordig t een verschil in scores d at groter is dan 10% van de score van de stad een verschil tussen stad en platteland 1 Het ligt voor de hand dat de keuze van deze maat arbitrair is omdat met dit model nog geen ervaring is opgedaan. Om een beter beeld te krijgen van de werking van deze maat z al bij de uitvoering van dit model verderop in dit artikel, worden aangegeven wat er gebeurt als de bredere maat van 15% word t gehanteerd Waar in de vorige stap de situatie voor de individuele indicator en w erd beschouwd, wordt i n stap 2 het inzicht verder opgebouwd om tot een beeld te komen v oor de stad en platteland als gehe e l Hiertoe word en alle in stap 1 genoteerde punten van overeenkomst en a l le genoteerde punten van verschil gesommeerd waarna de uitkomsten van deze sommatie me t elkaar worden geconfronteerd H et model wordt uitgebreid conform onderstaande tabel. Figuur 2: gebiedsvergelijking stap 2 Kolom 6 Kolom 7 Kolom 8 Aantal in kolom 5 genoteerde punten van overeenkomst Aantal in kolom 5 genoteerde punten van verschil Verschil kolom 6 en 7 = eindsaldo Bron: C entraal Bureau voor de Statistiek Curaao Het eindsaldo in kolom 8 vormt een maat voor hoe ver stad en platteland als leefgebieden van elkaar staan. W aar het saldo groter is dan 0 ( beteken d dat er meer punten van overeenkomst dan punten van verschil zijn ) is de indicatie dat er sprake is van verstedelijking van het platteland Waar het eind saldo kleiner is dan 0 ( beteken d dat er meer punten van verschil dan punten van overeenkomst zijn ) is de indicatie dat het platteland niet of nauwelijks door een proces van verstedelijking gaat A fbakening van de Cura aose stad en platteland Binnen d it model schuilt nog n aspect dat nodig moet worden belicht voordat tot uitvoering van de gebiedsvergelijking kan worden overgegaan Het gaat om de vraag welke gebieden precies tot de stad en welke tot het platteland be horen Deze vraag komt naar voren omdat een officile afbakening van stad en platteland thans ontbreekt Er zijn wel enkele kaders die in deze genoemd kunnen worden namelijk : 1 Belangrijk is hierbij aan te geven dat het verschil in scores tussen de indicatoren van stad en platteland een positieve waarde, maar ook een negatieve waarde kan aannemen (als de score van een indicator voor het platteland groter is dan van de stad) Waar een negatieve waarde uitkomt, wordt de beoordeling nog steeds gent op de maat van 10%, maar deze maat wordt gespiegeld (krijgt een negatieve lading) om aan de b eoordeling te kunnen voldoen. De toepassing van deze spiegeling leidt ertoe dat een verschil kleiner dan 10% van de hoogste score een verschil tussen stad en platteland vertegenwoordigd, en een verschil groter dan 10% van de hoogste score een overeenkoms t tussen stad en platteland.

PAGE 53

De indeling van Cura ao naar eerste district (of stadsdistrict) tweede district en derde district Deze indeling gaat uit van de ruimtelijke morfologie van stad en platteland 2 Het probleem met de ze indeling (zie figuur 3, pagina 7) is dat het nooit is aangepast aan de aanhoudende stedelijke groei van Willemstad gedurende de laatste decennia Door dit gebrek aan actu a l iteit i s deze indeling voor de gebiedsvergelijking niet te gebruiken De CBS indeling naar de gebieden stad uitbreiding stad west en oost (zie figuur 4 pagina 7 ). De indeling sluit niet voldoende aan op de huidige ruimtelijke situatie van Curaao Vooral de toegepaste Daarom zal ook deze indeling niet worden gebruik t voor de gebiedsvergelijking. Bij gebrek aan een adequate ruimtelijke indeling van stad en platteland zal in dit artikel een eigen indeling worden gentroduceerd Een kn e lpunt dat zich h ierbij voordoet is dat hoewel stad en platteland oude begrippen zijn, nog steeds geen eenduidigheid bestaat over de definiring hiervan ( S ociaal en cultureel planbureau, 2006 ) Vooral het platteland blijkt in de omschrijvingen die hiervoor worden gehanteerd sterk benvloed te zijn door de optiek van degene n die dit ge bied beschouw en In de ene definitie worden cultuurhistorische elementen naar voren gehaald ( factoren zo als samenhorigheid en de waarde die wordt gehecht aan tradities), terwijl in andere definities het sociaalgeografische perspectief wordt belicht (openhe id van landschappen en de aanwezigheid van natuur). Een meer objectieve benadering van stad en platteland sluit aan op het begrip dichtheid. In Nederland is d it begrip opgenomen in de zogenaamde omgevingsadressendichtheid ( www.cbs.nl ) Dit wordt omschreven als het aantal adressen in een straal van 1 km rondom een adres. Op basis van dit begrip zijn vijf klassen van stedelijkheid onderscheiden, waarvan de klassen met de laagste dichtheden tot platteland zijn gerekend. Op Curaao bestaat een degelijke classificering niet. Wel wordt in het Eilandelijk ontwikkelingsplan (EOP) gewerkt met toegestane dichtheden van 20 woningen/ha (omgerekend is dit 2000 woning/km 2 ) voor gebieden die zijn bestemd als stedelijk woongebied en 3 woning/ha (omgere kend is dit 300 woninge n /km 2 ) voor gebieden die zijn bestemd als landelijk woongebied. Met deze waarden van het EOP kan worden gesteld dat alle gebieden die een dichtheid hebben van hoger dan 300 woningen/ km 2 tot het stedelijke gebied behoren en alle gebie den die onder deze waarde liggen to t het landelijk gebied behoren. De bestaande ruimtelijke morfologie neemt de gebieden Willemstad, Bandariba en Bandabou als aparte eenheden Voor deze gebieden gelden op dit moment woningdichtheden zoals in onderstaande wordt gepresenteerd. 2 De ruimtelijke morfologie van stad wordt gekenmerkt door aaneengesloten bebouwing, hoge dichtheden en de verweving tussen wonen en werken. Voor het platteland geldt als kenmerk de openheid van landschappen, afgewisseld met bebouwing in lage dichtheden en verspreid e clusters van bebouwing in hogere dichtheden. Deze aspecten zijn zichtbaar te maken op een kaart, aan de hand waarvan de grens tussen stad en platteland kan worden aangegeven.

PAGE 54

Tabel 1: Woningdichtheden van Willemstad, Bandariba en Bandabou gebied Willemstad Bandariba Bandabou woningdichtheid 416 72 51 Bron C entraal Bureau voor de Statistiek Curaao Uitgaande van de normatieve dichtheden en de onderscheiden gebieden wordt de onderstaande indeling naar stad en platteland gepresenteerd. Figuur 3: Indeling ruimtelijke structuur Curaao, naar stad en platteland Bron C entraal Bureau voor de Statistiek Curaao Feitelijk bestaat h et Curaaose platteland uit twee delen namelijk de landelijke gebieden van Bandariba en Bandabou. Doordat het om twee fysiek verschillende gebieden gaat, z ullen in de uit te voeren gebiedsvergelijking deze gebieden apart worden genomen 5 De gebiedsvergelijking I n de census van 2001 is informatie over de volgende variabelen verzameld : de bevolking; de economie (inkomens ) ; het onderwijs; de huisvesting (woonverblijven) ; de situatie van huishoudens

PAGE 55

Uit de procedures van de methode welke in het voortgaande is uitgelegd en op basis van de inhoud van de variabelen en indicatoren uit de census van 2001 (Censausatlas, Willemstad 2001) is onderstaande tabel voortgekomen Tabel 2 : Gebiedsvergelijking stap 1 Variabele Indicator Scores indicatoren Verschil scores en Aanduiding verschil/overeen komst (v/o)* * Bevolking Bevolkingsomvang 87031 20611 22719 66420 64312 v v Sexratio 84.7 89.0 89.3 4.3 4.6 o o Demografische Druk 52.5 54.6 50.5 2 2 o o Aandeel Jongeren 22.8 27.3 23.1 4.5 0.3 v o Aandeel Ouderen 11.6 8.0 10.5 3.6 1.1 v o Aandeel Katholiek 79.3 83.8 79.7 4.5 0.4 o o Onkerkelijk 4.6 3.6 5.7 1.0 1.1 v v Papiamentstalig 79.1 90.4 79.7 11 0.6 v o Allochtonen 17.4 9.1 15.8 8.4 1.6 v o Vertrekplannen 6.3 5.2 6.9 1.1 0.6 v o Tienermoeders 7.0 6.9 7.3 0.1 0.2 o o Economie Economisch Afhankelijk 172 183 173 10.6 1.1 o o Gemiddelde Inkomen Werkende 2698 2207 2948 491.5 249.2 v o Tijdelijke Baan/Vaste Baan 25.5 30.8 25.0 5.3 0.5 v o Onderstandtrekkers 7.9 8.7 7.3 0.9 0.6 v o Huishoudinkomen 3687 3170 4057 527 1260 v v Werkeloosheid 15.4 17.7 15.5 2.4 0.1 v o Langdurig Werklozen 51.0 52.5 51.1 1.5 0.1 o o Onderwijs Schoolparticipatie 15 19 Jaar 81.2 83.1 80.9 1.9 0.3 o o Verhouding Hoog/Laag Opgeleid 41.2 27.1 41.2 14.1 0.0 v o Analfabetisme 3.5 2.5 2.5 1.0 1.0 v v Jeugd Dropout 46.2 42.7 44.5 3.5 1.8 o o Huisvesting Woonverblijvenbezet t ing 2.0 3.3 3.0 1 1 v v

PAGE 56

Aandeel Slechte Woningen 5.6 4.9 4.4 1 1.2 v v Gem Huurprijs 466 533 561 67 95 v v Verhouding Huur Eigendom 45.6 23.7 40.0 22 5.6 v v Situatie huishoudens Huishoud Inkomen Huurder 2789 3039 3567 250 778 o v Vrouwelijke Hoofd Huish. 40.6 36.1 38.7 5 1.9 v o Eenpersoons Huish. 21.7 17.4 19.0 4 2.7 v v Autobezit Huish. 94.3 93.2 100 1 6.4 o o Bron, C ensus 2011 v staat voor verschil/ o staat voor overeenkomst Confrontatie van de in tabel 1 gesommeerde punten van overeenkomst /verschil levert de resultaten op zoals weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 2: Gebiedsvergelijking stap 2 Aantal genoteerde punten van overeenkomst Aantal genoteerde punten van verschil E indsaldo ( overeenkomst verschil ) a 10 20 20 10 10 10 De algemene bevindingen van de ze gebiedsvergelijking luiden als volgt. Bij de gebruik t e maat van 10% en de hier gebruikte indicatoren heeft Bandabou een negatief eindsaldo terwijl voor Bandariba het omgekeerde geldt; Dit geeft de indicatie dat het maatschappelijk leven ( de hier gebruikte indicatoren zijn voornamelijk van sociaal economische en culturele aard ) op Bandabou minder is geconvergeerd met het stadsleven dan op Bandariba ; De praktijk ondersteunt de bewering van een verstedelijking van Bandariba, gezien de uitbreiding die dit gebied de laatste 20 jaar heeft doorgemaakt, met name door de ontwikkeling van nieuwe woongebieden en winkelcentra. Bij toepassing van de bredere maat van 15 %, wordt geconstateerd dat de verschillen tussen Bandabou en Willemstad niet alleen beduidend minder worden, maar zelfs dat Bandabou dan als verstedelijkt wordt aangeduid (eindsaldo voor Bandabou wordt +2); Dit toont aan dat ook Bandabou een ontwikkeling van verstedelijking doormaakt 6. Conclusie en discussie De uitvoering van de gebiedsvergelijking was in dit artikel niet zozeer de doelstelling van dit artikel, maar eerder een demonstratie van een instrument w aarmee de meting van verschillen tussen gebieden kan worden uitgevoerd Zoals gezien volgt deze methode een systematiek van oplopende stappen, waarbij in stap 1 wordt gestart met het tegenover elkaar zetten van stad en platteland op het niveau van individuele indicatoren, en in

PAGE 57

stap 2 de vergelijking wordt gecompleteerd voor de gebied en als geheel door sommatie van de resultaten van de individuele indicatoren Dit model geeft een beeld van hoe ver gebieden van elkaar staan, door uit te gaan van bestaande verschillen en overeenkomsten maar geen oordeel over de vraag of het ene gebied er beter voor staat dan het ander e gebied. Daartoe dienen de verschillen en overeenkomsten die naar voren komen nader gexploreerd te worden. In N ederland is voor dit soort beoordelingen een index ontwikkeld (leefsituatie index) die op basis van verschillende indicatoren in n cijfer de toestand van de leefsituatie kan aangeven ( Wellbeing in the Netherlands, The H ague 2010 ). Een dergelijke index kan ook voor Curaao worden ontwikkeld E en sterk punt van dit model is dat het op vele aspecten gevarieerd kan worden Zo kan gevarieerd worden met de thema s die worden onderzocht ( bepaald door het type variabelen en indicatoren die worden ingezet), met het niveau van gebieden die worden beschouwd ( worden strat en buurt en, geocodezone s of regio ? ) en met de beoordelingsmaat die wordt gehanteerd De gebieds vergelijking kan ook worden uitgevoerd voor een periode ( het gaat daarbij om de beschouwing van gebieden over twee tijdstippen waarmee een beeld wordt geschapen van de dynamiek in ontwikkelingen die zich in de tussenligg ende periode hebben voorgedaan). Tenslotte zij hierbij aangegeven dat instrument en als deze, welke een basis leggen voor gebiedsgerichte onderzoeken thans in belangstelling toenemen. Hierbij wordt verwezen naar het toegenomen gebruik van GIS (geografische informatiesystemen) ook binnen het statistisch veld dat toespitst op de uitvoering van ruimtelijke analyses. Figuur 4 : De indeling van Curaao naar stadsdistrict tweede en derde district Bron: Ruimtelijke Ontwikkeling en Planning (ROP)

PAGE 58

Figuur 5 : De regionale indeling van Curaao van het CBS Bron : C entraal Bureau voor de Statistiek Curaao

PAGE 59

G eraadpleegde literatuur : Bridging the urban rural divide: Rural urban partnership in the European Community, European Parliament, January 2016 Eilandelijk Ontwikkelingsplan Curaao; Eilandgebied Cura ao Willemstad 1995 Het begrip omgevingsadressen dichtheid; Website Centraal Bureau voor de statistiek, www.cbs.nl Platteland geen contramal van de stad ; Website Wim Derksen, Augustus 2013 Thuis op het platteland, de leefsituatie van platteland en stad vergeleken; Sociaal en cultureel planbureau, Den Haag, januari 2006 Well being in the Netherlands, The scp lifesituation index since 1974, The Netherlands institute for social research, The Hague 2010

PAGE 60

Kindermishandeling: het belang van sig n aleren Ellen Maduro Jeandor Inleiding In het Modus Magazine jaargang 11 nummer 2 is uitgebreid ingegaan op de problematiek van kindermishandeling. Het artikel omvatte een uiteenzetting van het concept kindermishandeling vormen en risicofactoren van kindermishandelin g, de gevolgen ervan, alsmede het proces van opvoeden, de internation ale en lokale situatie inzake kindermishandeling. In het artikel is onderkend dat kindermishandeling als n van de meest grove vormen van schending van mensenrechten kan worden beschouwd. Een disfunctioneel huishouden wordt als n van de voornaamste risi cofactoren beschouwd In sommige gevallen gaat kindermishandeling over van generatie op generatie. Niet alleen op Curaao, maar overal ter wereld wordt kindermishandeling ervaren als een ernstig maatschappelijk probleem, wat helaas on der geregistreerd blijf t. In d it artikel word t ingegaan op het belang van signalering van kindermishandeling. Tevens beoogt het artikel een cijfermatige update te geven van de zaken die door Stichting Kinderbescherming Curaao (SKBC) zijn afgehandeld De periode onder beschouwi ng bestrijkt de jaren 2007 tot en met 2015. De informatie over het gebruik van de kindertelefoon is van 2016. K indermishandeling De definitie die door Stichting Kinderbescherming Curaao gehanteerd wordt voor kindermishandeling is gelijk aan de definitie zoals geformuleerd in de NL Wet op de Jeugdzorg, artikel 1, lid m. van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte v an wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm (NL Wet op de Jeugdzorg, artikel 1, lid m) 1 Kindermishandeling kan verschillende vormen aannemen: fysieke, psychische (emotionele) en seksuele mishandeling, geweld binnen het huishouden, lichamelijke verwaarlozing en institutionele en structurele mishandeling. Co mbinatie van meerdere vormen komt ook voor (Modus Magazine jaargang 11 nummer 2). Het belang van signaleren en melden van kindermishandeling K indermishandeling kan op verschillende manieren geschieden en in verschillende contexten plaatsvind en M en is ni et altijd op de hoogte van wat kindermishandeling inhoudt wat de signalen hiervan zijn en in bepaalde gevallen is het zelfs niet zichtbaar. K indermishandeling kan zich hierdoor onopgemerkt voordoen, waardoor het verschijnsel niet genoeg gesignaleerd wordt dus ook niet gemeld D at is een groot probleem, want veel slachtoffers krijgen dus ook geen hulp. Volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg in Nederland is k indermishandeling een verschijnsel dat een ernstig gezondheidsprobleem vormt. Het signaleren van en bekendheid geven aan dit fenomeen door toezicht hierop uit te oefenen is sinds 2010 een bijzonder punt van aandacht. Kinderen die mishandeling hebben doorstaan ondervinden hier voor lange tijd de gevolgen van, soms levenslang. Hoe eerder men

PAGE 61

het pr obleem kan signaleren, hoe eerder de melding en hoe eerder men kan ingrijpen (Inspectie voor de Gezondheidszorg/Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2012). Men is d an in staat om vroegtijdig maatregelen t e n e men om de kindermishandeling te stoppen en de gevolgen/ schade te beperken. Psychiatrisch onderzoek heeft aangetoond dat psychologische trauma als gevolg van kindermishandeling de hersenen kunnen aan tasten. Trauma kan leiden tot veranderingen in de hersenstructuur als gevolg van vermindering van de hoeveelheid grijze stof in bepaalde hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor de verwerking van informatie (http://www.ggznieuws.nl/home/kindermishand eling heeft ernstige gevolgen voor de ontwikkeling van de hersenen/). Teicher (ontwikkelings neuropsychiater en directeur bij de Developmental Biopsychiatry Research Program van het McLean Hospital in Belmont) en collegas hebben middels onderzoek aanwijzi ngen gevonden dat psychologi sche trauma fisiolog sc he effect en teweeg brengt onder andere hormo o ns veranderingen alsmede veranderingen in de neurotransmitters die voor ontwikkeling zorgen in de kwetsbare delen van de hersen en Onderzoek heeft uitgewezen da t het psychische effect van fysieke mishandeling van het kind de hersen en op vier manieren kan aantasten ( American Psychiatric Association, 2012) Ten eerste is er een indicatie dat psychologi s c he trauma de hersenonderdelen die belangrijk zijn voor geluid gesproken taal en emotionele processen kan beschadigen. Ten tweede kan het corpus callosum (informatiekanaal tussen de twee hersenhelften) letsel oplopen. Ook heeft onderzoek als resultaat opgeleverd dat de linkerhelft 2 van de hersen kan worden aangetast Tevens hebben onderzoeken van middenlob van de kleine hersenen als resultaat opgeleverd; een gedeelte van de hersenen wat te maken heeft met emoti es a andacht en balans van het limbisch systeem (de emotionele kern van het brein). Een onderzoeksteam waar Joaquim Radua, een onderzoeker verbonden aan de FIDMAG Sisters Hospitallers Foundation for Research and Teaching in Spanje ook deel van uitmaakte, heeft ook onderzoek verricht naar hetzelfde onderwerp. De on derzoeksresultaten bevestigen de boven genoemde onderzoeksbevindingen ( http://www.medicalnewstoday.com/articles/278537.php ). an de gevolgen van van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Naast hersenafwijkingen ka n de hormoonhuishouding uit balans raken als gevolg van kindermishandeli ng. Als de persoon volwassen wordt kunnen onder meer persoonlijkheidsstoornissen, schizofrenie en hecht i n gsproblemen optreden Ook verslaving ( drank en drugs), zelfverwonding en zelfmoord zijn voorkomende verschijnselen die het gevolg zijn van kindermisha ndeling alsmede geweld pleging 3 Ook moet rekening worden gehouden met de kettingreactie. Sommige mensen die mishandeld zijn gaan later als ze kinderen hebb en ook hun kinderen mishandelen. Niet alleen het individu, maar de samenleving in haar totaliteit za l er last van krijgen. De overheid zal meer gemeenschapsgeld moeten uitgeven aan medische en psychiatrische behandel ing van slachtoffers van kindermishandeling en langdurige arbeidsinvaliditeit (Nederlandse Gezondheidsraad) slachtoffer s van criminaliteit, detentiekosten, etc. 2 De hersenen word t ingedeeld in een linker en een rechterherse nhelft. De bouw van beide helften is identiek, de functie echter niet. Er is een eel ligt het spraakcentrum. De dominante helft is bij (bijna) alle mensen die rechtshandig zijn en bij de meeste die linkshandig zijn de linkerhersenhelft. De niet dominante hersenhelft (rechts) is het artistieke brein: emoties, ruimtelijke waarneming, totaliteit van beelden, verbeelding, kleur, dagdrom oel. Beide hersenhelften werken intensief samen. B ureau voor T oegepaste S ociale G erontologie in Nijm egen; https://www.btsg.nl/infobulletin/cva/Bouw%20en%20werking%20hersenen.html nl-NL 3 http://www.nji.nl/Gevolgen

PAGE 62

Volgens Ben Rensen is het van groot belang dat de omgeving signalen van kindermishandeling leert herkennen. Door snelle signale ring geschikte hulp voor kind en/of ouder en ondersteuning van het kind en het gezin op moeilijke momente n, kan het probleem sneller worden opgelost 4 Bovengenoemde gevolgen kunnen worden voorkomen of beperkt. K indermishandeling op Curaao : signaleren en melden Het rapport van UNICEF over de situatie van de rechten van kinderen en adolescenten stelt vast d at op Curaao sprake is van een basissysteem van kinderbescherming, in die zin dat publieke en particuliere instellingen een dienstverlenende functie vervullen ten behoeve van het aanpakken bestrijden en voorkomen van schending van de rechten van het kind Geconstateerd is dat echter geen sprake is van een eenduidig en gentegreerd multi sectoraal kinderbeleid (UNICEF Het rapport vermeldt een toename van huiselijk geweld en een gemiddeld van 38 gevallen van seksueel kindermisbruik per jaar Overigens blijkt dat een goede registratie van gevallen van kindermishandeling ontbreekt waardoor men geen inzicht heeft in de omvang van de problematiek Volgens SKBC zijn signaleringsrichtlijnen opgest eld, alsmede richtlijnen hoe te handelen in geval van een vermoeden en opgevangen signalen van kindermishandeling. SKBC zelf heeft een andelingsprotocol waar gebruikt van wordt gemaakt bij de hulpverlening in de zaken die bij SKBC binnenkomen. In het o nderzoek van Klein naar prevalentie van kindermishandeling op Curaao 5 is een meting verricht naar de ervaring van huisartsen met signalering van kindermishandeling. Tevens is gekeken hoe huisartsen omgaan met deze problematiek. Uit diepte interviews met 1 6 huisartsen heeft de helft te kennen gegeven niet over de deskundigheid te beschikken om kindermishandeling te signaleren. Bij de huisartsen ontbrak de nodige kennis van wat kindermishandeling is, alsmede hoe de signalen hiervan te herkennen. Een conclusi e uit deze studie is dan ook dat sprake is van ondersignalering van kindermishandeling in de huisartsenpraktijken. Volgens Klein komt deze bevinding overeen met resultaten uit internationale studies. Een andere bevinding uit het onderzoek is dat maar weini g huisartsen op de hoogte waren van de Geneeskunst (KNMG), terwijl de huisartsenvereniging op Curaao geadviseerd heeft deze meldcode te volgen. Huisartsen heb ben aangegeven de ernst van de situatie niet altijd te kunnen bepalen. Bovendien zijn ze slecht genformeerd over welke de hulpverlenende instellingen zijn. In navolging van de aanbevelingen van het Comit voor de rechten van het kind 6 heeft de toenmalige Minister van Justitie in februari 2009 bij beschikking ( no.809/MJ) 7 besloten dat binnen d e uitvoeringsorganisatie van de Voogdijraad een meldpunt wordt ingesteld onder de naam Centraal Meldpunt Kindermishandeling (CMK). Verder is er h et Advies en Meldpu nt Kindermishandeling (AMK) dat onderdeel is van de Stichting Kinderbescherming Curaa o (SKBC) en tevens een meldpunt voor kindermishandeling misbruik en verwaarlozing Hier komen meldingen binnen van kindermishandeling N a onderzoek en begeleiding vindt doorverwijzing van zaken plaats naar de daarvoor aangewezen hulpverlenings instanties Tot de 4 http://www.flakkeenieuws.nl/nieuws/vroegtijdig signaleren van kindermishandeling van levensbelang/4819 5 Klein K. : De prevalentie van kindermihandeling onder mideelbare scholieren op Curaao en de visie van huisartsen op de signalering aldaar. 6 Aanbevelingen gedaan op basis van artikel 19 van het Verdrag inzake de rechten van het kind, luidende (in Nederlandse vertali ng, Trb. 1990, 170): 1. De Staten die partij zijn, nemen alle passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen en maatrege len op sociaal en opvoedkundig gebied om het kind te beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld, letsel of misbruik, lichamelijk of g eestelijke verwaarlozing of nalatige behandeling, mishandeling of exploitatie, met inbegrip van seks ueel misbruik, terwijl het kind onder de hoede is van de ouder(s), wettige voogd(en) of iemand anders die de zorg voor het kind heeft. 7 Boek 1 van Burgerlijke Wetboek

PAGE 63

doelgroep van het AMK behoren alle mishandelde, misbruikte en verwaarloosde kinderen en jongeren van 0 tot en met 21 jaar op Curaao, alsmede hulpverleners en opv oeders. Indien sprake zou zijn van n integraal en structureel orgaan in de hulpverleningscircuit op Curaao, zou dit mogelijk kunnen leiden tot bevordering van en meer effectiviteit in de signalering en melding van kindermishandeling op Curaao. Casu stiek SKBC Tabel 1 geeft een overzicht van het aantal en soort melder s per jaar gedurende 2007 tot en met 201 5 Uit de tabel blijkt dat het aantal door SKBC geregistreerde zaken dat door ouders is gemeld door de jaren heen is toegenomen. Ten opzichte van 2007 is het aantal in 201 4 ver viervoudig d. Er kan echter niet vanzelfsprekend worden aangenomen dat het aantal gevallen van kindermishandeling drastisch aan het stijgen is. Mede door i nformatie en voorlichting omtrent deze problematiek groei t waarschijnli jk het besef bij de ouders dat gesignaleerde mishandeling moet worden gemeld. In tabel 2 is het aandeel aangegeven van door de ouders gedane meldingen. Tabel 1 Overzicht aantal meldingen uitgesplitst naar soort melder Aanmelders 2007 2008 2009 201 0 2011 2012 2013 2014 2015 Clint zelf 25 15 16 40 17 29 19 52 99 Moeder/Vader 60 85 125 130 133 173 168 245 204 Oma/Opa 35 36 42 29 3 2 49 47 34 27 Overige familie 15 19 30 34 23 43 40 45 30 Derden 30 21 23 25 27 39 45 22 18 Onderwijsinstanties 20 38 52 55 57 45 56 46 28 Instanties Curaao/ Nederland 35 52 63 52 60 40 62 42 51 Anoniem 89 55 69 59 77 43 79 71 62 Totaal 309 321 420 424 426 461 516 557 519 Bron: Stichting Kinderbescherming Curaao Tabel 2 Aantal meldingen door moeder/vader a ls percentage van het totaal aantal meldingen Aanmelders 2007 2008 2009 2010 2011 2012 201 3 2014 2015 Moeder/Vader 60 85 125 130 133 173 168 245 204 Totaal aantal meldingen 309 321 420 424 426 461 516 557 519 Percentage meldingen door ouders 19 26 30 3 1 31 38 33 44 39 In tabel 3 wordt de aard van mishandeling en verwaarlozing in beeld gebracht. Emotionele mishandeling/verwaarlozing komt relatief het vaakst voor onder de melders, tussen 34 en 44 procent van het totale aantal meldingen over de periode o nder beschouwing H et aantal geregistreerde gevallen van fysieke mishandeling en verwaarlozing vertoont schommelingen Ook kan geconstateerd worden dat na 201 0 het aantal meldingen van affectieve en cognitieve verwaarlozing behoorlijk is toegenomen.

PAGE 64

Tab el 3 Overzicht aantal meldingen uitgesplitst naar aard van de melding Aard meldingen 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Fysieke mishandeling/verwaarlozing 50 58 112 113 55 51 112 111 114 Emotionele mishandeling/verwaarlozing 99 119 164 188 189 194 180 190 189 Affectieve en cognitieve verwaarlozing 34 49 45 45 132 153 147 173 111 Seksuele mishandeling 23 25 29 21 24 25 53 25 12 Illegalen 8 20 6 Combinatie hulpvraag 9 19 30 28 25 26 38 24 38 87 Totaal 250 321 412 424 426 461 516 557 519 Bron: Stichting Kinderbescherming Curaao Het aantal minderjarige clinten is vanaf 2007 continu toegenomen. Er kunnen twee pieken geconstateerd worden in 2013 en 2014 waarvan de hoogste in 2014. (Tabel 4 ). Voor die betreffende jaren is het a andeel meisjes beduidend groter dan het aandeel jongens. De verklaring voor deze toename is de actieve voorlichtingscampagne van SKBC via de scholen om bekendheid te geven aan het project Kindertelefoon Tevens is door SKBC een groot aantal zaken vanuit d e scholen afgehandeld. In 2015 was de toegang tot de scholen weer minder, vanwege de vele andere projecten die via de scholen verliepen. Voor 2016 wordt een gelijke situatie als in 2015 verwacht. Voor de overige jaren kan niet gezegd worden dat er meer jo ngens dan meisjes betrokken zijn of omgekeerd. Er is eerder sprake van een schommeling. Tabel 4 Minderjarige clinten naar geslacht Geslacht 2007 2008 2009 2010 2011 201 2 201 3 201 4 201 5 Jongens 302 321 299 311 398 39 2 3 95 492 414 % 58 59 50 49 45 4 3 2 9 31 50 Meisjes 220 220 297 324 491 526 946 11 1 3 4 17 % 42 41 50 51 55 5 7 7 1 69 5 0 Totaal 522 541 596 635 889 918 1 3 41 1605 8 31 Bron: Stichting Kinderbescherming Curaao I nformatie verschaffing en advisering zijn de twee meest voorkomende vormen van d irecte hulp (Tabel 5 ) Beiden zijn van belang om bewustwording te scheppen bij clinten en de zelfredzaamheid te bevorderen. Een groot aantal zaken wordt onderzocht en verder gemonitord. In de laatste twee jaar onder beschouwing is veel minder doorverweze n dan in de jaren daarvoor. 8 Het betreft clinten met een illegale status, die sociale problemen ondervinden (bijv. het niet verkrijgen van een diploma, vanwege de illegale status) 9 Een combinatie van twee of meer van bovengenoemde meldingen

PAGE 65

Tabel 5 Soort hulpaanbod door Stichting Kinderbescherming Curaao Hulpaanbod door SKB C 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Informatie 212 229 212 260 286 210 240 205 141 Advies 130 139 175 111 129 153 150 125 9 9 Bemiddeling 60 79 60 80 90 86 101 79 33 Begeleiding 48 58 48 79 86 53 66 58 54 Doorverwijzing 148 160 148 169 188 111 126 30 38 Monitoring/In onderzoek genomen 250 321 412 424 426 461 516 557 519 Totaal 848 986 1055 1123 1205 1074 1199 1054 894 Bro n: Stichting Kinderbescherming Curaao Tabel 6 geeft een overzicht van het profiel van de bellers, de hulpvraag en het soort gesprek voor het jaar 2016 De doelgroep van de kindertelefoon omvat jeugdigen en jongeren van 8 tot 25 jaar. Onder oudere je ugdigen wordt vaker gebeld. H et aan tal bellers van 23 jaar en hoger is beduidend hoog (15%) Wederom blijkt dat aanzienlijk meer meisjes/vrouwen bellen dan jongens/mannen. In 2016 is de grootste groep bellers kinderen en jeugdigen met emotionele problemen (21%), gevolgd door jongeren die hebben gebeld over relatieproblemen (15%), voor informatie over de kinder en jeugdtelefoon (14%), en thuissituatie eveneens 14 procent. Verreweg de meeste bellers (66%) willen een serieus gesprek. Tabel 6 Overzicht bell ers Telefn pa Mucha i Hben 201 6 Leeftijd Geslacht Consult Soort gesprek 1 < 7 jaar 99 Vr ouw 2414 Sexualiteit 346 1e Keer bellers 1827 8 10 jaar 252 Man 1292 Relatie 554 Vervolggesprek 550 11 12 jaar 305 Groepjes 10 Thuissituatie 518 Al ee rder gebeld 874 13 14 jaar 397 Totaal 3716 Gezondheid 156 Regelmatige beller 465 15 16 jaar 458 School 293 Totaal 3716 17 18 jaar 560 Geweld 313 19 20 599 Emotionele pr. 764 Soort gesprek 2 21 22 499 Informatie 918 529 Serieu s gesprek 2448 > 23 jaar 547 Algemene inf. 243 Twijfelachtig gesprek 1268 Totaal 3716 Totaal 3716 Totaal 3716 Bron: Stichting Kinderbescherming Curaao: Kinder en jeugdtelefoon Conclusie Uit het bovenstaande blijkt de ernst van de problema tiek van kindermishandeling. Als niet bij tijd wordt ingegrepen kunnen ernstige gevolgen optreden voor het slachtoffer en zijn of haar directe omgeving, maar ook voor de maatschappij als geheel Kindermishandeling vormt een gezondheidsprobleem verstoort een gezonde ontwikkeling van het kind waardoor dit over kan gaan in een onderwijsprobleem, criminaliteit en met name geweldscriminaliteit. Men heeft dus te maken met een verschijnsel dat de hele samenleving aangaat. Door in een vroeg stadium kindermishand eling te signaleren, kan men een stop zetten aan het probleem en zo doende het ergste voorkomen.

PAGE 66

Uit het bovenstaande komt naar voren dat gebrek aan kennis en inzicht over de kindermishandelingsproblematiek het belang van signalering van kindermishandel ing niet ten goede komt. Teneinde de mate van effectiviteit in de signalering en melding van kindermishandeling op Curaao te bevorderen is voorlichting aan en deskundigheidsbevordering voor verzorgers, personen die beroepsmatig in aanraking komen met kind eren en hulpverleners zeer noodzakelijk. Het instellen van een integraal en structureel orgaan in het hulpverleningscircuit op Curaao alsmede het formaliseren van signaleringsrichtlijnen en een meldcode, zou mogelijkerwijs kunnen leiden tot bevordering v an signalering, melding en inzicht in de omvang en aard van kindermishandeling. Literatuur Klein, K.: De prevalentie van kindermi s handeling onder midd elbare scholieren op Curaao en de visie van huisartsen op de signalering aldaar. American Psychiatric Association, 2012 Psychological Abuse May Cause Changes in Brain Jaar overzichten casustiek van de Stichting Kinderbescherming Curaao. Jaar overzichten Telefn pa Mucha i Hben van de Stichting Kinderbescherming Curaao. CBS Modus Magazine jaargang 11 nummer 2 Nederland Jeugd Instituut. Dossier kindermishandeling: Kennis over jeugd en opvoeding. NL Wet op de Jeugdzorg, artikel 1, lid m. UNICEF 2013. The Situation of Children and Adolescents in Curaao: K ey findings and recommendations. Inspectie v oor de Gezondheidszorg/Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2012 https://www.btsg.nl/infobulletin/cva/Bouw%20en%20werking%20hersenen.html http://www. Dossier Kindermishandeling Vormen, Nederlands Jeugdinstituut.mht http://www.flakkeenieuws.nl/nieuws/vroegtijdig signaleren van kindermi shandeling van levensbelang/4819 http://www.ggznieuws.nl/home/kindermishandeling heeft ernstige gevolgen voor de ontwikkeling van de hersenen/ http://www.medicalnewstoday.com/articles/278537.php http://mens en sam enleving.infonu.nl/pedagogiek/1834 kindermishandeling signalen.html http://www.nji.nl/Gevolgen http://www.stade advies.nl/ufc/file2/stadeadvies_sites/anja/e19d76a124626e4e04699a33c1068472/pr/Signaleren_van_kinder mishandeling_op_school.pdf

PAGE 67

Resultaten Bedrijven Census 2014: hoe is de administratie van bedrijven op Curacao geregeld? Dainadira Eustatius Martis Inleiding Het Centraal Bureau voor Statistiek van Curaao (CBS) heeft in de tweede helft van 2014 een bedrijventelling/bedrijven census uitgevoerd op Curaao De c ensus is uitgevoerd op ve r zoek van het Ministerie va n Economische Ontwikkeling met als doel relevante data van alle actieve instanties (be drijven en non profit instellingen ) te verzamelen om zo de karakteristieken, zoals geografische locatie, grootte (micro, klein, middelgroot en groot) en aantal en aandeel van bedrijven per bedrijfstak te kunnen analyseren. Er wordt van een bedrijven census gesproken wanneer a lle c.q. zo veel mogelijk bedrijven benaderd worden Een bedrijven census wordt idealiter om de 5 jaar gehouden. Echter, de laatste census dateert van 1998 doordat er geen fondsen beschikbaar waren om het onderzoek uit te kunnen voeren. Het Ministerie va n Economische Ontwikkeling heeft in 2013/2014 via USONA fondsen beschikbaar gekregen om het onde r zoek te laten uitvoeren. Aan de hand van de respons van bedrijven tijdens de Census wordt i n dit artikel een antwoord gegeven op de vraag hoe de administratie van bedrijven op Cura ao geregeld is. Concreet wordt er gepresenteerd: door wie de administra t ie van de bedrijven gedaan wordt (zelf, administratiekantoor/accountant); hoe de administratie van de bedri jven georganiseerd is (gecompute riseerd m et gebruik van software of er voor de bedrijven ieder jaar een jaarrekening (balans + winst en verliesrekening) opgesteld wordt. Naast de analyse van alle bedrijven als totaal wordt ee n analyse ge presenteerd over de resultaten per bedrijfstak en per grootte van de bedrijven (micro klein, middelgroot en groot). Methodologie Voor de bedrijventelling is een vragenlijst opgesteld om data te verzamelen die relevant is voor het Ministerie van Economische Ontwikkeling als beleidsmaker. Het CBS heeft de vragenlijst in samenwerking met het Ministerie van Economische Ontwikkelinge opgesteld aan de hand van de vereisten van het Ministerie. De vragenlijst bestond uit 48 vrage n, verdeeld over de volgende onderwerpen: Algemene vragen (o.a. re chtsvorm en hoofdactiviteit) Financile vragen (o.a. omzet en investeringen) ICT vragen (o.a. internetaansluiti ng en website) Innovatie (o.a. introductie van nieuwe goederen of diensten e n R &D) Problemen en incentives (o.a. bekendheid met incentives van de overheid)

PAGE 68

Personeel svragen (o.a. aantal werkzame personen secundaire arbeidsvoorwaarden en vacatures ) De meeste vragen waren gesloten vragen. Voornamelijk vragen waar een aantal/bedrag ingevuld moest worden waren open vragen. Het voorblad van de vragenlijsten bevatte 8 vragen die, onder andere, diende n om te bepalen of een bedrijf/instelling genterviewd moest worden. Het CBS heeft, in samenwerking met Ruimtelijke Orde en Planning (RO P) het eiland in telgebieden verdeeld. Elk telgebied bevatte ongeveer 40 gebouwpunten. In totaal zijn er 159 telgebieden gedentificeerd Elk telgebied is door n interviewer bezocht. Naast het bezoeken van de 40 gebouwpunten moe s ten de interviewers hun telgebied doorzoeken op eventuele andere gebouwpunten waarin zich bedrijven bevinden om zoveel mogelijk bedrijven en instellingen mee te nemen in het onderzoek. Gedurende de veldwerkperiode (augustus tot en met december) hebben 5425 bedrijven deelgenomen aan het onderzoek. De betreffende vragenlijsten zijn gescand en de data is in een bestand verzameld. Dit bestand heeft als grondslag gediend voor de gepresenteerde analyse. Definities Micro bedrijven: bedrijven met minder dan 5 werk enden. Het gaat om vaste werkenden en niet om uitzendkrachten, oproepkrachten etc. De werkenden kunnen een tijdelijk contract hebben of een contract voor onbepaalde tijd Kleine bedrijven: bedrijven met 5 tot en met 9 vaste werkenden Middelgrote bedri jven: bedrijven met 10 tot en met 50 vaste werkenden Grote bedrijven: bedrijven met meer dan 50 vaste werkenden Door wie wordt de administra t ie van de bedrijven gedaan? Het doel van het voeren van een administratie in een bedrijf is om een overzicht te krijgen in de financin van het bedrijf. De administratie geeft een overzicht op de inkomsten en uitgaven. Dit overzicht is belangrijk, zowel voor de bestuurder(s) van het bedrijf als voor externe partijen. Voor de bestuurder(s) van het bedrijf is het handig om te weten hoe het bedrijf er financieel voor staat om beslissingen te kunnen nemen, zoals wel of niet investeren of de bedrijfsvoering uitbreiden. Maar ook als het min der goed gaat met het bedrijf kan de administratie zicht geven op waar d a t aan ligt. Door een administratie bij te houden weet men bijvoorbeeld hoeveel winst men maakt, met welke activiteiten men de meeste omzet genereert en wat de hoogste kostenposten zij n. Bij externe partijen moet men denken aan de Belastingdienst en banken. Als ondernemer dient met inkomstenbelasting en omzetbelasting te betalen. Aan de hand van de gegevens in de administratie kan de af te dragen belasting snel bepaald worden. Ook bij e en aanvraag voor een lening krijgt de bank via de administratie een overzicht van de financin van het bedrijf om te kunnen toetsen of zij in aanmerking komt voor de lening. Op Curaao is het wettelijk verplicht om een administratie bij te houden. Overige ns is men verplicht de

PAGE 69

administratie 10 jaar te bewaren 1 Met administratie wordt bedoeld alle gegevens over de onderneming die op papier of elektronisch wordt vastgelegd. Tijdens de bedrijventelling werd, onder anderen, gevraagd door wie de administratie van de bedrijven gedaan wordt. De respondenten konden kiezen doe t. 24 P rocent heeft aangegeven dat de administratie gedaan wordt door een administratiekantoor en 37 procent dat deze wordt gedaan door een accountant. Tien procent van de bedrijven heeft aangegeven dat de administratie anders dan in het bedrijf zelf of door een administratiekantoor of accountant wordt gedaan Figuur 1 toont een overzicht van de resultaten per bedrijfstak. Hieruit valt af te leiden dat bij de meeste bedrijfstakken, de administratie door een accountant wordt gedaan. Uitzonderingen hierop zijn de bij de meeste bedrijven (40%) de administratie door een wetenschappelijke en tec Ond voornamelijk door de bedrijven zelf wordt gedaan. Figuur 1. Wie doet de administratie, naar bedrijfstak N=5398 1 Algemene landsverordening Landsbelastingen Hoofdstuk VI artikel 43

PAGE 70

Tabel 1 toont een overzicht van de resultaten per grootte van de bedrijven. Uit de tabel valt af te leiden dat zowel bij microbedrijven kleine bedrijven als middelgrote bedrijven de administratie vooral door een accountant wordt gedaan Bij de micro bedrijven heeft 34 procent aangegeven de administratie door een accountant te laten uitvoeren Bij de k leine bedrijven is dat 51 procent en bij de middelgrote bedrijven 47 procent Bij grote bedrijven wordt de administratie vooral intern gedaan of door een accountan t. Beide opties zijn bij 43 procent van de grote bedrijven aangegeven. Tabel 1 Wie doet administratie naar grootte van de bedrijven Micro Klein Middelgroot Groot Totaal aantal % aantal % aantal % aantal % aantal % Uzelf 1199 30% 110 16% 144 25% 66 43% 1519 28% Een administratiekantoor 950 24% 201 29% 141 25% 17 11% 1309 24% Een accountant 1339 34% 349 51% 265 47% 66 43% 2019 37% Anders 505 13% 28 4% 18 3% 3 2% 554 10% Totaal 3993 100 % 688 100 % 568 100 % 152 100 % 5401 100 % Hoe is de administratie van de bedrijven georganiseerd? Er werd tijdens de bedrijventelling ook gevraagd hoe de administratie van de bedrijven in het algemeen georganiseerd is. De keu riseerd en met gebruik van software administratie Bij verreweg de meeste bedrijven (58%) wordt de adminis tratie gecomputeriseerd d.m.v. software administratie handmatig in het bedrijf zelf uitgevoerd en bij 7 procent gebeurt dat via de officile kassaregistratie van de overheid. Negen procent van de bedrijven heeft aangegeven dat ze een combinatie van de bovengenoemde methoden gebruiken om de administratie uit te voeren en zes procent heeft aangegeven geen administratie te voeren voor het bedrijf. Wanneer gekeken wordt na ar de verdeling per bedrijfstak (zie figuur 2) wordt bovengenoemde conclusie wederom wordt de administratie voornamelijk bedrijven handmatig ui tgevoerd en bij 34 procent van de bedrijven gecomputeriseerd

PAGE 71

Figuur 2. Hoe is de administratie georganiseerd, naar bedrijfstak N=5403 Tabel 2 toont de verdeling naar bedrijfsgrootte. Zowel bij de microbedrijven, de kleine bedrijven, de middelgrote bedrijven als de grote bedrijven is de administratie bij verreweg de meeste bedrijven gecomputeriseerd Wat verder opvalt is dat bij de microbedrijven bij een substantieel aantal bedrijven (2 5%) de administratie handmatig wordt uitgevoerd. Tabel 2. Hoe is de administratie georganiseerd, naar grootte van de bedrijven Micro Klein Middelgroot Groot Totaal aantal % aantal % aantal % aantal % aantal % Gecomputeriseerd 2003 50% 525 76% 490 86% 140 92% 3158 58% Handmatig 1017 25% 41 6% 14 2% 3 2% 1075 20% D.m.v. kassaregistratie 322 8% 37 5% 12 2% 1 1% 372 7% Combinatie 362 9% 78 11% 50 9% 8 5% 498 9% Geen administratie 295 7% 7 1% 1 0% 0 0% 303 6% Totaal 3999 100% 688 100% 567 100% 152 100% 5406 100% Door wie wordt de administratie van de bedrijven gedaan en hoe? Een vergelijking tussen de resultaten van de vra ag de vraag d (tabel 3) laat zien dat de meeste bedrij ven dit door een accountant laten Ook laten veel bedrijven de administratie doen door een administratiekantoor die gebruik maakt van doet 15 procent van de bedrijven zelf de administratie en maakt daarb ij Tien procent van de bedrijven doet de administratie zelf en doet dit handmatig.

PAGE 72

Tabel 3. Door wie wordt de administratie gedaan en hoe Uzelf Een administratie kantoor Een accountant Anders Totaal aantal % aantal % aantal % aantal % aantal % Gecomputeriseerd 790 15% 892 17% 1311 24% 164 3% 3157 58% Handmatig 515 10% 168 3% 234 4% 157 3% 1074 20% D.m.v. kassaregistratie 45 1% 83 2% 222 4% 22 0% 372 7% Combinatie 83 2% 155 3% 225 4% 34 1% 497 9% Geen administratie 86 2% 11 0% 23 0% 177 3% 297 6% Totaal 1519 28% 1309 24% 2015 37% 554 10% 5397 100% Wordt er voor de bedrijven ieder jaar een jaarrekening (balans & winst en verliesrekening) opgesteld? Een jaarrekening is een overzicht van de financile situatie van een bedrijf en bestaat uit een balans, een winst en verliesrekening en een toelichting op deze beiden. De balans geeft een overzicht van de bezittingen en schulden van het bedrijf op een bepaald tijdstip (me estal per 31 december). De winst en verliesrekening, daarentegen, geeft een overzicht van de opbrengsten en kosten en daarmee de winst of verlies van het bedrijf over een bepaalde periode (meestal een kalenderjaar). De jaarrekening sluit aan op d e admini stratie van het bedrijf De wet op Curaao schrijft voor dat de jaarrekening een zodanig inzicht moet geven dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd omtrent het vermogen en het resultaat van een N aamloze V ennootschap (NV) of Besloten Vennootschap ( BV ) Het bestuur van de NV of BV is verplicht om jaarlijks een jaarrekening op te maken 2 Tevens geldt voor de grote NV ook de verplichting om een externe deskundige ( accountant) in te schakelen om de jaarrekening te onderzoeken. Tijdens de bedrijventelli ng werd gevraagd of voor het bedrijf jaarlijks een jaarrekening wordt opgesteld. merendeel van de bedrijven (86%) wordt jaarlijks een jaarrekening opgesteld Wanneer gekeken wordt naar de ver deling per bedrijfstak (figuur 3 ) wordt dezelfde conclusie getrokken: bij alle bedrijfstakken wordt voor het merendeel van de bedrijven jaarlijks een jaarrekening opgesteld. e deel van de bedrijven niet jaarlijks een jaarrekening wordt opgesteld. Opgemerkt dient te worden dat deze bedrijfstak n van de kleinste bedrijfstakken is, bestaande uit minder dan 50 bedrijven. 2 Landsverordening personenvennootschap a rtikel 814 : lid 1en lid 3

PAGE 73

Figuur 3 Wel/geen jaarrekening jaarlijks opgestel d naar bedrijfstak N=5383 Tabel 4 toont een overzicht van de bedrijven waarvoor wel/niet jaarlijks een jaarrekening wordt opgesteld verdeeld naar grootte van de bedrijven Hoewel voor de meeste micro bedrijven jaarlijks een jaarrekening wordt opgesteld (81%), wordt er voor een substantieel aantal (19%) niet jaarlijks een jaarrekening opgesteld. Tabel 4 Wel/geen jaarrekening jaarlijks opgesteld naar grootte van de bedrij ven Micro Klein Middelgroot Groot Totaal aantal % aantal % aantal % aantal % aantal % Wel 3234 81% 674 98% 560 99% 151 99% 4619 86% Niet 747 19% 11 2% 8 1% 1 1% 767 14% Totaal 3981 100% 685 100% 568 100% 152 100% 5386 100% Zoals in figuur 4 te zien is, zijn de meeste bedrijven waarvoor niet jaarlijks een jaarrekening wordt op ge stel d bedrijven waar de administratie handmatig wordt uit ge voer d (45%) en bedrijven waarvoor helemaal geen administratie wordt uit ge voer d (32%).

PAGE 74

Figuur 4 Wel/geen jaarrekening jaarlijks opgesteld per wijze van organisatie van de administratie N=5381 De bedrijven waarvoor niet jaarlijks een jaarrekening wordt opgesteld zijn voornamelijk micro bedrijven waar de administratie handmatig wordt uitgevoerd of waar helemaal geen administratie wordt uitgevoerd. Deze conclusie volgt uit tabel 4 waar te zien is dat voornamelijk voor micro bedrijven niet jaarlijks een jaarrekening wordt uitgevoerd en tabel 2 wat aa ngeeft dat voornamelijk bij micro bedrijven de administratie handmatig of helemaal niet wordt uitgevoerd. Conclusie In dit artikel is op basis van de resultaten van de bedrijven census, gepresenteerd hoe de administratie van bedrijven op Curaao geregel d is. Een totaal van 5425 bedrijven he eft deelgenomen aan het onderzoek. De meeste bedrijven (37%) laten een accountant de administratie doen. Bij 28 procent wordt de administratie intern uitgevoerd en bij 24 procent wordt de administratie bij ee n adminis tratiekantoor uit besteed Bij de meeste bedrij v en (58%) wordt de administratie gecomputeriseerd en met gebruik van software uitgevoerd en bij 20 procent wordt de administratie handmatig in het bedrijf zelf uitgevoerd. Bij de middelgrote en gro te bedrijven word de administratie voornamelijk gecomputeriseerd uitgevoerd: bij 86 procent van de middelgrote bedrijven en 92 procent van de grote bedrijven is dit het geval. Bij de micro bedrijven wordt bij 50 procent van de bedrijven de administratie gecomputeriseerd uitgevoerd en bij 25 procent geschiedt dat handmatig.

PAGE 75

Een combinatie van het bovengenoemde laat zien dat 24 procent van de bedrijven de administratie door s laat uitvoeren Bij 17 p rocent van de bedrijven wordt de administratie uitgevoerd door een administratiekantoor die gebruik maakt van P rocent van de bedrijven doet zelf de administratie en maakt daarbij gebruik de bedrijven doet de administratie zelf en doet dit handmatig. Voor 86 procent van de bedrijven wordt jaarlijks een jaarrekening opgesteld. Bij 14 procent is dat dus niet het geval. Het gaat hierbij voornamelijk om micro bedrijven waar de administratie handmatig wordt uitgevoerd of waar helemaal geen administratie wordt bijgehouden Zes procent van de bedrijven heeft aangegeven geen administratie te voeren ondanks dat het op Curaao wettelijk verplicht is enige vorm van administratie bij te houden.

PAGE 76

Een internationale analyse van het saldo van de lopende r ekening van de b etalingsbalans, 2014 2015 Lorette Ford In leiding De betalingsbala ns is een overzicht van de waarde van alle transacties die in een bepaalde periode (meestal een jaar) hebben plaatsgevonden tussen ingezetenen van een land en niet ingezetenen van andere landen. Volgens de huidige geldende internationale regels die door he t Internationaal Monetair Fonds ( IMF) zijn vastgesteld, is de lopende rekening n van de componenten waaruit de betalingsbalans is opgebouwd en waarmee de buitenlandse handel van een land wordt weergegeven. Een andere belangrijke component van de betalin gsbalans is de kapitaal en financile reke ning 1 d ie buiten de analys e van dit artikel valt De lopende rekening van de betalingsbalans wordt gevormd door de volgende deel rekeningen (balansen) : D e handelsbalans 2 die bestaat uit een goederen en dienste nrekening d e inkomensrekening en d e inkomensoverdrachtenrekening Het saldo van de lopende rekening is het saldo van de handelsbalans ( goederen en dienstenrekening ) vermeerderd met het saldo van de inkomens en inkomensoverdrachtenrekening Dit arti kel beschrijft de ontwikkeling van de lopende rekening van de betalin gsbalans in de periode 2014 2015 Dit wordt gedaan voor twee categorien van landen, te weten: 1. De ontwikkelde landen, bestaande uit de Verenigde Staten van Amerika, de Europese Unie 3 Jap an, Verenigd Koninkrijk, Canada en Overige ontwikkelde landen 4 2. Opkomende markten en ontwikkelingslanden: deze groep bestaat uit Sub Sahara Afrika, Centraal en Oost Europa, Gemenebest van Onafhankelijke Staten, Opkomend e en ontwikkeling slanden in Azi Oosten en Noord Afrika, en Latijns Amerika en het Caribische Gebied 1 Op deze rekeningen worden transacties geregistreerd die o.a. te maken hebben met vermogensoverdrachten, buitenlandse investeringen, beleggingen en kredietverlening 2 Oorspronkelijk werd voor het opstellen van de handelsbalans alleen gekeken naar de geldwaarde van de export en import van goederen maar sedert de dienstensector een groter rol speelt in de transacties van een land met de rest van de wereld, wordt de expo rt en import van diensten toegevoegd bij de opstelling van de handelsbalans. 3 Oostenrijk, Griekenland, Nederland, Belgi, Ierland, Portugal, Cyprus, Itali, Est land L etland Sloveni, Finland, Litouwen, Spanje, Frankrijk, Luxemburg Duitsland, Malta 4 A ustrali Singapore, Tsjechische Republiek Z weden, Denemarken, Zwitserland, Noorwegen, Puerto Rico, Isral, San Marino, Taiwan, Ijsland, Nieuw Zeeland

PAGE 77

Van de categorie o pkomende markten en ontwikkelings landen wordt Latijns Amerika en het Caribische Gebied dieper beli cht, alsook Curaao. Tenslotte wordt Curaao vergeleken met enkele delen van Latijns Amerika en het Caribische Gebied. Voor zowel de ontwikkelde als de opkomende en ontwikkelingslanden en LAC zijn de bedragen in de tekst in miljarden US dollar uitgedrukt en vo or Curaao zijn de bedragen in miljoenen ANG uitgedruk t In de tabellen zijn de bedragen uitgedrukt in respectievelijk mld US$ (tabellen 1,2 en 3) en m ln ANG (tabel 4). Optellingen en aftrekkingen kunnen afwijken vanwege afrondingsverschillen. Definitie s Goederenrekening of goederenbalans : hier vindt de re gistratie plaats van alle transacties die te maken hebben met de betalingen (import of invoer) en ontvangsten (export of uitvoer) van (stoffelijke) goederen Dienstenrekening of dienstenbalans : Hier vindt de registratie plaats van de transacties die te ma ken hebben met de betalingen (import) en ontvangsten (export) van diensten (onstoffelijke goederen). Handelsbalans : is de export minus de import van goederen en diensten Inkomensrekening : de rekening waarop de aan het buitenland betaalde inkomens en van he t buitenland ontvangen inkomens worden geregistreerd. Voorbeelden hiervan zijn rente en dividend. Inkomensoverdrachtenrekenin g : hier vind t registratie plaats van betalingen aan het buitenland of ontvangsten uit het buitenland van gelden waarbij een product ieve tegenprestatie ontbreekt zoals ontwikkelingshulp of overmakingen aan familieleden. Analyse l opende rekening Figuur 1 toont het saldo van de lopende rekening, uitgedrukt in percentage van het B ruto B innenlands P roduct (BBP) voor zowel de ontwikkeld e landen, de opkomende en ontwikkelingslanden alsook dat op wereldniveau. In 2014 ligt het saldo van de lopende rekening in de ontwikkelde landen op hetzelfde niveau als het saldo op wereld niveau (0,5%), terwijl het 0,1 procent punt lager ligt dan op het n iveau van de opkomende en ontwikkelingslanden (0,6%). In 2015 stijgt het saldo van de lopende rekening in de ontwikkelde landen met 0,1 procentpunt naar 0,6 pr o cent en zit nu met een verschil van 0,3 procentpunten boven dat van het wereldniveau van 0,3 pr ocent. Het saldo op de lopende rekening van de opkomende mark ten en ontwikkelingslanden ligt in 2014 iets boven het saldo op wereldniveau In 2015 is in deze categorie van landen een negatief percentage ( 0,1 ) gemeten dat zowel onder het niveau van de ont wikkelde landen als onder het wereldniveau ligt.

PAGE 78

O ntwikkelde landen Zoals reeds is aangegeven vertoont de lopende rekening van de ontwikkelde landen in beide jaren een positief saldo. In 2014 is er een overschot van 225 milja rd geregistreerd. Dit saldo is in 2015 met ongeveer 62 miljard US$ toegenomen tot 287 miljard US$ Het is voornamelijk de handelsbalans die voor deze toename heeft gezorgd. Met een stijging van 108 miljard is het surplus van 233 miljard in 2014 toegenome n tot een bedrag van 342. Bi j analy se van de ha n delsbalan s valt op dat het tekort op de goederen balans in 2015 met iets minder dan de helft (46 %) is afgenomen. De diensten balans verto ont in beide jaren een surplus; dit overschot is in 2015 echter met 10 procent afgenomen. Op de inkomensrekening is in 20 14 een surplus van 425 miljard US$ geregistreerd. Dit overschot is in 2015 met 20 procent afgenomen tot een bedrag van 339 miljard US$. Het te kort op de inkomensoverdrachtenrekening is met 9 procent afge nomen, van 433 miljard US$ in 2014 tot 394 miljard US$ in 2015 (tabel 1).

PAGE 79

Tabel 1: Saldo l opende rekening (m ld US$) ontwikkelde landen 2014 2015 Mutatie absoluut % mutatie Export van goederen 10942,1 9738,7 1203,4 11,0 Import van goeder en 11289,9 9918,5 1371,4 12,1 Goederen balans 347,8 179,8 168 ,0 48,3 Diensten balans 581,1 + 521,4 + 59,7 10,3 Handelsbalans (uitvoersaldo) 233,3 341,6 108,3 46,4 Saldo ontvangen inkomens 425,1 + 339,1 + 86 ,0 20,2 Saldo ontvangen inko mensoverdrachten 433,1 + 393,6 + 39,5 9,1 Saldo lopende rekening 225,3 287,1 61,8 27,4 De landen en of groepen van landen die verantwoordelijk zijn voor het p osit ief saldo van de l opende rekening in de ontwi k kelde la n den (in beide jaren) zijn de Europese Unie, Japan en de O verige ontwikkelde landen. Hier t egenover staan de landen en of groepen van landen met een negatief saldo (in beide jaren), namelijk de Verenigde Staten van Amerika, Canada en het Verenigd koninkrijk (figuur 2) O pkomende markten en ontwikkelingslanden Op de goederenbalans van de o pkomende markten en ontwikkelingslanden is in 2014 een waarde van 844 miljard US$ geregistreerd. Dit positief saldo is in 2015 met 38 procent verminderd tot een waarde van 520 US$ miljard. Uit

PAGE 80

analyse van deze rekening is op te maken dat de export met 16 procent is afgenomen. Hoewel ook de import is afgenomen (13 %) heeft het niet geleid tot een toename op de goederenbalans. De dienstenbalans vertoont in beide jaren een te kort, dat in 2015 is a fgenomen met 75 miljard gulden ( 17 %). Als gevolg van de ontwikkelingen op zowel de goederen als de dienstenbalans, is het positief saldo op de handelsbalans met maar liefst 61 procent afgenomen. De inkomensr ekening vertoont in 2014 een tekort van 439 miljard US$. Dit tekort is i n 2015 met 8 procent afgenomen tot een waarde van 404 miljard US$. In tegenstelling tot de inkomensrekening, vertoont de inkomensoverdrachtenrekening in beide jaren een overschot. In 2015 is dit overschot echt er afgenomen met 7 procent, van 234 naar 218 miljard US$. Als gevolg van de ontwikkeli ngen op de deelbalansen is het s aldo van de lopende rekening met 229 miljard afgenomen, van bijna 200 miljard US$ in 2014 tot een negatief bedrag van 29 miljard US$. Lan den of groepen van landen in deze categorie die in 2014 hebben bijgedragen tot het positief saldo op de lopende rekening zijn het Midden Oosten en Noord Afrika, Gemenebest van Onafhankelijke Staten, en Opkomend Azi (figuur 3). Tabel 2: Saldo lopende rek ening (mld US$) opkomende markten en ontwikkelingslanden 2014 2015 Mutatie absoluut % mutatie Export van goederen 7603 ,1 6417 4 1185,7 1 5 6 Import van goederen 6759,3 5897,2 862,1 12,8 Goederen balans 843 ,8 520 2 323,6 3 8 4 Diensten balans 43 8, 6 + 363,2 + 75,4 17 2 Handelsbalans (uitvoersaldo) 405,2 157 0 248,2 6 1 3 Saldo ontvangen inkomens 4 39 0+ 403 8+ 35,2 8 0 Saldo inkomensoverdrachten 2 33, 5 + 217 7 + 15,8 6 8 Saldo lopende rekening 199,7 29,1 228,8 114,6 V oor het negatief saldo in 2015 zijn verantwoordelijk Sub Sahara Afrika, Centraal en Oost Europa, Midden Oosten en N oord Afrika en Latijns Amerika en Caribisch Gebied (figuur 3)

PAGE 81

Latijns Amerika en Caribisch Geb ied De lopende rekening van L atijns A merica en het Caribische Gebied verslechtert nog meer in 2015. Het saldo gaat van 3, 3 procent van het BBP in 2014 naar 3 6 procent van het BBP in 2015 (figuur 4 ). Uit figuur 3 valt af te lezen welke positie Latijns Amerika & Caribisch gebied in neemt ten opzichte van andere landen/groepen van landen in de zelfde categorie o pkomende markten en ontwikkelingslanden. Een verdere analyse van de lopende rekening wijst uit dat de handelsbalans (s aldo van goederen en diensten) met 13 procent is achteruitgegaan. Deze achteruitgang werd voornamelijk veroorzaakt door een afname op de goederenbalans. Hoewel de positie op de dienstenbalans in 2015 is verbeterd, vertoont het nog steeds een tekort. Verd ere analyse van de goederen en dienstenbalans wijst uit dat op de goederenbalans in 2014 een negatieve waarde van 21 miljard US $ is geregistreerd, tegenover een negatieve waarde van 56 miljard US$ in 2015. Hoewel de

PAGE 82

importen van goederen met liefst 12 proc ent zijn gedaald, hebben ze niet geresulteerd in een verbetering op de goederenbalans, omdat de exporten sterker zijn gedaald (15%) dan de importen (13%) (tabel 3). Het tekort op de dienstenbalans is in 2015 met 30 procent teruggedrongen Dit is het gevol g van een daling in de importen van diensten met 12 procent van 227 miljard US$ tot 199 US$ in 2015. De export van diensten in met bijna 4 procent gedaald, van 152 naar 146 miljard US$. De positie op de inkomensrekening is in 2015 met 13 procent verbete rd ten opzichte van het jaar daarvoor. In beide jaren is het saldo echter negatief. Ook het positief saldo op de inkomensoverdrachten rekening is iets toegenomen (3%) ten opzichte van 2014. Tabel 3. Saldo lopende rekening Latijns America & Caribisch Gebie d, 2014 2015, (in mld US$) 2014 2015 mutatie absoluut % mutatie E xport van goederen 1064 5 901 4 1 63 1 15 ,3 Import van goederen 1085,9 957,7 128,2 1 1 8 1. Goederenbalans 2 1 4 56 3 34,9 162,8 Export van diensten 151,8 1 46 3 5 5 3 ,6 Import van diensten 226 9 199 1 27,8 12, 3 2. Dienstenbalans 75 1 52 8 2 2 3 2 9 7 3. Handelsbalans (=1+2) 96 5 109 1 12,6 13,0 4. Saldo ontvangen inkomen 156,5 13 5, 6 20 9 13,4 5. Saldo inkomensoverdrachten 65,8 8 6, 0 2, 2 3,3 6 Saldo lopende rekening (=3+4+5) 187,2 176 7 1 0 5 5,6 Als gevolg van de ontwikkelingen op de handelsbalans, de inkomens en inkomensoverdrachtenrek en ing is het tekort op de lopende rekening in de o pkomende markten en ontwikkelingslanden in 2015 teruggedrongen met 6 procent. Curaao In Curaao vertonen alle deelr ekeningen van de lopende rekening op de betalingsbalans een tekort. Het terugdringen van de tekorten op de inkomens en inkomensoverdrachtenrekening met respectievelijk 68 procent en 35 procent, was toch n iet genoeg om het tekort op de lopende rekening van de b etalingsbalans te doen afnemen. Dit als gevolg van het feit da t het tekort op de handelsbalans (saldo van goederen en dienstenrekening) in 2015 sterker is toegenomen ten opzichte van 2014 Het t ekort op de handelsbalans is voornamelijk veroorzaakt door een verslechtering van de dienstenbalans met 28 procent. De exporten van diensten zijn met 12 procent afgenomen, tegenover een stijging van 3 procent in de import van diensten.

PAGE 83

De goederenbalans vertoo nt in beide jaren een tekort, dat in 2015 iets is afgenomen (4 %), van 2004 miljoen ANG in 2014 tot 1918 miljoen ANG in 2015. Hoewel de importen van goederen zijn afgenomen (16 %) hebben ze niet geleid tot een flinke verbetering van de goederenbalans omdat de exporten ruim tweemaal zo sterk zijn gedaald als de importen (tabel 4 ). Tabel 4. Saldo lopende rekening Curaao 2014 2015, (in mln NAf) 2014 2015 mutatie absoluut % mutatie Export van goederen 1251,7 834,5 417,2 33,3 Import van goedere n 3255,5 2751,6 503,9 15,5 1. Goederenbalans 2003,8 1917,1 86,6 4,3 Export van diensten 3065,0 2691,0 374,1 12,2 Import van diensten 1568,7 1614,6 45,9 2,9 2.Dienstenbalans 1496,4 1076,4 420,0 28,1 3.Handelsbalans (=1+2) 507,4 840,7 3 33,3 65,7 4.Saldo ontvangen inkomen 77,3 25,1 52,3 67,6 5.Saldo inkomensoverdrachten 86,3 56,4 29,9 34,6 6 Saldo lopende rekening (=3+4+5) 671,0 922,3 251,2 37,4 D e ontwikkelingen op de deelrekeningen he bben gemaakt dat de lopende rekening in 2015 met 37 procent is verslechterd ten opzichte van 2014. Het tekort van 671 miljoen werd groter tot een bedrag van 922 miljoen ANG Het saldo van de lopende rekening in percentage van het BBP uitgedrukt bedroeg in 2014 12 procent en in 2015 16 proce nt. Deze percentages zitten ver onder het gemiddelde van Latijns Amerika & Caribisch Gebied (figuur 4 ). Tabel 5 laat zien dat het saldo van de lopende rekening van Curaao in 2014 ongeveer op het niveau van Dominica, Guyana en St. Kitts & Nevis, en in 201 5 ongeveer op het niveau van Bahamas, Grenada en Suriname ligt. Tabel 5: Saldo lopende rekening in percentage van het BBP, Latijns America & het Caribisch Gebied 2014 2015

PAGE 84

2014 (%) 2015 (%) Antigua and Barbuda 14 8 10 2 Barbados 9 9 7 2 Belize 7 4 9 8 Bolivia 0 2 5 8 Brazil i 4 3 3 3 Chil i 1 3 2 0 Colombia 5 1 6 4 Costa Rica 4 7 4 0 Curaao 11 9 16 3 Domin i ca a n se Republi ek 3 3 1 9 Dominica 11 1 9 3 Ecuador 0 6 2 2 El Salvador 5 2 3 6 Grenada 16 5 15 9 Guatemala 2 1 0 3 Guyana 10 7 5 7 Hati 6 3 2 5 Honduras 7 4 6 3 Jamaica 7 7 3 4 Mexico 2 0 2 9 Nicarag ua 7 7 8 2 Panama 9 8 6 5 Paraquay 0 4 1 7 Peru 4 0 4 4 St Kit t s & Nevis 12 1 12 3 St Lucia 6 8 3 7 St Vincent & the Grenadines 29 6 26 2 Suriname 8 0 15 7 Bahamas 22 0 16 0 Trinidad and Tobago 4 6 5 4 Uruguay 4 5 3 5 Venezuela 1 7 7 8 Conclusie Hoewel een overschot op de handelsbalans over het algemeen bijdraagt aan een overschot op de lopende re kening van de betalingsbalans en omgekeerd, is dat niet altijd het geval Immers o ok de ontwikkelingen op de inkomensrekening en inkomensoverdrachtenrekening zijn van invloed op de ontwikkel ingen van de lopende rekening In de ontwikkelde landen heeft he t overschot op zowel de handelsbalans als de inkomensbalans gezorgd voor een overschot op de lopende rekening Dit geldt voor zowel 2014 als 2015 In de opkomende markten en ontwikkelingslanden echter heeft alleen in 2014 een overschot op de handelsbalans en inkomensoverdrachtenrekening geleid tot een overschot op de lopende rekening Ondanks dat het tekort op de

PAGE 85

inkomensrekening in 2015 is afgenomen heeft dit niet geleid tot toename in het saldo van de lopende rekening omdat voornamelijk het overschot op d e handelsbalans fors is afgenomen (61 %) In Latijns Amerika en het Caribisch Gebied vertonen zowel de handelsbalans als de inkomensrekening een tekort in beide jaren Op de handelsbalans is dit tekort in 2015 toegenomen en op de inkomensrekening is het a fgenomen Het overschot op de inkomensoverdrachten rekening was veel kleiner dan de totale tekorten op de handels en inkomensrekening, met als gevolg een tekort op de lopende rekening De lopende rekening van de betalingsbalans in Curaao vertoont in bei de jaren een tekort, voornamelijk veroorzaakt door een tekort op de handelsbalans Dit heeft wellicht te maken met het feit dat Curaao een import land is De import van goederen zijn hier groter dan de export van goederen Dat Curaao meer diensten export eert dan importeert heeft weliswaar een positief invloed gehad doordat het surplus op de dienstenbalans deels het tekort op de handelsbalans compenseert, maar dit was niet voldoende voor een positief saldo op de lopende rekening. De tekorten op de inkomen s en inkomens overdrachten rekening hebben verder bijgedragen aan het negatief saldo op de lopende rekening in 2014 en 2015. Opvallend is tenslotte dat het tekort op de lopende rekening in 2015 fors is toegenomen.

PAGE 86

Br onnen IMF World Economic Outlo ok, October 2016 Regional Economic Outloo k Western Hemisphere, April 20 1 6 National Accounts Curaao Rest of the World Account, 2007 2012 System of National A ccounts, United Nations Statistics Division 1993 Balance of Payments (BOP) Curaao Centrale Bank van Curaao en Sint Maarten Economy Watch, follow the money http://www.economywatch.com